Money supply, czyli podaż pieniądza, to ilość pieniądza dostępnego w gospodarce w określonym momencie, mierzona według przyjętej definicji statystycznej. Nie chodzi wyłącznie o banknoty i monety. Do pomiaru zalicza się również wybrane środki na rachunkach oraz inne formy lokowania pieniędzy. Wynik zależy od tego, jak szeroko określimy pieniądz: czy uwzględnimy tylko środki łatwo dostępne, czy także te wymagające wcześniejszego wycofania. Dlatego informacja o podaży pieniądza wymaga wskazania, co dokładnie zostało policzone.
Co wlicza się do podaży pieniądza
Gotówka w portfelach i środki na rachunkach służą do płacenia, ale działają inaczej. Gotówkę można przekazać bezpośrednio, a płatność z rachunku wymaga zapisu w systemie bankowym. Z punktu widzenia pomiaru ważne jest też to, jak szybko można użyć danych środków. Pieniądze dostępne od razu zalicza się do węższych miar. Lokaty i niektóre inne aktywa mogą wejść dopiero do szerszych miar. Samo zsumowanie sald wszystkich rachunków nie daje więc poprawnego wyniku.
Takie miary nazywa się agregatami pieniężnymi. M1 obejmuje gotówkę w obiegu oraz depozyty, z których można korzystać na żądanie. M2 rozszerza ten zakres o określone depozyty o mniejszej dostępności, a M3 uwzględnia również wybrane instrumenty finansowe. Granice między składnikami wynikają z definicji stosowanej w danych statystycznych. W definicji Europejskiego Banku Centralnego M2 dodaje do M1 depozyty z terminem do 2 lat i z okresem wypowiedzenia do 3 miesięcy. M3 obejmuje ponadto umowy odkupu, jednostki funduszy rynku pieniężnego i papiery dłużne instytucji monetarnych z terminem do 2 lat. Jeśli porównujesz publikacje z różnych krajów, najpierw porównaj te definicje. Osobno wyjaśniamy, jak rozumieć agregat pieniężny M2.
Jak zmienia się ilość pieniądza
Gdy bank udziela kredytu i zapisuje środki na rachunku klienta, powstaje depozyt. Klient może następnie zapłacić nim komuś innemu, przenosząc środki na kolejny rachunek. W ten sposób akcja kredytowa może zwiększać ilość pieniądza mierzoną przez agregaty obejmujące depozyty. Spłata kapitału kredytu działa w przeciwnym kierunku. Nie oznacza to jednak, że każdy nowy kredyt trwale zwiększa podaż pieniądza o tę samą kwotę. Równolegle zachodzą inne operacje, które zmieniają salda.
Banki nie zwiększają kredytowania bez względu na warunki. Znaczenie mają zdolność klientów do spłaty, ryzyko, koszt finansowania oraz wymagania dotyczące kapitału i płynności. Zmiany podaży pieniądza zależą również od decyzji gospodarstw domowych i firm. Przykładowo klient może przenieść środki z rachunku używanego do płatności na lokatę. Wtedy może zmienić się skład węższego agregatu, choć klient nadal posiada te same oszczędności. Dlatego zmiana jednego agregatu nie mówi jeszcze, skąd wziął się ruch.
Rola banku centralnego w Polsce
W Polsce dane o agregatach pieniężnych publikuje Narodowy Bank Polski (NBP). Tylko NBP może emitować znaki pieniężne RP (art. 4 ustawy o NBP). Jego podstawowym celem jest utrzymanie stabilnego poziomu cen (art. 3 ust. 1). Bank centralny wpływa na warunki, w których banki pozyskują środki i udzielają kredytów. Może to robić między innymi przez decyzje dotyczące stóp procentowych oraz operacje otwartego rynku. Nie polega to jednak na prostym ustaleniu jednej kwoty, którą banki mają następnie rozdzielić klientom. Reakcja gospodarstw domowych, firm i banków zależy także od sytuacji gospodarczej.
Warto odróżnić pieniądz na rachunku klienta od środków używanych przez banki do rozliczeń między sobą. Zwiększenie tych drugich nie musi automatycznie oznaczać wzrostu kredytów ani depozytów klientów. Bank może mieć dostęp do środków, lecz nie znaleźć kredytobiorców, którym chce pożyczyć pieniądze. Klienci mogą również ograniczać zadłużenie. Z tego powodu działania banku centralnego wpływają na podaż pieniądza pośrednio, a ich skutki nie zawsze pojawiają się od razu.
Jak interpretować wzrost podaży pieniądza
Rosnąca podaż pieniądza nie jest tym samym co wzrost cen towarów i usług. Agregat pokazuje zasób środków według określonej definicji, a inflacja opisuje zmianę cen. Między tymi zjawiskami mogą występować związki, lecz nie działa prosta reguła, która pozwala przewidzieć ceny z jednej zmiany agregatu. Liczy się również to, czy środki są wydawane, oszczędzane lub przeznaczane na spłatę zobowiązań. Znaczenie mają też zmiany podaży towarów i usług.
Przy czytaniu danych zwróć uwagę na okres pomiaru, definicję agregatu i przyczynę zmiany. Wzrost może wiązać się z kredytowaniem, ale też z przesunięciem środków między różnymi formami oszczędzania. Przydatne bywa porównanie kilku agregatów zamiast skupiania się na jednej liczbie. Taka obserwacja pomaga odróżnić wzrost środków łatwo dostępnych od wzrostu szerzej rozumianych zasobów pieniężnych. Sama nie wystarcza jednak do oceny kondycji gospodarki ani do przewidzenia przyszłych cen.
Najczęstsze pytania
Nie. Gotówka jest tylko jednym ze składników podaży pieniądza. Statystyczne miary obejmują także wybrane depozyty bankowe, a szersze miary mogą uwzględniać inne aktywa. Aby zrozumieć podaną wartość, trzeba wiedzieć, jaką miarę zastosowano.
Bank centralny wpływa na warunki finansowania w gospodarce, ale nie decyduje samodzielnie o każdej kwocie na rachunkach klientów. Znaczenie mają także decyzje banków o kredytach oraz decyzje klientów o pożyczaniu, wydawaniu i oszczędzaniu.
Nie. Wzrost mierzonej ilości pieniądza nie musi przełożyć się wprost na wzrost cen. Zależy to między innymi od tego, jak szybko środki krążą w gospodarce oraz jak zmienia się dostępność towarów i usług. Jeden odczyt agregatu nie wystarcza do prognozy inflacji.
Źródła:
A gdzie odnośnik do aktualnych wykresów M2 ?