Akredytywa to zobowiązanie banku do zapłaty sprzedawcy, jeśli przedstawi on dokumenty zgodne z warunkami ustalonymi dla danej transakcji. W handlu najczęściej chodzi o akredytywę dokumentową. Kupujący zleca jej otwarcie, a sprzedawca otrzymuje warunki, które musi spełnić, aby uzyskać płatność. Bank ocenia dokumenty, nie sprawdza natomiast osobiście towaru ani wykonania całej umowy. Akredytywa ogranicza więc wybrane ryzyka płatnicze, ale nie daje kupującemu pewności co do jakości dostawy.
Jak przebiega płatność z akredytywy dokumentowej
Kupujący uzgadnia ze sprzedawcą warunki dostawy i płatności, a następnie występuje do swojego banku o otwarcie akredytywy. Prawo bankowe wymaga, by akredytywa dokumentowa zawierała m.in. dane zleceniodawcy i beneficjenta, kwotę i walutę oraz termin ważności. Musi też opisywać dokumenty uprawniające beneficjenta do wypłaty (art. 85 ust. 2). Sprzedawca powinien przeczytać te warunki przed wysyłką. Jeśli wymóg dotyczący dokumentu jest niewykonalny, może potrzebować zmiany akredytywy. Samo uzgodnienie zmiany z kupującym nie oznacza jeszcze, że zmieniły się warunki zobowiązania banku.
Po wykonaniu uzgodnionych czynności sprzedawca przedstawia dokumenty we właściwym banku. Bank ocenia ich zgodność z akredytywą i regułami, które mają do niej zastosowanie. Zobowiązanie banku otwierającego staje się wymagalne z chwilą przedstawienia dokumentów zgodnych z warunkami akredytywy (art. 85 ust. 3 Prawa bankowego). Płatność następuje wtedy zgodnie z określonym sposobem rozliczenia. Nie zawsze oznacza to wypłatę w dniu przedstawienia dokumentów: akredytywa może przewidywać płatność w późniejszym terminie. Mechanizm ten bywa częścią szerszych ustaleń dotyczących importu i eksportu w firmie.
Jakie dokumenty są potrzebne
Lista dokumentów zależy od treści konkretnej akredytywy. Może obejmować fakturę, dokument przewozowy lub dokument potwierdzający ubezpieczenie. Znaczenie ma nie tylko rodzaj dokumentu, lecz także jego treść, wystawca i sposób przedstawienia. Dlatego sprzedawca powinien porównać wymagania akredytywy z dokumentami, które rzeczywiście może uzyskać. Zbyt szczegółowe lub niespójne warunki zwiększają ryzyko, że bank stwierdzi rozbieżność, mimo że towar został wysłany.
Bank bada zgodność przedstawionych dokumentów, a nie rzeczywisty stan przesyłki. Prawidłowy dokument przewozowy nie stanowi zatem bankowego potwierdzenia jakości towaru. Z drugiej strony wada towaru, której nie widać w wymaganych dokumentach, nie musi wpływać na ocenę przedstawienia. Kupujący powinien więc dobierać dokumenty do ryzyk, które chce ograniczyć. Osobno może uzgodnić ze sprzedawcą kontrolę jakości lub sposób dochodzenia roszczeń z umowy sprzedaży.
Które banki uczestniczą w transakcji
Bank otwierający wystawia akredytywę na zlecenie kupującego i przyjmuje wynikające z niej zobowiązanie. Sprzedawca często otrzymuje jej treść za pośrednictwem innego banku, który ją awizuje. Samo awizowanie oznacza przekazanie akredytywy i sprawdzenie jej pozornej autentyczności; nie jest równoznaczne z własnym zobowiązaniem do zapłaty. Sposób przekazania dokumentów i rozliczenia zależy od warunków akredytywy oraz ról powierzonych poszczególnym bankom.
Otwieranie i potwierdzanie akredytyw to czynności bankowe (art. 5 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego). Bank może więc również potwierdzić akredytywę. Wtedy przyjmuje wobec sprzedawcy własne zobowiązanie, obok zobowiązania banku otwierającego. Dla sprzedawcy może to ograniczać ryzyko związane z bankiem kupującego, lecz potwierdzenie nie następuje automatycznie. Trzeba sprawdzić, czy zostało dodane i jakie warunki obejmuje. W transakcjach zagranicznych znaczenie ma też sposób współpracy banków przy przekazywaniu akredytywy, dokumentów i płatności.
Co oznaczają rozbieżności i kto ponosi koszty
Rozbieżność pojawia się, gdy przedstawione dokumenty nie odpowiadają wymaganiom akredytywy. Może dotyczyć informacji w dokumencie, brakującego załącznika albo sposobu jego przedstawienia. Bank może wtedy odmówić zapłaty na podstawie takiego przedstawienia. Czasem możliwe jest uzyskanie zgody kupującego na przyjęcie dokumentów z rozbieżnościami, ale sprzedawca nie powinien zakładać, że zgoda nadejdzie. Najbezpieczniej wyjaśnić niejasne warunki przed przygotowaniem wysyłki.
Otwarcie i obsługa akredytywy mogą wiązać się z kosztami po stronie uczestników transakcji. Osobno mogą być rozliczane czynności innych banków, w tym potwierdzenie. To, kto ostatecznie poniesie dany koszt, zależy od uzgodnień stron i warunków akredytywy. Kupujący powinien również ustalić ze swoim bankiem zasady finansowania płatności lub zabezpieczenia zobowiązania. Akredytywa nie oznacza sama przez się, że bank udzielił kupującemu kredytu.
Czym różni się od gwarancji bankowej i standby
Akredytywa dokumentowa służy zwykle jako uzgodniony sposób zapłaty za transakcję handlową. Wypłata zależy od przedstawienia dokumentów wymaganych w jej treści. Gwarancja bankowa jest natomiast zobowiązaniem banku uruchamianym po zgłoszeniu żądania spełniającego warunki gwarancji. Może zabezpieczać różne obowiązki, nie tylko zapłatę za dostawę. W obu przypadkach o skutkach dla stron decyduje treść konkretnego zobowiązania banku.
Akredytywa standby ma charakter rezerwowego zabezpieczenia: beneficjent sięga po nią zwykle wtedy, gdy druga strona nie wykona swojego obowiązku. Nie należy jej utożsamiać z typową akredytywą dokumentową, używaną do rozliczenia dostawy. Prawo bankowe nakazuje odpowiednio stosować przepisy o akredytywie dokumentowej do akredytyw zabezpieczających (art. 85 ust. 4).
Najczęstsze pytania
Daje sprzedawcy zobowiązanie banku, ale nie bezwarunkową obietnicę wypłaty. Sprzedawca musi przedstawić dokumenty zgodne z warunkami akredytywy. Powinien też sprawdzić sposób i termin płatności oraz to, który bank przyjął wobec niego własne zobowiązanie.
Nie. Bank ocenia dokumenty wymagane przez akredytywę, a nie bada fizycznie towaru. Nawet zgodne dokumenty nie dają kupującemu pewności, że dostawa ma uzgodnioną jakość. Takie ryzyko trzeba uwzględnić w umowie i doborze wymaganych dokumentów.
Bank może uznać dokumenty za niezgodne i odmówić zapłaty na podstawie ich przedstawienia. Możliwość poprawienia dokumentów zależy między innymi od rodzaju błędu i warunków akredytywy. Sprzedawca nie powinien zakładać, że kupujący zaakceptuje rozbieżność.
Nie musi. Akredytywa określa zobowiązanie banku wobec sprzedawcy oraz warunki wypłaty. Sposób, w jaki kupujący zapewni środki na rozliczenie z bankiem, jest odrębną kwestią. Może wynikać z jego środków lub z osobnych ustaleń dotyczących finansowania.
Źródła:
