Pasywa to część bilansu, która pokazuje źródła finansowania majątku firmy. Obejmują kapitał własny oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania. Jeśli aktywa odpowiadają na pytanie „co firma posiada lub kontroluje?”, pasywa pomagają ustalić, z jakich źródeł sfinansowano ten majątek.
Pasywa nie są kwotą pieniędzy dostępnych na rachunku. Firma może mieć znaczny majątek, a jednocześnie dużo zobowiązań do uregulowania. Dlatego pasywa czyta się razem z aktywami i innymi danymi finansowymi, zwłaszcza gdy celem jest ocena zadłużenia albo możliwości spłaty.
Jak pasywa łączą się z aktywami
Bilans przedstawia majątek i źródła jego finansowania na określony dzień. Łączna wartość aktywów jest w nim równa łącznej wartości pasywów. Nie oznacza to jednak, że każdemu składnikowi majątku można przypisać jedno konkretne źródło finansowania. Kapitał właścicieli, kredyt i zobowiązania wobec dostawców mogą łącznie finansować działalność firmy.
Ta równość pomaga zrozumieć zapis zdarzeń gospodarczych. Gdy firma kupuje wyposażenie za pieniądze z rachunku, zmienia się skład jej aktywów. Gdy finansuje zakup kredytem, pojawia się również zobowiązanie po stronie pasywów. Równość stron bilansu utrzymuje się w obu sytuacjach, choć każda inaczej wpływa na finanse firmy.
Sam wzrost sumy bilansowej nie mówi, czy sytuacja firmy się poprawiła. Majątek może wzrosnąć dzięki zyskowi pozostawionemu w firmie albo dzięki nowemu zadłużeniu. Aby odróżnić te sytuacje, trzeba sprawdzić zmiany po obu stronach bilansu. Więcej o takim odczytywaniu danych mówi analiza bilansu firmy.
Co obejmuje kapitał własny
Kapitał własny pokazuje wartość przypisaną właścicielom po uwzględnieniu zobowiązań. Obejmuje nie tylko wniesione przez nich środki, lecz także skutki działalności firmy, w tym zatrzymane zyski i poniesione straty. Jego skład zależy od formy działalności i zdarzeń ujętych w księgach. We wzorze bilansu z ustawy o rachunkowości obejmuje m.in. kapitał podstawowy, zapasowy, z aktualizacji wyceny oraz wynik lat ubiegłych i bieżącego roku. Poszczególne składniki wyjaśnia hasło kapitał własny firmy.
Kapitał własny nie jest osobną pulą gotówki odłożoną dla właścicieli. Środki wniesione do firmy mogły zostać wykorzystane do zakupu majątku lub pokrycia kosztów. Dlatego dodatni kapitał własny nie dowodzi, że firma ma pieniądze na bieżące płatności. Pokazuje relację ujętego w bilansie majątku do zobowiązań.
Strata może zmniejszyć kapitał własny, nawet jeśli właściciele nie wycofali swoich wkładów. Możliwy jest także ujemny kapitał własny, gdy wykazane zobowiązania przewyższają aktywa. Taki wynik wymaga uważnej oceny, ale sam nie opisuje terminów płatności ani dostępnej gotówki. Nie wystarcza więc do samodzielnej oceny płynności firmy.
Co obejmują zobowiązania i rezerwy
Zobowiązania pokazują kwoty, które firma ma uregulować wobec innych podmiotów. Mogą wynikać z kredytu, otrzymanej faktury albo niewypłaconego wynagrodzenia. Ustawa o rachunkowości określa je jako wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, wymagający wykorzystania aktywów. W bilansie rozróżnia się między innymi zobowiązania krótko- i długoterminowe. Przy ich ocenie liczy się nie tylko wartość, lecz także to, kiedy staną się wymagalne.
Obok zobowiązań pasywa obejmują rezerwy na zobowiązania. Firma ujmuje je wtedy, gdy istnieje podstawa do przewidywania przyszłego obciążenia, choć jego kwota lub termin pozostają niepewne. Ustawa nazywa rezerwami właśnie zobowiązania o niepewnym terminie wymagalności lub kwocie. Rezerwa nie musi oznaczać pieniędzy odłożonych na rachunku. Jest zapisem, który pozwala pokazać przewidywany ciężar w danych finansowych.
W tej części bilansu mogą występować również rozliczenia międzyokresowe. Ich rola różni się od roli zwykłego kredytu czy niezapłaconej faktury. Pomagają przypisać określone zdarzenia do właściwych okresów sprawozdawczych. Szczegółowy układ pasywów wynika z zasad sporządzania bilansu opisanych w ustawie o rachunkowości.
Jak czytać strukturę pasywów
Przy ocenie firmy sprawdź, jaka część finansowania pochodzi z kapitału własnego, a jaka z zobowiązań. Następnie przyjrzyj się terminom spłaty i rodzajom zobowiązań. Duży udział długu może zwiększać obciążenie przyszłymi płatnościami, lecz sam nie przesądza o problemach. Znaczenie ma też zdolność firmy do generowania środków na spłatę.
Nie każde zobowiązanie oznacza kredyt. Niezapłacone faktury od dostawców są częścią zwykłej działalności wielu firm. Inaczej ocenia się jednak zobowiązanie, którego termin płatności jest bliski, a inaczej takie, które firma będzie regulować później. Kwota widoczna w bilansie nie pokazuje całego harmonogramu przyszłych przepływów pieniężnych.
Porównuj pasywa z aktywami, które firma może wykorzystać do regulowania płatności. Sprawdzaj też, czy zmiany zadłużenia idą w parze ze zmianami majątku i wyników. Taki odczyt jest bardziej użyteczny niż ocenianie pojedynczej pozycji w oderwaniu od reszty. Pokrewną relację opisuje złota reguła bilansowa.
Najczęstsze pytania
Nie. Długi są tylko częścią pasywów. Po tej stronie bilansu znajduje się również kapitał własny oraz inne pozycje, w tym rezerwy na zobowiązania. Aby ustalić, ile firma jest winna innym podmiotom, trzeba przyjrzeć się odpowiednim pozycjom zobowiązań, a nie całej sumie pasywów.
Bilans ujmuje ten sam majątek z różnych perspektyw: aktywa pokazują jego postać, a pasywa źródła finansowania. Równość nie oznacza, że firma nie ma długów. Oznacza, że wykazane składniki majątku i przypisane im źródła finansowania tworzą spójne zestawienie.
Nie. Kapitał własny nie jest saldem rachunku. Firma może mieć wysoki kapitał własny, a większość jej aktywów może stanowić majątek trudny do szybkiego zamienienia na pieniądze. Dostępność gotówki trzeba oceniać osobno, wraz z nadchodzącymi płatnościami.
Pasywa znajdują się w bilansie, po stronie źródeł finansowania majątku. Szukaj tam kapitału własnego oraz części obejmującej zobowiązania i rezerwy na zobowiązania. Przy czytaniu zestawienia zwróć uwagę, na jaki dzień je sporządzono.
Źródła:
