Obligacje korporacyjne to papiery dłużne emitowane przez przedsiębiorstwa, które zobowiązują się do świadczeń opisanych w warunkach emisji. Według ustawy o obligacjach mogą je emitować między innymi spółki kapitałowe i spółki komandytowo-akcyjne. Kupujący staje się wierzycielem firmy, a nie jej wspólnikiem. Zwykle oczekuje odsetek i wykupu obligacji, czyli wypłaty jej wartości nominalnej. Nie jest to jednak gwarantowany sposób oszczędzania. Firma może mieć trudności ze spłatą, a cena obligacji może spaść. Dlatego przed zakupem trzeba poznać zarówno zasady wypłat, jak i ryzyko związane z emitentem.
Jak firma pozyskuje pieniądze z obligacji
Firma określa warunki emisji, w tym sposób ustalenia świadczeń dla posiadaczy obligacji. Z prawnego punktu widzenia obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza. Inwestorzy kupują nowe papiery na rynku pierwotnym, a środki z ich sprzedaży trafiają do emitenta. Przedsiębiorstwo może wykorzystać je na działalność, inwestycje lub spłatę wcześniejszego zadłużenia. Sam zakup obligacji nie daje inwestorowi udziału w firmie ani prawa do jej zysków na zasadach właściwych akcjonariuszowi. Więcej o tym etapie wyjaśnia hasło emisja obligacji przez firmę.
Po emisji obligacja może zmienić właściciela. Jeśli ktoś kupi ją od innego inwestora, pieniądze za tę transakcję trafią do sprzedającego, nie do emitenta. Nabywca przejmie prawa związane z papierem, ale zapłacona cena może różnić się od jego wartości nominalnej. Ta różnica wpływa na wynik inwestycji. Posiadacz może też zatrzymać obligację do wykupu, o ile jej warunki przewidują wykup w oznaczonym terminie.
Od czego zależą wypłaty i wynik inwestycji
Obligacje mogą mieć stałe albo zmienne oprocentowanie. Przy stałym kuponie sposób obliczania odsetek nie zmienia się wraz ze zmianą stóp procentowych. Przy zmiennym kuponie odsetki mogą się zmieniać według zasad zapisanych w warunkach emisji. Istnieją również obligacje bez okresowych wypłat odsetek, których konstrukcja opiera się na różnicy między ceną nabycia a kwotą otrzymaną przy wykupie. Sama nazwa „obligacja korporacyjna” nie mówi więc, kiedy inwestor otrzyma pieniądze.
Kupon nie jest tym samym co rzeczywista stopa zwrotu. Jeśli kupisz obligację za cenę inną niż jej wartość nominalna, wynik zależy także od tej różnicy. Znaczenie mają ponadto moment zakupu, ewentualne koszty transakcji oraz to, czy zatrzymasz papier do wykupu. Sprzedaż wcześniej może przynieść zysk lub stratę, nawet gdy emitent wypłaca odsetki zgodnie z warunkami. Dlatego przy porównywaniu ofert nie wystarczy spojrzeć na samo oprocentowanie. Od odsetek osoba fizyczna płaci co do zasady 19% zryczałtowanego podatku.
Jakie ryzyko ponosi posiadacz obligacji
Podstawowe zagrożenie to ryzyko niespłacenia długu. Firma może opóźnić wypłatę albo nie mieć środków na pełne rozliczenie obligacji. Wyższe obiecane odsetki nie usuwają tego ryzyka. Mogą natomiast sygnalizować, że inwestorzy oczekują większego wynagrodzenia za jego podjęcie. Przed zakupem dobrze sprawdzić zadłużenie firmy, źródła jej przychodów i to, czy będzie w stanie finansować przyszłe wypłaty.
Osobnym problemem jest możliwość sprzedaży obligacji przed wykupem. Nawet papier dopuszczony do obrotu może mieć niewielu chętnych do zakupu. Sprzedający może wtedy czekać na transakcję lub zaakceptować niższą cenę. Znaczenie ma też konstrukcja emisji: zabezpieczenie może ułatwić dochodzenie należności, ale nie gwarantuje odzyskania całej kwoty. Przy obligacjach podporządkowanych inwestor powinien szczególnie uważnie przeczytać zasady zaspokajania roszczeń.
Co sprawdzić przed zakupem
Najważniejszym punktem odniesienia są warunki emisji. Szukaj w nich sposobu naliczania odsetek, zasad wykupu, możliwości wcześniejszej spłaty oraz informacji o zabezpieczeniu. Sprawdź również, czy oprocentowanie może się zmienić i od czego ta zmiana zależy. Jeśli planujesz sprzedaż przed wykupem, oceń także możliwość znalezienia nabywcy. Kupno na rynku pierwotnym i odsprzedaż papieru to różne transakcje, z odmienną ceną oraz przepływem pieniędzy.
Pomocna może być ocena ryzyka nadana przez agencję ratingową, ale nie każda emisja ją ma. Rating papieru dłużnego jest opinią o ryzyku, nie obietnicą spłaty. Trzeba czytać go razem z informacjami o sytuacji finansowej firmy i warunkami konkretnej emisji. Obligacji korporacyjnej nie należy też traktować jak lokaty: jej wartość może się zmieniać, a możliwość odzyskania pieniędzy zależy przede wszystkim od emitenta.
Najczęstsze pytania
Tak. Emitent może nie wypłacić odsetek lub nie wykupić obligacji. Strata może powstać także wtedy, gdy sprzedasz papier przed wykupem za cenę niższą od ceny zakupu. Oprocentowanie zapisane w warunkach emisji nie jest gwarancją dodatniego wyniku inwestycji.
Nie. Część obligacji zapewnia okresowe wypłaty odsetek, a część ma inną konstrukcję. Przed zakupem sprawdź warunki konkretnej emisji: sposób ustalania należności, terminy wypłat i kwotę przewidzianą przy wykupie. Sama nazwa instrumentu nie określa tych szczegółów.
Można, jeśli znajdzie się nabywca i sposób przeprowadzenia transakcji. Nie każdą obligację łatwo sprzedać w dogodnym momencie. Cena uzyskana przed wykupem może być wyższa lub niższa od ceny zakupu oraz od wartości nominalnej papieru.
Obligacja oznacza wierzytelność wobec emitenta i prawa wynikające z warunków emisji. Akcja wiąże się z udziałem w spółce. Posiadacz zwykłej obligacji nie staje się przez jej zakup współwłaścicielem przedsiębiorstwa. Inaczej mogą działać szczególne konstrukcje, takie jak obligacje zamienne.
Źródła:
