Weksel to papier wartościowy, z którego wynika bezwarunkowe zobowiązanie do zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Przy wekslu własnym zapłatę przyrzeka jego wystawca. Przy wekslu trasowanym wystawca poleca zapłatę wskazanej osobie. Weksel może dokumentować płatność lub zabezpieczać wykonanie umowy, ale nie zastępuje pieniędzy ani nie gwarantuje, że dłużnik zapłaci.
Podpis na wekslu ma poważne skutki: uprawniona osoba może dochodzić zapłaty na podstawie dokumentu. Dlatego przed podpisaniem trzeba ustalić, kto może żądać pieniędzy, kiedy weksel będzie płatny i co stanie się z nim po rozliczeniu umowy.
Weksel własny i trasowany: kto ma zapłacić
W wekslu własnym wystawca sam przyrzeka zapłatę osobie wskazanej w dokumencie, zwanej remitentem. To najprostszy układ: wystawca podpisuje zobowiązanie, a remitent może żądać od niego pieniędzy. Weksel nie opisuje jednak automatycznie całej umowy, z której powodu go wystawiono. Sama jego treść może więc nie wyjaśniać, czy zabezpiecza pożyczkę, zapłatę za towar czy inne rozliczenie.
W wekslu trasowanym wystawca kieruje polecenie zapłaty do trasata. Samo wpisanie trasata do dokumentu nie oznacza jeszcze, że przyjął on obowiązek zapłaty. Powstaje on po przyjęciu weksla przez trasata, czyli akcepcie. Zobowiązania innych podpisanych osób ocenia się odrębnie. Dlatego przy czytaniu takiego weksla trzeba sprawdzić nie tylko nazwiska, lecz także podpisy i ich znaczenie.
Jakie informacje musi zawierać weksel
Weksel podlega szczególnym wymaganiom dotyczącym treści. Znaczenie mają między innymi oznaczenie dokumentu jako weksla, bezwarunkowa treść przyrzeczenia albo polecenia zapłaty, suma pieniężna oraz podpis wystawcy. Dokument wskazuje również osobę uprawnioną do otrzymania zapłaty. To, czy brak danego elementu pozbawia dokument charakteru weksla, zależy od rodzaju braku i przewidzianych prawem wyjątków.
Nie każdy brak oznacza nieważność. Jeśli nie oznaczono terminu płatności, prawo traktuje weksel jako płatny za okazaniem. Przepisy przewidują też zasady ustalania miejsca płatności lub wystawienia, gdy nie wpisano go wprost. Nie należy jednak zakładać, że każdy błąd da się w ten sposób naprawić. Przed podpisaniem dokumentu sprawdź jego treść, zwłaszcza kwotę, oznaczenie uprawnionego i własny podpis.
Co oznacza weksel in blanco
Weksel in blanco to dokument podpisany przed uzupełnieniem wszystkich ustalonych elementów. Bywa używany jako zabezpieczenie zobowiązania, którego końcowa wysokość nie jest jeszcze znana. Strony mogą uzgodnić zasady jego uzupełnienia w deklaracji wekslowej. W takim uzgodnieniu powinno być jasne, kiedy wolno wpisać sumę, jakie należności obejmuje zabezpieczenie i kiedy dokument trzeba zwrócić.
Podpisanie niezupełnego weksla wymaga ostrożności. Osoba, która go później uzupełnia, może wpisać treść niezgodną z ustaleniami, a podpisujący będzie musiał bronić swoich praw. Możliwość powołania się na takie ustalenia może być ograniczona wobec kolejnego posiadacza weksla. Zachowaj więc kopię podpisanego dokumentu i uzgodnienia dotyczące jego uzupełnienia. Po rozliczeniu zabezpieczonej umowy dopilnuj zwrotu weksla.
Czy weksel można przekazać innej osobie
Uprawnienie z weksla może przejść na inną osobę. Typowym sposobem przeniesienia jest indos, czyli odpowiedni zapis na wekslu połączony z przekazaniem dokumentu. Oznacza to, że zapłaty może zażądać ktoś inny niż osoba, której pierwotnie wystawiono weksel. Jeśli wpisano zastrzeżenie „nie na zlecenie”, przeniesienie praw odbywa się według zasad zwykłego przelewu wierzytelności.
Przekazanie weksla nie jest tym samym co natychmiastowe otrzymanie pieniędzy od dłużnika. Nowy posiadacz nabywa prawo, którego realizacja nadal zależy od zapłaty. Dla podpisującego ważne jest również to, że zarzuty wynikające z jego osobistych relacji z wcześniejszym posiadaczem nie zawsze będą skuteczne wobec kolejnego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy posiadacz nabył weksel, działając świadomie na szkodę dłużnika. Samą wierzytelność z umowy i prawa z weksla trzeba zatem rozróżniać.
Jak dochodzi się zapłaty z weksla
Gdy zobowiązana osoba nie płaci, posiadacz weksla może skierować sprawę do sądu. Weksel stanowi podstawę dochodzenia roszczenia, ale nie jest sam w sobie poleceniem przymusowego pobrania pieniędzy z konta. W postępowaniu sądowym znaczenie mają treść dokumentu oraz okoliczności sprawy. Gdy weksel jest należycie wypełniony, a jego prawdziwość i treść nie budzą wątpliwości, sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Jeśli dłużnikiem jest konsument, do pozwu trzeba dołączyć także umowę zabezpieczoną wekslem i deklarację wekslową. Podpisany może też podnosić przysługujące mu zarzuty, choć ich zakres zależy od sytuacji. Roszczenia z weksla przeciwko wystawcy weksla własnego i akceptantowi weksla trasowanego przedawniają się po 3 latach od dnia płatności.
Jeżeli weksel zabezpiecza inną umowę, zachowaj dokumenty dotyczące obu zobowiązań i dokonanych płatności. Pozwolą ustalić, czy żądana suma odpowiada nierozliczonemu długowi. Nie traktuj przy tym zapłaty z weksla jako drugiego, niezależnego kosztu tej samej umowy. W praktyce trzeba wyjaśnić, jak zapłata wpływa na rozliczenie zabezpieczonej należności oraz co stanie się z dokumentem po spłacie.
Najczęstsze pytania
Brak oznaczonego terminu płatności nie musi unieważniać weksla. Prawo przewiduje wtedy traktowanie go jako płatnego za okazaniem. Pozostałe wymagania dotyczące dokumentu nadal mają znaczenie. Jeśli chodzi o podpisany weksel in blanco, trzeba też sprawdzić uzgodnione zasady jego późniejszego uzupełnienia.
Nie da się tego ocenić bez treści dokumentu i ustaleń stron. Podpis oznacza ryzyko, że dokument zostanie uzupełniony inaczej, niż uzgodniono. Przed podpisaniem ustal na piśmie zakres zabezpieczenia, sposób wyliczenia sumy, warunki uzupełnienia oraz zasady zwrotu weksla po rozliczeniu.
Trasat nie staje się zobowiązany do zapłaty tylko dlatego, że wystawca wpisał go na wekslu. Znaczenie ma przyjęcie weksla przez trasata. To odróżnia jego sytuację od sytuacji wystawcy weksla własnego, który sam podpisuje przyrzeczenie zapłaty.
Nie. Samo posiadanie weksla nie pozwala przymusowo pobrać pieniędzy od zobowiązanego. Jeśli nie zapłaci dobrowolnie, uprawniony może dochodzić roszczenia przed sądem. Do egzekucji potrzebna jest odpowiednia podstawa wynikająca z postępowania, a zobowiązany może przedstawiać swoje zarzuty.
Źródła:
