Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) to podatek od wskazanych w ustawie czynności, między innymi sprzedaży, pożyczki i ustanowienia hipoteki. Nie obejmuje każdej umowy ani każdej transakcji między osobami prywatnymi. O tym, czy trzeba go zapłacić, decyduje rodzaj czynności oraz jej okoliczności.
PCC możesz spotkać przy zakupie używanej rzeczy od osoby prywatnej, pożyczeniu pieniędzy albo zakupie nieruchomości. Nie zakładaj jednak, że przy każdej takiej transakcji podatek wystąpi. Znaczenie mają również zwolnienia, relacja PCC do VAT oraz sposób zawarcia umowy. Inaczej wygląda też rozliczenie umowy podpisanej samodzielnie, a inaczej czynności dokonanej u notariusza.
Jakie czynności podlegają PCC?
Ustawa wymienia rodzaje czynności, które mogą podlegać PCC. Oprócz sprzedaży i pożyczki należą do nich między innymi zamiana, ustanowienie hipoteki oraz umowa spółki. Znaczenie ma rzeczywista treść czynności, nie tylko tytuł dokumentu. Jeśli strony nazwą umowę inaczej, trzeba ustalić, jakie prawa i obowiązki z niej wynikają. Przy pożyczaniu pieniędzy punktem wyjścia jest więc treść umowy pożyczki pieniędzy.
Nie każda darowizna podlega PCC. Podatek ten może dotyczyć darowizny w części związanej z przejęciem długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Sama kwestia opodatkowania otrzymanego majątku wymaga osobnej oceny. Dotyczy jej podatek od spadków i darowizn. Nie należy więc traktować PCC jako podatku należnego od każdej darowizny.
Kto płaci podatek?
Przy sprzedaży obowiązek zapłaty PCC ciąży co do zasady na kupującym. Przy pożyczce podatnikiem jest biorący pożyczkę, a przy ustanowieniu hipoteki — składający oświadczenie o jej ustanowieniu. Podatnik nie zawsze jest zatem osobą, która otrzymuje pieniądze. Jeśli zawierasz kilka różnych umów, ustal obowiązek oddzielnie dla każdej z nich.
Przy zamianie lub niektórych innych czynnościach obowiązek może dotyczyć więcej niż jednej strony. Dlatego nie przenoś automatycznie zasady dotyczącej sprzedaży na każdą umowę. Sprawdź też, czy przedmiotem ustaleń jest sama pożyczka, czy ustanowienie zabezpieczenia. To odrębne czynności, które wymagają osobnej oceny. Rodzaj zabezpieczenia pomoże rozpoznać hasło o hipotece na nieruchomości.
Od czego zależy kwota PCC?
Nie ma jednej stawki PCC dla wszystkich czynności. Wysokość podatku zależy od rodzaju czynności, właściwej podstawy opodatkowania oraz ewentualnego zwolnienia. Przy sprzedaży punktem odniesienia jest zasadniczo wartość rynkowa przedmiotu, a nie dowolnie wpisana cena. Jeśli cena odbiega od wartości rynkowej, samo jej zapisanie w umowie nie przesądza o kwocie podatku.
Przykładowo sprzedaż nieruchomości lub rzeczy ruchomej, np. samochodu, podlega stawce 2% (art. 7 ust. 1 pkt 1). Przy sprzedaży innych praw majątkowych stawka wynosi 1%, a przy pożyczce 0,5%. Kupując używane auto o wartości rynkowej 20 000 zł, zapłacisz więc 400 zł PCC. Sprzedaż rzeczy ruchomej o wartości do 1000 zł jest zwolniona (art. 9 pkt 6).
Podstawa opodatkowania nie wygląda jednak tak samo przy każdej czynności. Dlatego nie wyliczaj podatku od pożyczki, sprzedaży i hipoteki według jednego schematu. Zacznij od ustalenia, jaką czynność zawierasz i czy w ogóle podlega ona PCC. Dopiero potem sprawdź właściwą podstawę, stawkę oraz możliwe zwolnienie. Taka kolejność ogranicza ryzyko liczenia podatku, którego nie trzeba płacić.
Kiedy VAT ma znaczenie dla PCC?
Związek PCC z VAT ocenia się w odniesieniu do konkretnej czynności. Co do zasady czynność opodatkowana VAT nie podlega PCC. Nie wystarczy jednak ustalić, że jedna ze stron prowadzi firmę albo jest podatnikiem VAT. Trzeba sprawdzić sposób opodatkowania danej transakcji. Wyłączenie to wynika z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC.
Również zwolnienie czynności z VAT może mieć wpływ na PCC, ale nie działa jednakowo w każdej sytuacji. Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi dotyczące określonych transakcji na rynku nieruchomości. Dlatego przy zakupie mieszkania nie rozstrzygaj sprawy wyłącznie na podstawie informacji, że sprzedający nie dolicza VAT. Potrzebna jest ocena całej transakcji i możliwych zwolnień z PCC. Kupujący szósty i kolejny lokal z VAT w tej samej inwestycji zapłaci dodatkowo PCC według stawki 6% (art. 7a). Z kolei osoba fizyczna kupująca pierwsze mieszkanie lub dom jest zwolniona z PCC (art. 9 pkt 17). Wcześniej nie mogła mieć takiego prawa ani udziału w nim. Wyjątkiem jest udział do 50% odziedziczony w spadku.
Jak rozlicza się PCC?
Gdy podatek rozlicza sam podatnik, składa deklarację PCC-3 i wpłaca należność do urzędu skarbowego w ustawowym terminie. Przed wypełnieniem deklaracji ustal, czy czynność podlega PCC oraz kto jest podatnikiem. Następnie określ podstawę opodatkowania i sprawdź zwolnienia. Brak należnego podatku nie powinien być mylony z przeoczeniem obowiązku: przyczyna braku zapłaty ma znaczenie.
Deklarację składa się, a podatek wpłaca w ciągu 14 dni od powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1). Pożyczka pieniężna od najbliższej rodziny może być zwolniona z PCC. Przy kwocie ponad limit z ustawy o podatku od spadków i darowizn trzeba jednak złożyć deklarację w 14 dni. Pieniądze muszą też trafić na rachunek biorącego (art. 9 pkt 10 lit. b). Pożyczki między innymi osobami do 1000 zł są zwolnione (lit. d).
Inaczej przebiega rozliczenie czynności dokonywanej w formie aktu notarialnego. W przypadkach przewidzianych ustawą notariusz pobiera PCC jako płatnik. Nie oznacza to jednak, że każda umowa związana z nieruchomością wymaga samodzielnej deklaracji albo że każda czynność u notariusza podlega temu podatkowi. Przed podpisaniem dokumentu ustal, czy PCC wystąpi i kto zajmie się jego rozliczeniem.
Najczęstsze pytania
Taka sprzedaż może podlegać PCC, a podatnikiem jest co do zasady kupujący. Ostateczna odpowiedź zależy od okoliczności transakcji i możliwych zwolnień. Przed rozliczeniem sprawdź, czy dana czynność jest objęta podatkiem oraz jak ustalić wartość rynkową samochodu.
Pożyczka może podlegać PCC, lecz przepisy przewidują zwolnienia zależne od relacji między stronami i spełnienia określonych warunków. Nie zakładaj, że każde pożyczenie pieniędzy od krewnego jest automatycznie wolne od podatku. Sprawdź warunki właściwego zwolnienia przed przyjęciem, że nie trzeba składać deklaracji.
Nie. Znaczenie ma między innymi sposób opodatkowania sprzedaży VAT oraz ewentualne zwolnienie z PCC. Przy transakcji sporządzanej w formie aktu notarialnego podatek, jeśli jest należny, pobiera notariusz jako płatnik. Sam rodzaj nieruchomości nie wystarcza do ustalenia, czy PCC wystąpi.
PCC dotyczy określonych czynności, na przykład sprzedaży nieruchomości. Podatek od nieruchomości wiąże się natomiast z posiadaniem określonego majątku, a nie z samym zawarciem umowy sprzedaży. Zakup może więc wymagać osobnej oceny pod kątem obu podatków. Nie są to dwie nazwy tej samej należności.
Źródła:
