Obligacja to papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem posiadacza, i zobowiązuje się do określonego świadczenia. Emitent pozyskuje w ten sposób pieniądze, a posiadacz obligacji uzyskuje prawo do świadczeń określonych przy emisji. Najczęściej chodzi o wypłatę odsetek i wykup obligacji, ale szczegóły zależą od jej warunków.
Obligacje wydają się przewidywalne, gdy znasz terminy wypłat. Nie oznacza to jednak pewnego zysku. Odsetki mogą się zmieniać, emitent może mieć trudności ze spłatą, a sprzedaż przed wykupem może przynieść stratę.
Jakie prawa daje posiadaczowi obligacja?
Posiadacza obligacji nazywa się obligatariuszem. Jego prawa opisują warunki emisji: wskazują świadczenia emitenta oraz zasady ich spełnienia. Znajdziesz tam sposób naliczania odsetek, terminy wypłat i warunki wykupu, jeśli dotyczą danej obligacji. Przy ocenie papieru zacznij od tego dokumentu, zamiast kierować się samą nazwą obligacji. Sposób przygotowania i zaoferowania papierów opisuje również hasło emisja obligacji.
Odsetki bywają wypłacane w trakcie trwania obligacji, ale nie każda obligacja ma taki harmonogram. Można też kupić papier poniżej kwoty otrzymywanej przy wykupie; różnica stanowi wówczas źródło zysku. Świadczenie emitenta nie zawsze ogranicza się do wypłaty pieniędzy. Dlatego sama wartość nominalna nie wystarczy, by ustalić przyszłe wpływy inwestora.
Kto emituje obligacje w Polsce?
Obligacje mogą emitować różne podmioty, a rodzaj emitenta wpływa na charakter ryzyka. Skarb Państwa pozyskuje środki przez papiery skarbowe, które emituje Minister Finansów na podstawie ustawy o finansach publicznych. Przedsiębiorstwo może finansować działalność przez obligacje korporacyjne. W obu przypadkach inwestor staje się wierzycielem emitenta, a nie współwłaścicielem jego majątku. Więcej o państwowym emitencie wyjaśnia hasło obligacje skarbowe.
Przy obligacji przedsiębiorstwa przyjrzyj się temu, z czego firma zamierza spłacić zadłużenie. Samo ustanowienie zabezpieczenia nie usuwa ryzyka straty: znaczenie mają jego rodzaj, wartość i możliwość wykorzystania. Nie przenoś też automatycznie oceny jednego emitenta na innego. Osobny opis tej grupy papierów znajdziesz pod hasłem obligacje korporacyjne.
Odsetki, cena i rzeczywisty wynik inwestycji
Oprocentowanie może być stałe albo zmienne, zgodnie z zasadami danej emisji. Przy stałym oprocentowaniu łatwiej przewidzieć wypłaty, jeśli emitent wywiąże się ze zobowiązań. Przy zmiennym ich wysokość zależy od wskazanego w warunkach wskaźnika lub sposobu obliczeń. Zanim porównasz dwie obligacje, sprawdź nie tylko oprocentowanie, lecz także cenę zakupu oraz momenty wypłat.
Stopa oprocentowania nie jest tym samym co stopa zysku inwestora. Gdy kupujesz obligację powyżej kwoty otrzymywanej przy wykupie, część odsetek może jedynie wyrównać wyższą cenę zakupu. Przy zakupie poniżej tej kwoty działa odwrotna zależność. Na wynik wpływają także koszty transakcji oraz ewentualna sprzedaż przed wykupem. Odsetki i dyskonto od obligacji osoba fizyczna co do zasady opodatkowuje stawką 19%.
Co się dzieje przed terminem wykupu?
Obligatariusz nie zawsze musi czekać na wykup, żeby zakończyć inwestycję. Możliwość sprzedaży zależy jednak od rodzaju obligacji oraz dostępnego sposobu jej zbycia. Przy sprzedaży nie otrzymujesz automatycznie kwoty przewidzianej na dzień wykupu. Dostajesz cenę, którą nabywca jest gotów zapłacić na danych warunkach. Jeśli trudno znaleźć kupującego, szybka sprzedaż może wymagać obniżenia ceny.
Cena obligacji o stałych przyszłych wypłatach zwykle spada, gdy rosną wymagane przez inwestorów stopy zwrotu. Gdy te wymagania maleją, cena zwykle rośnie. Ta zależność pomaga zrozumieć ryzyko wcześniejszej sprzedaży, ale nie przesądza o cenie konkretnego papieru. Liczą się również sytuacja emitenta, czas pozostały do wykupu i zainteresowanie kupujących.
Jak ocenić ryzyko obligacji?
Najpierw sprawdź, czy emitent będzie w stanie spełnić zobowiązania. Nawet atrakcyjne oprocentowanie nie wyrównuje automatycznie ryzyka braku spłaty. Gdy emitent jest w zwłoce z płatnością, obligatariusz może żądać natychmiastowego wykupu obligacji. Potem oceń warunki odsetek, wykupu i wcześniejszej sprzedaży. Jeśli obligacja ma zabezpieczenie, ustal, co faktycznie obejmuje. Zwróć również uwagę na walutę papieru: jej zmiana wobec złotego może wpłynąć na wynik inwestycji.
Rating to ocena ryzyka kredytowego, a nie obietnica spłaty ani gwarancja zysku. Może ułatwić porównanie emitentów lub emisji, lecz nie zastępuje lektury warunków papieru. Brak ratingu sam w sobie nie mówi, ile stracisz albo zarobisz. Ograniczeniem zysku może być także inflacja: otrzymasz pieniądze, które kupią mniej niż wcześniej. Znaczenie ocen wyjaśnia hasło rating obligacji.
Najczęstsze pytania
Tak. Emitent może nie wypłacić należnych świadczeń, a cena obligacji sprzedawanej przed wykupem może być niższa od ceny zakupu. Nawet gdy otrzymasz wszystkie przewidziane wypłaty, inflacja może zmniejszyć siłę nabywczą zarobionych pieniędzy.
Nie. Niektóre obligacje wypłacają odsetki w określonych terminach, a inne pozwalają zarobić dzięki różnicy między ceną zakupu a kwotą otrzymaną przy wykupie. Przed zakupem sprawdź warunki emisji, bo sama nazwa papieru nie pokazuje pełnego sposobu rozliczenia.
Obligacja daje posiadaczowi roszczenia wobec emitenta opisane w warunkach emisji. Akcja co do zasady oznacza udział w spółce i związane z nim prawa właścicielskie. Wyjątkiem są obligacje zamienne, które pozwalają objąć akcje spółki w zamian za obligacje, jeśli przewiduje to jej statut.
Bywa to możliwe, lecz zależy od rodzaju papieru i dostępnego sposobu sprzedaży. Cena nie musi odpowiadać kwocie przewidzianej przy wykupie. Jeśli potrzebujesz pieniędzy wcześniej, sprawdź, czy znajdziesz nabywcę i jaki wynik da sprzedaż po dostępnej cenie.
Źródła:
