Raty równe to sposób spłaty kredytu, w którym planowana kwota kolejnych rat pozostaje taka sama, dopóki nie zmienią się warunki spłaty. Każda rata obejmuje część kapitału i odsetki. Ich proporcje zmieniają się wraz ze spłatą zadłużenia.
„Równe” nie oznacza więc „niezmienne przez całą umowę”. Wysokość raty może się zmienić między innymi po zmianie oprocentowania lub nadpłacie kredytu. Aby ocenić przyszłe obciążenie budżetu, trzeba sprawdzić zarówno rodzaj rat, jak i zasady oprocentowania.
Jak zmienia się udział kapitału i odsetek
Odsetki nalicza się od kapitału, który pozostaje do spłaty. Gdy zadłużenie maleje, maleje też kwota odsetek przypadająca na kolejne okresy, o ile pozostałe warunki się nie zmieniają. W racie równej powstałe miejsce zajmuje coraz większa spłata kapitału. Dlatego nie należy oceniać postępu spłaty wyłącznie po łącznej kwocie wpłacanej co miesiąc.
Na początku spłaty większa część raty zwykle pokrywa odsetki. Później rośnie część, która zmniejsza zadłużenie. Dokładny podział zależy między innymi od pozostałej kwoty kredytu, oprocentowania oraz czasu do końca spłaty. Zasada ta opisuje typowy harmonogram bez zmian warunków, nadpłat i zaległości, a nie gwarantowany przebieg każdej umowy.
Od czego zależy wysokość raty
Przy ustalaniu raty znaczenie mają kwota pozostająca do spłaty, oprocentowanie i czas przewidziany na spłatę. Dłuższy okres zwykle obniża miesięczną ratę, ale oznacza wolniejsze zmniejszanie zadłużenia. Nie wystarczy zatem porównać samych rat: trzeba także sprawdzić, jak długo będą płacone i ile odsetek wyniesie spłata według harmonogramu.
Rodzaj rat i rodzaj oprocentowania to osobne cechy kredytu. Raty równe mogą występować również przy oprocentowaniu zmiennym. Gdy oprocentowanie się zmieni, kredytodawca może przeliczyć harmonogram i ustalić nową wysokość rat. Przy kredycie hipotecznym ze stopą zależną od wskaźnika referencyjnego informację o zmianie wskaźnika bank przekazuje najpóźniej z nowym harmonogramem spłat. Także przy oprocentowaniu stałym trzeba sprawdzić, przez jaki okres obowiązuje ustalona stawka. Więcej o tej różnicy wyjaśnia hasło o oprocentowaniu stałym kredytu.
Raty równe a raty malejące
W ratach malejących część kapitałowa pozostaje co do zasady taka sama, a część odsetkowa zmniejsza się wraz z zadłużeniem. Początkowa płatność jest więc zwykle wyższa niż przy ratach równych. Potem maleje, jeśli nie zmienią się warunki wpływające na naliczanie odsetek. Przy ratach równych początkowe obciążenie jest zazwyczaj mniejsze.
Przy tej samej kwocie kredytu, oprocentowaniu i okresie spłaty raty malejące zwykle prowadzą do niższej sumy odsetek. Kapitał spłaca się w nich szybciej, więc odsetki są naliczane od mniejszego zadłużenia. Nie znaczy to, że każdy kredyt z ratami malejącymi będzie tańszy od dowolnego kredytu z ratami równymi. Porównanie ma sens przy takich samych pozostałych warunkach. Przykład: przy kredycie 300 000 zł na 25 lat i stałym oprocentowaniu 7% rata równa wynosi ok. 2120 zł, a pierwsza rata malejąca 2750 zł. Suma odsetek to odpowiednio ok. 336 tys. zł i ok. 263 tys. zł. Zobacz też opis rat malejących w kredycie.
Co sprawdzić w harmonogramie spłaty
Harmonogram pokazuje planowane terminy płatności, kwoty rat oraz ich podział na kapitał i odsetki. Przy kredycie konsumenckim zawartym na czas określony można go otrzymać bezpłatnie, na wniosek, w każdym czasie. Pozwala zobaczyć, jak zmniejsza się zadłużenie po kolejnych wpłatach. Jest szczególnie przydatny, gdy chcesz porównać początkową ratę z łączną kwotą planowanych odsetek. Sposób odczytywania tych pozycji opisuje poradnik o harmonogramie spłat kredytu hipotecznego.
Przy oprocentowaniu, które może się zmieniać, harmonogram opiera się na założeniach aktualnych podczas jego przygotowania. Nie jest obietnicą identycznych płatności aż do końca umowy. Porównując dokumenty, sprawdź również, czy wskazana kwota obejmuje wyłącznie ratę kapitałowo-odsetkową. Inne płatności związane z kredytem mogą być wykazane osobno i również obciążać budżet.
Co dzieje się po nadpłacie
Nadpłata zmniejsza kapitał pozostający do spłaty. Ponieważ odsetki nalicza się od pozostałego zadłużenia, taka wpłata może obniżyć ich sumę. Nie oznacza jednak automatycznie, że następna rata będzie niższa. Wpływ nadpłaty na harmonogram zależy od przyjętego sposobu rozliczenia i warunków umowy.
Po nadpłacie możliwe jest obniżenie przyszłych rat przy zachowaniu okresu spłaty albo skrócenie tego okresu przy innej wysokości dalszych płatności. Przed wpłatą ustal, jaki wariant będzie zastosowany i jak zmieni się harmonogram. Jeśli zależy ci przede wszystkim na mniejszym miesięcznym obciążeniu, sam spadek sumy odsetek nie odpowiada jeszcze na to pytanie. Porównaj skutki skrócenia okresu i obniżenia raty.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Ich wysokość pozostaje taka sama przy założeniu niezmienionych warunków spłaty. Zmiana oprocentowania, nadpłata lub zmiana okresu kredytowania może spowodować przeliczenie rat. Dlatego informacja o ratach równych nie zastępuje sprawdzenia zasad oprocentowania w umowie.
Na początku zadłużenie jest największe, więc większa część raty pokrywa odsetki. W miarę spłaty kapitału kwota odsetek zwykle maleje. Przy niezmienionej łącznej racie coraz większa jej część zmniejsza wtedy zadłużenie.
To zależy od tego, co porównujesz. Przy takich samych pozostałych warunkach raty malejące zwykle oznaczają niższą sumę odsetek, lecz wyższe płatności na początku. Raty równe mogą ułatwić udźwignięcie początkowego obciążenia. Porównaj zarówno miesięczne raty, jak i łączną kwotę do spłaty.
Źródła:
