Likwidacja spółki to proces porządkowania jej spraw przed zakończeniem istnienia, obejmujący majątek, zobowiązania i rozliczenia ze wspólnikami. Nie oznacza automatycznie bankructwa: spółka może zakończyć działalność również wtedy, gdy jest wypłacalna. Przebieg likwidacji zależy od formy prawnej spółki oraz przyczyny jej rozwiązania.
W czasie likwidacji spółka nadal istnieje i może wykonywać czynności potrzebne do zamknięcia swoich spraw. Dlatego samo wstrzymanie sprzedaży, zamknięcie biura czy rozwiązanie umów z pracownikami nie kończy jej istnienia. Trzeba jeszcze ustalić, co stanie się z należnościami, długami i pozostałym majątkiem.
Kiedy rozpoczyna się likwidacja spółki
Likwidację poprzedza przyczyna rozwiązania spółki. Może nią być decyzja wspólników, zdarzenie przewidziane w umowie spółki albo rozstrzygnięcie sądu. Sama decyzja o zakończeniu działalności nie oznacza jednak, że spółka od razu znika. Rozpoczyna się etap, w którym trzeba uporządkować jej sprawy i ustalić, czy po zaspokojeniu wierzycieli pozostanie majątek dla wspólników.
Procedura zależy od rodzaju podmiotu. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzi się likwidację według zasad właściwych dla spółek kapitałowych. W spółkach osobowych wspólnicy mogą w określonych sytuacjach uzgodnić inny sposób zakończenia działalności. Nie należy więc zakładać, że każda spółka przechodzi identyczne etapy albo potrzebuje takich samych dokumentów.
Przyczyną likwidacji nie musi być brak pieniędzy. Wspólnicy mogą po prostu nie chcieć dalej prowadzić wspólnego przedsięwzięcia. Odwrotna sytuacja też jest możliwa: spółka chce zakończyć działalność, lecz jej majątek nie wystarcza na długi. Wtedy zwykła likwidacja nie rozwiązuje problemu niewypłacalności i trzeba ocenić, czy zastosowanie mają przepisy o upadłości.
Jakie zadania ma likwidator
W spółce kapitałowej sprawy związane z zakończeniem działalności prowadzą likwidatorzy. W spółce z o.o. są nimi członkowie zarządu, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników stanowi inaczej (art. 276 § 1 KSH). Ich zadaniem jest doprowadzenie do końca bieżących spraw, odzyskanie należności, wykonanie zobowiązań i spieniężenie majątku, jeśli jest to potrzebne. Likwidacja nie służy rozpoczynaniu nowych przedsięwzięć. Nowe interesy likwidatorzy mogą wszczynać tylko wtedy, gdy jest to potrzebne do ukończenia spraw w toku (art. 282 § 1).
Likwidator nie staje się właścicielem pieniędzy ani rzeczy należących do spółki. Działa w jej imieniu i musi uwzględniać interesy wierzycieli. Przed podziałem pozostałego majątku trzeba zająć się zobowiązaniami, także tymi, których termin płatności jeszcze nie nadszedł lub które są sporne. Podział nie może polegać na przekazaniu wspólnikom środków, których spółka potrzebuje na rozliczenie wierzycieli.
Istotna jest również dokumentacja finansowa. Likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji, a rachunkowość spółki musi odzwierciedlać kolejne czynności i stan jej majątku. Dzięki temu można ustalić, jakie aktywa pozostały oraz jakie zobowiązania wymagają rozliczenia. Dokumenty finansowe nie zastępują jednak ustalenia, kto może dochodzić zapłaty od spółki.
Od otwarcia likwidacji do wykreślenia spółki
W przypadku spółki kapitałowej otwarcie likwidacji zgłasza się do KRS. Spółka działa wtedy pod firmą z dodatkiem „w likwidacji” i zachowuje osobowość prawną (art. 274 § 2–3). Likwidatorzy ogłaszają rozwiązanie spółki i wzywają wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w ciągu trzech miesięcy (art. 279). Następnie prowadzą sprawy spółki w zakresie potrzebnym do ich zamknięcia. Ogłoszenie nie oznacza, że znane spółce długi można pominąć, jeśli wierzyciel sam się nie zgłosi.
Po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli można ustalić, jaka część majątku pozostaje do podziału. Zasady i dopuszczalny moment podziału zależą od rodzaju spółki. W spółce z o.o. przed spłatą wszystkich zobowiązań nie wolno wypłacać wspólnikom zysku ani dzielić majątku (art. 275 § 2). Podział nie może też nastąpić wcześniej niż po sześciu miesiącach od ogłoszenia o otwarciu likwidacji (art. 286 § 1). Wspólnik nie powinien więc utożsamiać salda na rachunku spółki z kwotą, którą może natychmiast otrzymać. Najpierw trzeba uwzględnić zobowiązania oraz koszty zakończenia spraw.
Zakończenie czynności likwidacyjnych wymaga odpowiednich rozliczeń i dokumentów. W spółce z o.o. likwidatorzy składają sądowi sprawozdanie likwidacyjne i wniosek o wykreślenie spółki z KRS (art. 288 § 1). Dopiero wykreślenie kończy jej byt prawny. Z tego powodu status „w likwidacji” nie oznacza jeszcze, że spółka przestała istnieć lub że nie można kierować do niej roszczeń.
Czym likwidacja różni się od rozwiązania spółki cywilnej i upadłości
Spółka osobowa może zakończyć działalność przez likwidację, ale przepisy dopuszczają też uzgodnienie przez wspólników innego sposobu zakończenia jej spraw. W obu przypadkach pozostają do rozstrzygnięcia należności, długi oraz los majątku. Wybór sposobu zakończenia działalności nie jest sposobem na usunięcie zobowiązań wobec wierzycieli.
Spółka cywilna różni się od spółek handlowych: jest umową między wspólnikami, a nie odrębną spółką wpisywaną do KRS. Zakończenie współpracy wymaga rozliczeń między wspólnikami i z osobami, wobec których zaciągnęli zobowiązania. Nie należy przenosić na nią bez zmian zasad likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Upadłość dotyczy niewypłacalnego dłużnika i przebiega według odrębnych przepisów. Likwidacja spółki to natomiast sposób uporządkowania jej spraw przed zakończeniem istnienia; może dotyczyć także podmiotu wypłacalnego. Potoczne określenie bankructwo firmy nie mówi więc, jaka procedura rzeczywiście się toczy. Gdy pojawiają się trudności z płaceniem długów, trzeba ocenić sytuację spółki niezależnie od planów jej zamknięcia.
Najczęstsze pytania
Tak. Otwarcie likwidacji rozpoczyna etap zamykania spraw spółki, ale nie kończy od razu jej bytu prawnego. Spółka może nadal występować w swoich sprawach, a likwidatorzy prowadzą czynności potrzebne do ich zakończenia. W przypadku spółki wpisanej do KRS jej istnienie kończy wykreślenie z rejestru.
Nie. Celem likwidacji jest między innymi rozliczenie zobowiązań wobec wierzycieli, a nie ich automatyczne usunięcie. Jeśli majątku brakuje, trzeba odrębnie ocenić sytuację prawną spółki, w tym możliwość zastosowania przepisów o upadłości. Samo rozpoczęcie likwidacji nie zwalnia z długu.
Pozostały majątek może przypaść wspólnikom lub akcjonariuszom, ale dopiero z uwzględnieniem praw wierzycieli. Sposób podziału zależy od formy prawnej spółki i jej dokumentów. To, że spółka posiada środki na rachunku, nie oznacza jeszcze, że są one gotowe do wypłaty wspólnikom.
Nie. Spółka cywilna jest umową wspólników, a nie spółką handlową wpisywaną do KRS. Zakończenie współpracy wiąże się z rozliczeniem wspólnych spraw, majątku i zobowiązań. Nie przebiega przez wykreślenie samej spółki cywilnej z tego rejestru.
Źródła:
