Zadłużenie niespłacone (NPL) to kredyty, których spłata jest poważnie zagrożona. Skrót pochodzi od angielskiego określenia „non-performing loans”, czyli kredytów niespłacanych. Nie chodzi o każdą ratę zapłaconą po terminie. Znaczenie mają skala zaległości oraz ocena, czy kredytobiorca będzie w stanie spłacić dług.
Dla banku NPL jest miarą jakości portfela kredytowego. Dla klienta oznacza przede wszystkim, że trudności ze spłatą wymagają wyjaśnienia. Sama klasyfikacja kredytu nie przesądza jeszcze, jakie działania bank podejmie wobec kredytobiorcy.
Kiedy kredyt trafia do grupy NPL?
Bank nie powinien traktować każdego krótkiego opóźnienia jak kredytu niespłacanego. Rozporządzenie CRR uznaje, że dłużnik nie wykonał zobowiązania, gdy zwłoka w istotnym zobowiązaniu kredytowym przekracza 90 dni (art. 178 ust. 1 lit. b). Inną stanowi ocena, że kredytobiorca prawdopodobnie nie spłaci zobowiązania bez działań takich jak realizacja zabezpieczenia (art. 178 ust. 1 lit. a). Kredyt może więc zostać uznany za zagrożony również wtedy, gdy raty nie pozostają jeszcze tak długo niezapłacone. Przy ocenie bank bierze pod uwagę sytuację dłużnika, a nie tylko kalendarz spłat.
W dokumentach dotyczących banków można spotkać także skrót NPE, od angielskiego „non-performing exposures”. Oznacza on ekspozycje nieobsługiwane, czyli kategorię szerszą niż same kredyty niespłacane. Gdy ekspozycje przeterminowane o ponad 90 dni przekraczają 20% ekspozycji bilansowych wobec dłużnika, nieobsługiwane są wszystkie ekspozycje wobec niego (art. 47a ust. 3 CRR). Z kolei „niewykonanie zobowiązania” jest terminem używanym w zasadach ostrożnościowych. Te pojęcia są bliskie, ale nie należy stosować ich zamiennie w każdym dokumencie. Jeśli analizujesz dane banku, sprawdź, jak zdefiniowano prezentowaną kategorię. Pomocny jest też kontekst ryzyka kredytowego.
Co oznacza NPL dla kredytobiorcy?
Oznaczenie kredytu jako NPL nie zmienia samo przez się zapisów umowy. Nie oznacza też automatycznie, że cała pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna albo że rozpoczyna się egzekucja. O dalszych krokach decydują okoliczności sprawy, warunki umowy oraz właściwe przepisy. Przy opóźnieniu bank wzywa kredytobiorcę do spłaty, wyznaczając termin co najmniej 14 dni roboczych (art. 75c ust. 1 Prawa bankowego). W wezwaniu informuje, że w tym samym terminie można złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia (art. 75c ust. 2). Dlatego trzeba odróżniać wewnętrzną klasyfikację banku od pisma, które wywołuje skutki wobec kredytobiorcy.
Jeśli masz trudność z ratami, ustal z bankiem aktualną kwotę zaległości i sprawdź, z czego ona wynika. Możesz też zapytać o zmianę sposobu spłaty, lecz jej warunki wymagają uzgodnienia. Odmowę restrukturyzacji bank musi bez zbędnej zwłoki uzasadnić na piśmie (art. 75c ust. 4–5). Nie każda propozycja obniżenia raty oznacza mniejszy łączny koszt kredytu. Porównaj więc nowy harmonogram z dotychczasowym i zwróć uwagę na koszty oraz zabezpieczenia. Samo zakwalifikowanie kredytu jako NPL nie jest jeszcze informacją o warunkach takiej zmiany.
Jak bank postępuje z kredytem niespłacanym?
Bank może próbować odzyskać zaległe płatności, uzgodnić zmianę warunków spłaty albo dochodzić swojej należności. Może również sprzedać wierzytelność. Dobór działań zależy od sytuacji kredytobiorcy, treści umowy i oceny szans na odzyskanie pieniędzy. Sprzedaż wierzytelności nie oznacza, że dług znika; zmienia się podmiot uprawniony do żądania zapłaty. Sam kontakt w sprawie długu nie jest tym samym co egzekucja. Szerzej ten etap opisuje hasło o odzyskiwaniu należności.
Kredyty zagrożone wpływają również na ocenę sytuacji samego banku. Instytucja szacuje, jakiej części należności może nie odzyskać, i uwzględnia tę ocenę w sprawozdawczości. Nie oznacza to automatycznie odkładania całej wartości kredytu w gotówce. Nie należy też utożsamiać korekty wartości kredytu z wymogami dotyczącymi kapitału banku. Gdy porównujesz banki, udział NPL może pomóc w ocenie jakości aktywów, ale nie wystarczy jako jedyna miara.
Jak czytać wskaźnik NPL?
Wskaźnik NPL pokazuje, jaką część portfela kredytowego stanowią kredyty niespłacane. Aby go zinterpretować, trzeba znać zarówno wartość takich kredytów, jak i wartość portfela przyjętą jako podstawę obliczenia. Sam procent nie mówi, ile bank ostatecznie straci. Część należności może zostać spłacona, także dzięki uzgodnionej zmianie warunków lub wykorzystaniu zabezpieczeń. Porównanie wskaźników wymaga sprawdzenia, czy obejmują te same rodzaje kredytów.
Przyjmijmy, że portfel kredytów brutto wynosi 200 mln zł, a wartość kredytów NPL to 10 mln zł. Udział NPL wynosi wtedy 10 mln zł ÷ 200 mln zł × 100%, czyli 5%. Kontrola rachunku daje ten sam wynik: 5% z 200 mln zł to 10 mln zł. To wyłącznie umowny przykład obliczenia wskaźnika, a nie dane o konkretnym banku.
Wskaźnik może się zmienić także wtedy, gdy rośnie lub maleje cały portfel, nawet bez podobnej zmiany wartości kredytów zagrożonych. Znaczenie ma również to, czy bank odzyskał należności, sprzedał je albo inaczej ujął w sprawozdaniu. Dlatego przy analizie trendu czytaj opis danych obok wykresu. Bez niego łatwo przypisać zmianę samej poprawie spłat, choć wynik może mieć więcej niż jedną przyczynę.
Najczęstsze pytania
Nie. Krótkie opóźnienie samo w sobie nie oznacza, że kredyt jest NPL. Przy klasyfikacji znaczenie ma istotność zaległości oraz ocena szans na spłatę. Kredyt może być zagrożony także wtedy, gdy problem wynika z sytuacji finansowej klienta, a nie wyłącznie z długości opóźnienia.
Istotna zaległość przekraczająca 90 dni jest jedną z przesłanek, ale nie jedyną. Bank ocenia również, czy dłużnik prawdopodobnie spłaci zobowiązanie. Dlatego nie da się bez sprawdzenia okoliczności konkretnego kredytu wskazać dnia, w którym każde opóźnienie staje się NPL.
Bank może sprzedać wierzytelność wynikającą z kredytu. Nie umarza to długu: uprawnienie do dochodzenia zapłaty przechodzi na nabywcę. Razem z wierzytelnością przechodzą związane z nią prawa, m.in. roszczenie o zaległe odsetki (art. 509 § 2 Kodeksu cywilnego). Dopóki nie dostaniesz zawiadomienia o przelewie, zapłata dotychczasowemu wierzycielowi jest skuteczna, chyba że dłużnik wiedział o przelewie (art. 512). Jeśli otrzymasz informację o zmianie wierzyciela, sprawdź, jakiej należności dotyczy i komu należy dokonywać dalszych płatności.
Nie. Wysoki udział kredytów niespłacanych wskazuje na problemy z jakością portfela, ale sam nie przesądza o przyszłości banku. Przy ocenie jego sytuacji trzeba uwzględnić również możliwe odzyskanie należności, zabezpieczenia oraz inne dane finansowe.
Źródła:
