Współczynnik wypłacalności to miara pokazująca, jak kapitał banku odnosi się do ryzyka związanego z jego działalnością. W odniesieniu do banków pojęcie to często służy do opisania łącznego współczynnika kapitałowego. Im wyższy wynik, tym większa jest mierzona tym sposobem rezerwa kapitałowa wobec ryzyka. Sam wynik nie przesądza jednak, czy bank jest bezpieczny: nie mówi wszystkiego o płynności, jakości kredytów ani możliwych stratach. W analizie przedsiębiorstw słowo „wypłacalność” bywa używane szerzej i nie oznacza jednego, uniwersalnego współczynnika.
Jak oblicza się współczynnik banku?
Łączny współczynnik kapitałowy powstaje przez podzielenie uznanych funduszy własnych banku przez łączną kwotę ekspozycji na ryzyko. Wynik podaje się zwykle w procentach. Fundusze własne nie są po prostu gotówką na rachunku ani całym kapitałem wykazanym w bilansie. Liczą się składniki spełniające zasady przewidziane dla kapitału banku. Mianownik również nie jest sumą wszystkich udzielonych kredytów: uwzględnia sposób pomiaru różnych rodzajów ryzyka.
Przyjmijmy umownie, że bank ma 12 jednostek uznanych funduszy własnych, a jego łączna kwota ekspozycji na ryzyko wynosi 100 jednostek. Iloraz 12 i 100 to 0,12, czyli 12%. To wyłącznie przykład rachunku, nie dane konkretnego banku ani poziom, który należy uznać za bezpieczny. Rzeczywiste obliczenie wymaga ustalenia obu wielkości według właściwych zasad.
Co wpływa na wynik?
Współczynnik może się zmienić, gdy bank zwiększy fundusze własne lub zmieni skalę i strukturę działalności. Znaczenie ma zarówno wielkość ekspozycji, jak i przypisane im ryzyko. Dlatego dwa banki o podobnej wartości aktywów mogą wykazać różne wyniki. Sama kwota kredytów nie wystarczy do przewidzenia współczynnika. Trzeba jeszcze wiedzieć, jak poszczególne pozycje wpływają na miarę ryzyka i jakie fundusze bank może uwzględnić.
Wyższy współczynnik daje większy margines w tej konkretnej mierze, lecz nie stanowi gwarancji wypłacalności. Wynik może poprawić się przez wzrost funduszy albo spadek ekspozycji na ryzyko. Te zmiany mają inne przyczyny i mogą inaczej wpływać na działalność banku. W ocenie sytuacji finansowej potrzebne są także dane o płynności, stratach i jakości aktywów. Znaczenie ma również skład kapitału; osobnym zagadnieniem jest kapitał podstawowy banku.
Gdzie spotkasz ten współczynnik w Polsce?
Zasady wyznaczania łącznego współczynnika kapitałowego określa rozporządzenie CRR. Wymaga ono co najmniej 8%, w tym 6% kapitału Tier 1 i 4,5% kapitału podstawowego Tier 1; ponad to minimum banki utrzymują dodatkowe bufory. W Polsce informacje o adekwatności kapitałowej pojawiają się w publikacjach banków i materiałach KNF. Czytając takie dane, sprawdź nazwę wskaźnika oraz okres, którego dotyczy. Określenie „współczynnik wypłacalności” może być użyte ogólnie, natomiast „łączny współczynnik kapitałowy” wskazuje konkretną miarę. Szerszy kontekst tych wymagań opisują regulacje ostrożnościowe banków.
Klient nie musi sam liczyć współczynnika, aby zrozumieć jego sens. Porównując wyniki, powinien jednak zestawiać tę samą miarę za porównywalne okresy. Pojedyncza wartość niewiele mówi bez informacji o zmianach w działalności banku. Nie zastępuje też odpowiedzi na pytanie, czy bank może terminowo regulować bieżące płatności. To odrębny problem, choć obie kwestie wpływają na ocenę jego sytuacji finansowej.
Czym różni się od wypłacalności firmy?
W zwykłym znaczeniu zdolność do spłaty zobowiązań dotyczy tego, czy podmiot może regulować swoje długi. Bankowy współczynnik kapitałowy opisuje węższą relację: zestawia uznane fundusze własne z miarą ryzyka. Nie odpowiada wprost na pytanie, ile pieniędzy bank ma dziś do dyspozycji. Dlatego nie należy utożsamiać go ze wskaźnikiem płynności ani traktować jako pełnej oceny kondycji finansowej.
W analizie małej firmy można badać między innymi zadłużenie w relacji do kapitału własnego oraz zdolność do pokrywania odsetek. Są to różne wskaźniki, a nie zamienne sposoby obliczania bankowego współczynnika. Ich interpretacja także się różni. Wysoka relacja długu do kapitału może sygnalizować większe obciążenie, a wyższe pokrycie odsetek zwykle oznacza większy zapas na ich zapłatę. Najpierw trzeba więc ustalić, jaką miarę autor analizy nazywa współczynnikiem wypłacalności.
Najczęstsze pytania
Oznacza większą relację uznanych funduszy własnych do kwoty ekspozycji na ryzyko. Jest to korzystny sygnał w ocenie kapitału, ale nie gwarancja bezpieczeństwa. Do pełniejszej oceny potrzebne są również informacje o płynności, jakości aktywów oraz zmianach wyniku w czasie.
Nie. Współczynnik kapitałowy zestawia kapitał banku z miarą podejmowanego ryzyka. Płynność dotyczy możliwości regulowania płatności wtedy, gdy stają się wymagalne. Bank może mieć mocną pozycję kapitałową, a mimo to potrzebować osobnej oceny dostępności środków na bieżące zobowiązania.
Najpierw ustal, jaki wskaźnik masz na myśli. W analizie firm nie ma jednej miary powszechnie kryjącej się pod tą nazwą. Można badać na przykład relację zadłużenia do kapitału własnego albo pokrycie odsetek, lecz każda z tych miar odpowiada na inne pytanie.
Źródła:
- Rozporządzenie (UE) nr 575/2013 (CRR), art. 92 ust. 1–3 – współczynnik kapitału podstawowego Tier 1 (4,5%), Tier 1 (6%) i łączny współczynnik kapitałowy (8%) jako relacja funduszy własnych do łącznej kwoty ekspozycji na ryzyko
- Komisja Nadzoru Finansowego – nadzór nad bankami, dane o adekwatności kapitałowej sektora bankowego
