Trading algorytmiczny to handel, w którym program komputerowy sam wyznacza parametry zleceń na podstawie ustalonych reguł. Może decydować, kiedy złożyć zlecenie, po jakiej cenie i na jaką wielkość transakcji. Człowiek przygotowuje strategię i nadzoruje jej działanie, ale nie musi zatwierdzać każdej decyzji.
Automatyzacja nie oznacza, że program przewidzi zmianę ceny lub zapewni zysk. Wynik zależy od jakości reguł, danych i warunków handlu. Dla inwestora istotne jest też rozróżnienie między programem podejmującym decyzje a narzędziem, które jedynie przesyła wcześniej przygotowane zlecenie.
Jak algorytm podejmuje decyzje o zleceniach
Najpierw użytkownik określa, jakie dane program ma obserwować i kiedy ma reagować. Mogą to być ceny, wielkość obrotu albo sygnały wyprowadzone z wcześniejszych notowań. Program porównuje napływające dane z regułami strategii. Jeśli warunki są spełnione, ustala parametry zlecenia i przekazuje je do realizacji. Takie reguły mogą korzystać z narzędzi analizy technicznej, ale nie muszą.
Algorytm może również dzielić duże zlecenie na mniejsze części i określać, kiedy je wysłać. Celem bywa ograniczenie wpływu własnego zlecenia na cenę, a nie przewidzenie kierunku rynku. Inny program może szukać okazji do kupna lub sprzedaży według przyjętej strategii. W obu przypadkach liczy się to, jakie decyzje rzeczywiście podejmuje program, a nie samo użycie komputera.
Decyzja o wysłaniu zlecenia nie jest jeszcze transakcją. Zlecenie może zostać wykonane w całości, częściowo albo wcale. Cena wykonania może też odbiegać od tej widocznej w chwili podjęcia decyzji. Zależy to między innymi od dostępnych ofert, płynności rynku i czasu potrzebnego na przekazanie zlecenia. Dlatego wynik strategii trzeba oceniać na podstawie wykonanych transakcji, a nie samych sygnałów programu.
Czym różni się od HFT i zwykłej automatyzacji
Handel o wysokiej częstotliwości, nazywany HFT, jest odmianą handlu algorytmicznego nastawioną na bardzo szybkie działanie infrastruktury i częste przekazywanie zleceń. Nie każdy algorytm działa w ten sposób. Program może podejmować decyzje rzadko i nadal prowadzić handel algorytmiczny. Szybkość sama w sobie nie mówi, czy strategia jest skuteczna. Więcej o tej odmianie opisuje hasło handel o wysokiej częstotliwości.
Nie każda czynność wykonana automatycznie oznacza handel algorytmiczny. Narzędzie, które wyłącznie przekazuje zlecenie wpisane przez człowieka, nie ustala jego parametrów. Podobnie samo wyświetlanie sygnału kupna nie oznacza, że program podejmuje decyzję o zleceniu. Dyrektywa MiFID II (art. 4 ust. 1 pkt 39) odróżnia automatyczne wyznaczanie parametrów zlecenia od systemów służących jedynie jego przekazaniu, przetworzeniu lub potwierdzeniu. W Polsce tę definicję przenosi art. 3 pkt 2b ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Jako parametry wymienia on m.in. moment złożenia zlecenia, termin jego ważności, cenę, liczbę instrumentów i sposób zarządzania zleceniem.
Gdzie występuje handel algorytmiczny i jakie zasady go dotyczą
Strategie algorytmiczne mogą służyć zarówno do podejmowania decyzji inwestycyjnych, jak i do wykonywania decyzji już podjętych przez człowieka. Korzystają z nich podmioty działające na rynkach instrumentów finansowych, ale narzędzia automatyzujące handel są dostępne także dla inwestorów indywidualnych. Na giełdzie papierów wartościowych zlecenia takich programów konkurują z innymi zleceniami. Nie mają gwarancji pierwszeństwa ani wykonania po wybranej cenie.
MiFID II (art. 17) przewiduje dla firm inwestycyjnych prowadzących handel algorytmiczny wymogi dotyczące systemów, kontroli ryzyka i nadzoru nad działaniem algorytmów. W Polsce przenosi je art. 74e ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Firma musi m.in. zapobiegać kierowaniu błędnych zleceń, testować swoje systemy i poinformować nadzorcę, np. KNF, że stosuje handel algorytmiczny. Szczegółowe warunki organizacyjne określa rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/589. Nie należy jednak zakładać, że każda osoba korzystająca z programu ma identyczne obowiązki jak firma inwestycyjna. Znaczenie ma to, kto prowadzi handel, na jakim rynku działa i jaka jest rola używanego narzędzia. Automatyzacja nie znosi odpowiedzialności za decyzje inwestycyjne ani ryzyka straty.
Na co zwrócić uwagę przed uruchomieniem strategii
Test na danych historycznych pokazuje, jak strategia zachowałaby się przy określonych założeniach. Nie dowodzi, że podobny wynik pojawi się w przyszłości. Program mógł zostać nadmiernie dopasowany do przeszłych notowań albo korzystać w teście z danych niedostępnych w chwili podejmowania decyzji. Wynik mogą też zmienić koszty transakcji, opóźnienia oraz różnica między oczekiwaną a rzeczywistą ceną wykonania.
Przed użyciem programu trzeba rozumieć jego reguły i sposób reagowania na niepełne lub błędne dane. Istotne są także limity wielkości zleceń, zasady wstrzymania działania i możliwość sprawdzenia, co program zrobił. Błąd może spowodować serię niezamierzonych zleceń, a nagła zmiana warunków rynkowych może podważyć założenia strategii. Nadzór człowieka pozostaje potrzebny również wtedy, gdy program działa samodzielnie.
Najczęstsze pytania
Nie. Program wykonuje reguły, które ktoś wcześniej ustalił, lecz nie zna przyszłych cen. Nawet strategia dobrze wypadająca w testach może przynosić straty podczas rzeczywistego handlu. Na wynik wpływają też koszty, płynność rynku i cena faktycznego wykonania zleceń.
Tak, inwestor indywidualny może używać narzędzi automatyzujących własne decyzje inwestycyjne, jeśli ma do nich dostęp w ramach wybranej usługi. Powinien jednak ustalić, czy narzędzie samo wyznacza parametry zleceń, czy tylko przekazuje jego dyspozycje. To nie są te same funkcje.
Nie. HFT to szczególna odmiana handlu algorytmicznego, kojarzona z bardzo szybkim przekazywaniem zleceń i odpowiednią infrastrukturą. Algorytm może działać znacznie wolniej. O jego charakterze decyduje automatyczne podejmowanie decyzji o zleceniach, a nie sama szybkość komputera.
Źródła:
- Dyrektywa 2014/65/UE (MiFID II), art. 4 ust. 1 pkt 39 (definicja handlu algorytmicznego) i art. 17 (wymogi wobec firm inwestycyjnych prowadzących handel algorytmiczny)
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/589 – wymogi organizacyjne dla firm inwestycyjnych prowadzących handel algorytmiczny
- Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. 2024 poz. 722), art. 3 pkt 2b i 2c (handel algorytmiczny, HFT) oraz art. 74e (obowiązki firmy inwestycyjnej)
