Podatek od spadków i darowizn to podatek związany z nabyciem przez osobę fizyczną rzeczy lub praw majątkowych, między innymi w drodze dziedziczenia albo darowizny. Samo otrzymanie majątku nie oznacza jednak, że trzeba zapłacić podatek. Znaczenie mają wartość nabycia, sposób jego udokumentowania, wcześniejsze nabycia od tej samej osoby oraz relacja z osobą przekazującą majątek.
W praktyce trzeba odróżnić obowiązek zgłoszenia nabycia od obowiązku zapłaty. Najbliżsi członkowie rodziny mogą korzystać ze zwolnienia, lecz przy większych nabyciach jego zachowanie zwykle wymaga dopełnienia formalności. Inaczej przebiega też postępowanie przy darowiźnie zawartej u notariusza, a inaczej przy przekazaniu pieniędzy bez aktu notarialnego.
Co podlega podatkowi i kto go rozlicza
Podatek obejmuje nabycie określonych rzeczy i praw majątkowych, a nie tylko otrzymanie gotówki. Może więc dotyczyć udziału w mieszkaniu, samochodu, pieniędzy albo prawa o wartości majątkowej. Podatnikiem jest nabywca: obdarowany lub spadkobierca, nie osoba przekazująca majątek. Przy sprawach spadkowych nie należy też utożsamiać zasad dziedziczenia z zasadami opodatkowania. O tym, kto otrzymuje majątek, rozstrzygają odrębne reguły niż te dotyczące podatku.
Darowizna i spadek nie są jedynymi sposobami nabycia objętymi ustawą. Istotny jest prawny tytuł otrzymania majątku, dlatego opis przelewu lub samo określenie przekazania jako „prezentu” nie rozstrzyga sprawy. Trzeba ustalić, kto przekazał majątek, co zostało nabyte i na jakiej podstawie. Nie należy też mylić tego podatku z podatkiem od czynności cywilnoprawnych, który dotyczy innych sytuacji.
Od czego zależy wysokość podatku
Znaczenie ma wartość nabytego majątku po uwzględnieniu długów i ciężarów przewidzianych w ustawie. Przy ustalaniu podatku bierze się także pod uwagę grupę podatkową wynikającą z relacji z osobą, od której pochodzi majątek. Do I grupy należą małżonek, zstępni i wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie. Dla poszczególnych grup obowiązują odmienne kwoty wolne i skale podatkowe. Kwota wolna od jednej osoby wynosi 36 120 zł w I grupie, 27 090 zł w II i 5733 zł w III. Stawki rosną progresywnie: od 3% do 7% w I grupie, od 7% do 12% w II i od 12% do 20% w III. Podatek nie jest więc stałym procentem od całej wartości spadku lub darowizny.
Przy kolejnym nabyciu od tej samej osoby znaczenie mogą mieć również wcześniejsze darowizny lub inne nabycia. Sumuje się nabycia od tej samej osoby z bieżącego roku i 5 poprzednich lat. Dlatego pojedynczego przelewu nie zawsze można ocenić w oderwaniu od wcześniejszych przekazań. Warto zachować dokumenty pozwalające ustalić źródło pieniędzy i historię przekazania. Pomocny może być wyciąg z rachunku bankowego, choć sam wyciąg nie zastępuje ustalenia podstawy prawnej nabycia.
Kiedy bliska rodzina nie płaci podatku
Dla określonego ustawowo kręgu najbliższych osób przewidziano zwolnienie z podatku. Obejmuje ono małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Nie oznacza ono, że każda darowizna lub każdy spadek w rodzinie pozostaje bez formalności. Jeśli wartość nabyć od tej osoby z 5 lat przekracza 36 120 zł, trzeba je zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy. Bez zgłoszenia nabycie opodatkowuje się na zasadach I grupy podatkowej. Darowiznę pieniędzy powyżej 36 120 zł trzeba też udokumentować przelewem na rachunek nabywcy albo przekazem pocztowym. Warunki zwolnienia trzeba ocenić osobno dla konkretnego nabycia.
Akt notarialny zmienia sposób załatwienia sprawy: przy czynności dokonanej w tej formie określone obowiązki podatkowe wykonuje notariusz. Nie należy jednak zakładać, że każde przekazanie pieniędzy w rodzinie odbywa się bez zgłoszenia. Przy spadku ważny jest z kolei dokument potwierdzający nabycie i właściwy moment rozpoczęcia biegu terminu na zgłoszenie. Sam dzień śmierci spadkodawcy nie powinien być przyjmowany automatycznie jako początek tego terminu. Przy dziedziczeniu 6 miesięcy liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu o nabyciu spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Jak podejść do zgłoszenia po nabyciu
Najpierw ustal tytuł nabycia, osobę, od której pochodzi majątek, oraz jego wartość. Następnie sprawdź, czy wcześniejsze nabycia od tej osoby wpływają na rozliczenie. Dopiero wtedy można ocenić, czy przysługuje zwolnienie, czy potrzebne jest zgłoszenie albo zeznanie podatkowe. To odrębne formalności, stosowane w różnych sytuacjach. Zwolnienie z zapłaty nie zawsze oznacza zwolnienie ze zgłoszenia.
Jeżeli otrzymujesz majątek w spadku, zachowaj dokumenty potwierdzające nabycie oraz informacje potrzebne do ustalenia jego wartości. Przy darowiźnie pieniędzy zadbaj również o dowód przekazania środków, jeżeli chcesz skorzystać ze zwolnienia wymagającego takiego udokumentowania. Nie przenoś automatycznie tych zasad na każde świadczenie otrzymane po śmierci bliskiego. Odrębnej oceny może wymagać dziedziczenie środków emerytalnych.
Najczęstsze pytania
Nie. O zapłacie decydują między innymi wartość nabycia, relacja z darczyńcą i możliwość zastosowania zwolnienia. Znaczenie mogą mieć także wcześniejsze nabycia od tej samej osoby. Brak podatku do zapłaty nie przesądza jednak, że nie trzeba zgłosić darowizny.
Może to być konieczne, jeśli chcesz skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Obowiązek zgłoszenia zależy między innymi od wartości nabycia i sposobu jego udokumentowania. Termin ocenia się według reguł dotyczących potwierdzenia nabycia spadku, a nie automatycznie od dnia śmierci rodzica.
Przy zwolnieniu dla najbliższych tak, ale tylko powyżej 36 120 zł. Od 20 sierpnia 2025 r. przelew na rachunek nabywcy albo przekaz pocztowy jest wymagany, gdy darowizny pieniężne od tej osoby z 5 lat przekraczają tę kwotę. Jeśli planujesz skorzystać ze zwolnienia, sprawdź ten warunek przed przyjęciem pieniędzy, zamiast zakładać, że wystarczy samo oświadczenie darczyńcy.
Źródła:
