Regulacje ostrożnościowe to przepisy ograniczające ryzyko podejmowane przez instytucje finansowe, zwłaszcza banki. Określają między innymi, jak instytucja ma zabezpieczać się przed stratami i utratą płynności. Nie usuwają ryzyka z rynku. Mają zmniejszać prawdopodobieństwo, że problemy jednej instytucji zagrożą jej klientom lub przeniosą się na inne podmioty.
W praktyce regulacje wpływają na to, ile ryzyka bank może przyjąć i jak przygotowuje się na trudniejsze warunki. Klient zwykle nie widzi tych wymogów w umowie, ale odczuwa skutki decyzji podejmowanych z ich uwzględnieniem.
Jak kapitał pomaga pokrywać straty
Kapitał stanowi zabezpieczenie na wypadek strat, na przykład gdy część kredytobiorców przestanie spłacać zobowiązania. Wymogi ostrożnościowe odnoszą dostępny kapitał do skali i rodzaju ryzyka podejmowanego przez bank. Nie wystarczy więc spojrzeć wyłącznie na wartość jego majątku. Znaczenie ma także to, jakie straty mogą powstać w związku z poszczególnymi rodzajami działalności.
Bank musi utrzymywać kapitał odpowiadający wymaganiom wynikającym z przepisów i decyzji nadzorczych. Rozporządzenie CRR wymaga co najmniej 4,5% kapitału podstawowego Tier I, 6% kapitału Tier I i 8% łącznego współczynnika kapitałowego (art. 92 ust. 1). Wskaźnik dźwigni, liczony bez wag ryzyka, musi wynosić co najmniej 3%. Gdy zwiększa działalność obciążoną ryzykiem, może potrzebować więcej kapitału albo ograniczyć część działań. Jedną z miar używanych przy ocenie kapitału jest współczynnik kapitału Tier 1. Sam wskaźnik nie mówi jednak wszystkiego o kondycji banku: trzeba również ocenić jakość jego aktywów i możliwość regulowania płatności.
Dlaczego sam kapitał nie wystarcza
Bank może mieć kapitał pozwalający pokryć straty, a mimo to zabraknie mu środków na bieżące wypłaty. Dlatego regulacje ostrożnościowe obejmują również płynność, czyli zdolność terminowego regulowania zobowiązań. Bank utrzymuje odpowiednie zasoby płynnych aktywów i obserwuje, kiedy może potrzebować gotówki. Aktywa płynne mają pokryć wypływy netto w warunkach skrajnych przez 30 dni (art. 412 CRR). Wskaźnik stabilnego finansowania netto musi wynosić co najmniej 100% (art. 428b). Więcej o tym problemie wyjaśnia hasło ryzyko płynności.
Przepisy ograniczają też nadmierne skupienie ekspozycji wobec jednego klienta lub grupy powiązanych klientów. Co do zasady taka ekspozycja nie może przekraczać 25% kapitału Tier I banku (art. 395 ust. 1 CRR). Strata na takiej ekspozycji mogłaby mocno obciążyć bank, nawet jeśli większość jego pozostałych klientów spłaca zobowiązania. Do regulacji ostrożnościowych należą ponadto wymogi dotyczące oceny ryzyka oraz przekazywania informacji nadzorcy. Dzięki temu kondycję banku można oceniać na podstawie szerszych danych niż sam wynik finansowy.
Skąd biorą się wymogi i kto ich pilnuje
W Polsce podstawą bankowych wymogów ostrożnościowych są przepisy unijne, w tym rozporządzenie CRR, oraz przepisy krajowe, między innymi Prawo bankowe. Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) sprawuje nadzór nad bankami i ocenia ryzyka związane z ich działalnością. Nadzór ma zapewnić bezpieczeństwo środków na rachunkach i zgodność działalności banków z przepisami, w tym z CRR (art. 133 ust. 1 Prawa bankowego). Samo uchwalenie przepisów nie wystarcza: potrzebna jest jeszcze kontrola tego, jak bank stosuje je na co dzień. Temat ten rozwija hasło nadzór bankowy.
Międzynarodowe standardy bazylejskie są ważnym punktem odniesienia przy tworzeniu zasad dla banków. Nie należy jednak mylić standardu z przepisem, który bank stosuje bezpośrednio. Zakłady ubezpieczeń i firmy inwestycyjne działają w innych ramach regulacyjnych niż banki. Określenie „regulacje ostrożnościowe” może więc dotyczyć różnych instytucji, ale szczegółowe wymagania zależą od rodzaju ich działalności.
Co regulacje oznaczają dla klienta
Wymogi ostrożnościowe wpływają na sposób, w jaki bank ocenia swoją działalność i planuje jej rozwój. Mogą mieć znaczenie przy ustalaniu skali akcji kredytowej lub przy decyzji o zwiększeniu kapitału. Nie oznacza to jednak, że każdą odmowę kredytu da się wyjaśnić konkretnym wymogiem ostrożnościowym. Bank bierze pod uwagę również sytuację wnioskodawcy oraz własną ocenę ryzyka.
Regulacji ostrożnościowych nie należy utożsamiać z gwarancją, że bank nigdy nie upadnie lub że klient nie poniesie żadnej straty. Ich zadaniem jest ograniczanie ryzyka i zwiększanie odporności instytucji, nie całkowite wyeliminowanie problemów. Różnią się też od ochrony środków po upadłości banku: dotyczą przede wszystkim tego, jak instytucja działa, zanim pojawią się poważne trudności. O roli nadzorcy przeczytasz w haśle Komisja Nadzoru Finansowego.
Najczęstsze pytania
Nie. Wymogi dotyczące kapitału, płynności i zarządzania ryzykiem mają zwiększać odporność banku na straty. Nie dają pewności, że instytucja nie popadnie w trudności. Ochrona środków klienta w razie upadłości banku jest odrębną kwestią.
Tak, ponieważ udzielone kredyty tworzą ryzyko, które bank musi uwzględniać przy ocenie swojego kapitału i działalności. Nie ma jednak prostej zasady, według której pojedynczy wymóg przesądza o decyzji kredytowej. Bank ocenia także możliwość spłaty zobowiązania przez konkretnego klienta.
Nie. Podobne podejście do ograniczania ryzyka występuje również w innych częściach rynku finansowego. Nie oznacza to jednak jednakowych zasad dla wszystkich instytucji. Bank, zakład ubezpieczeń i firma inwestycyjna prowadzą różną działalność, dlatego dotyczące ich szczegółowe wymogi trzeba rozpatrywać osobno.
Źródła:
