Rating kredytowy to opinia o ryzyku związanym ze spłatą długu przez określony podmiot albo ze spłatą konkretnego instrumentu dłużnego. Publikuje ją agencja ratingowa po przeprowadzeniu własnej analizy. Ocenę może otrzymać między innymi państwo lub przedsiębiorstwo, ale także wyemitowana przez nie obligacja.
Rating pomaga porównywać ryzyko, lecz nie obiecuje terminowej spłaty. Nie jest też decyzją o przyznaniu kredytu. Dla osoby prywatnej ważne jest rozróżnienie: ocena stosowana przez bank przy rozpatrywaniu wniosku nie musi być ratingiem agencji.
Co ocenia agencja ratingowa?
Agencja analizuje, czy dłużnik będzie w stanie regulować zobowiązania zgodnie z ich warunkami. Bierze pod uwagę między innymi zadłużenie, dostępne środki, źródła przychodów i otoczenie, w którym działa dłużnik. Znaczenie poszczególnych czynników zależy od rodzaju ocenianego podmiotu. Inaczej analizuje się finanse przedsiębiorstwa, a inaczej sytuację państwa. Wynikiem jest ocena ryzyka według skali i metody przyjętej przez daną agencję. Unijne rozporządzenie o agencjach ratingowych nazywa rating opinią o zdolności kredytowej podmiotu, długu lub instrumentu finansowego. Musi ona być wystawiona przy wykorzystaniu uznanego i zdefiniowanego systemu kategorii ratingowych (art. 3 ust. 1 lit. a).
Trzeba odróżnić rating emitenta od ratingu jego długu. Pierwszy dotyczy podmiotu, a drugi określonego zobowiązania. Ich oceny mogą się różnić, ponieważ warunki spłaty nie muszą być takie same dla wszystkich wierzycieli. Znaczenie mogą mieć na przykład zabezpieczenia lub pierwszeństwo zaspokojenia roszczeń. Przy zakupie papierów dłużnych sprawdź więc, czego dokładnie dotyczy publikowana ocena. Więcej o ocenie konkretnego papieru przeczytasz w haśle ratingu obligacji.
Jak czytać ocenę i jej zmianę?
Agencje zwykle przedstawiają rating za pomocą oznaczeń literowych. Oceny wyższe w danej skali wskazują na mniejsze postrzegane ryzyko kredytowe niż oceny niższe. Nie porównuj jednak samych liter bez sprawdzenia nazwy agencji oraz opisu jej skali. Oznaczenie nie jest procentowym prawdopodobieństwem niespłacenia długu. Nie mówi też samo w sobie, ile pieniędzy wierzyciel odzyska, jeśli dłużnik przestanie płacić.
Przy ratingu możesz zobaczyć również perspektywę oceny. Informuje ona, w jakim kierunku agencja spodziewa się możliwej zmiany ratingu, ale nie przesądza o takiej zmianie. Sam rating także może zostać podniesiony lub obniżony, gdy zmienia się sytuacja dłużnika. Dlatego przy starszej informacji sprawdź datę publikacji oceny i to, czy nadal jest aktualna. Szersze pojęcie ryzyka kredytowego obejmuje możliwość strat związanych z niewykonaniem zobowiązania.
Co rating zmienia dla inwestora i dłużnika?
Inwestor może wykorzystać rating jako punkt wyjścia do oceny obligacji. Niższa ocena bywa sygnałem, że za podjęcie ryzyka oczekuje się wyższej rentowności. Ostateczna cena zależy jednak również od warunków emisji, sytuacji na rynku i możliwości sprzedaży papieru. Sam rating nie przesądza więc, czy obligacja jest atrakcyjna. Przed zakupem trzeba przeczytać jej warunki i ocenić, czy możliwa strata mieści się w akceptowanym ryzyku.
Dla dłużnika rating może wpływać na zainteresowanie inwestorów i warunki pozyskania kapitału. Zmiana oceny nie oznacza jednak automatycznej zmiany oprocentowania już zaciągniętego długu. Rozstrzygają o tym warunki danej umowy lub emisji. Agencja ratingowa nie podejmuje też za inwestora decyzji o zakupie. Instytucje finansowe w UE muszą sporządzać własne oceny ryzyka i nie mogą polegać na ratingach wyłącznie lub mechanicznie (art. 5a ust. 1). Do celów regulacyjnych mogą stosować tylko ratingi agencji z siedzibą w UE, zarejestrowanych przez ESMA (art. 4 ust. 1 i art. 14). Przedsiębiorstwo planujące emisję powinno oddzielnie ocenić koszt finansowania oraz obowiązki wynikające z warunków swoich obligacji korporacyjnych.
Czym rating różni się od scoringu kredytowego?
Scoring kredytowy to wynik modelu, który służy do oceny ryzyka na podstawie określonych danych. Bank może używać takiego wyniku podczas rozpatrywania wniosku osoby prywatnej lub przedsiębiorcy. Prawo bankowe wymaga, by uzależniał przyznanie kredytu od zdolności kredytowej, czyli zdolności do spłaty kredytu z odsetkami w terminach z umowy (art. 70 ust. 1). Bada przy tym również, czy wnioskodawca będzie w stanie spłacać konkretne zobowiązanie na proponowanych warunkach. Rating agencji jest natomiast opublikowaną opinią dotyczącą wskazanego podmiotu lub długu. Podobny cel ocen nie oznacza tej samej metody ani skali.
Osoba ubiegająca się o kredyt zwykle spotyka się z oceną przygotowaną na potrzeby kredytodawcy, a nie z ratingiem agencji. Bank może korzystać z danych Biura Informacji Kredytowej, ale sam rozpatruje wniosek. Historia spłat jest ważną informacją, lecz nie zastępuje oceny dochodów i obciążeń. Dlatego dobry wynik punktowy nie gwarantuje kredytu, podobnie jak wysoki rating nie gwarantuje inwestorowi spłaty obligacji.
Najczęstsze pytania
Nie. Wysoki rating oznacza korzystniejszą ocenę ryzyka według metody danej agencji. Sytuacja dłużnika może się pogorszyć, a wcześniejsza ocena może się zmienić. Inwestor powinien sprawdzić także warunki spłaty, własne możliwości poniesienia straty i aktualność ratingu.
Niekoniecznie. Rating firmy dotyczy oceny podmiotu, a rating obligacji odnosi się do wskazanego długu. Warunki emisji, w tym zabezpieczenie i zasady zaspokajania wierzycieli, mogą wpływać na ocenę obligacji. Przed porównaniem ratingów sprawdź, co dokładnie zostało ocenione.
Osoba prywatna może być oceniana przez kredytodawcę, ale takiej oceny nie należy automatycznie nazywać ratingiem agencji. Przy wniosku kredytowym bank analizuje możliwość spłaty i może korzystać ze scoringu. Wynik tej analizy dotyczy konkretnej decyzji kredytowej, a nie publicznej oceny obligacji czy emitenta.
Źródła:
