Zakaz anatocyzmu to zasada prawna, która uniemożliwia naliczanie odsetek od zaległych odsetek, czyli tzw. „odsetek od odsetek”, chyba że wynika to z umowy lub przepisów prawa. Oznacza to, że wierzyciel nie może samodzielnie doliczać niezapłaconych odsetek do kwoty głównej zadłużenia i naliczać od nich kolejnych odsetek, co mogłoby prowadzić do nadmiernego wzrostu długu. Regulacja ta jest stosowana w wielu systemach prawnych na całym świecie, a jej celem jest ochrona dłużników przed niekontrolowanym narastaniem zobowiązań finansowych oraz zapewnienie uczciwości w stosunkach cywilnoprawnych.
Zakaz anatocyzmu ma szczególne znaczenie w obszarze prawa cywilnego i bankowego, gdzie reguluje warunki naliczania odsetek w umowach kredytowych, pożyczkowych i innych zobowiązaniach finansowych. Wyjątki od tej zasady mogą wynikać z umowy stron, np. gdy dłużnik wyraźnie zgodzi się na kapitalizację odsetek, lub z przepisów prawa – w niektórych przypadkach ustawodawca dopuszcza anatocyzm, np. w sytuacji, gdy dłużnik uchyla się od spłaty zadłużenia pomimo wcześniejszych wezwań. Ponadto w wielu jurysdykcjach obowiązują dodatkowe regulacje ograniczające maksymalną wysokość odsetek, aby zapobiec lichwie i nadmiernemu obciążeniu finansowemu osób zadłużonych.
W praktyce zakaz anatocyzmu chroni zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców przed nadmiernym wzrostem zadłużenia w wyniku niekontrolowanego narastania odsetek. Jest on istotnym elementem stabilności rynku finansowego, ponieważ zapobiega sytuacjom, w których dług staje się nieproporcjonalnie wysoki i niemożliwy do spłaty. W celu uniknięcia naruszenia tej zasady wierzyciele często stosują alternatywne rozwiązania, takie jak refinansowanie zadłużenia lub negocjowanie nowych warunków spłaty. Dla dłużników kluczowe jest świadome zarządzanie zobowiązaniami oraz monitorowanie warunków umowy, aby uniknąć dodatkowych kosztów wynikających z odsetek kapitałowych.
