Kapitał to zasoby wykorzystywane do prowadzenia działalności albo środki, z których tę działalność sfinansowano. Znaczenie zależy od kontekstu. W ekonomii kapitałem mogą być maszyny i wyposażenie. W finansach firmy mówi się o kapitale własnym oraz obcym, czyli o różnych źródłach finansowania.
To rozróżnienie pomaga zrozumieć, skąd przedsiębiorca wziął środki i na co je przeznaczył. Firma może kupić urządzenie za własne pieniądze lub sfinansować je pożyczką. Urządzenie pozostaje tym samym zasobem, lecz zmienia się sposób jego finansowania.
Co oznacza kapitał w różnych ujęciach
W szerokim znaczeniu gospodarczym kapitał obejmuje zasoby służące wytwarzaniu towarów i świadczeniu usług. Piekarnia korzysta z pieca, a firma usługowa z narzędzi i sprzętu. Takie rzeczy bywają nazywane kapitałem rzeczowym. Gotówka może z kolei posłużyć do ich zakupu, ale samo posiadanie pieniędzy nie mówi jeszcze, czy firma wykorzystuje je efektywnie.
W rozmowie o finansowaniu słowo „kapitał” odpowiada na inne pytanie: skąd pochodzą środki na działalność? Tu pojawia się podział na środki właścicieli i finansowanie pozyskane od innych podmiotów. Nie należy więc bez wyjaśnienia zestawiać maszyny, kredytu i wpłaty właściciela jako równorzędnych rodzajów kapitału. Maszyna jest zasobem, a kredyt i wpłata opisują sposoby jego sfinansowania.
Kapitał własny i obcy
Kapitał własny pokazuje udział właścicieli w finansowaniu firmy. Nie ogranicza się do pieniędzy wniesionych na początku działalności: może też rosnąć dzięki zyskowi pozostawionemu w przedsiębiorstwie. Strata może go natomiast zmniejszać. Wzór bilansu z ustawy o rachunkowości ujmuje w nim m.in. kapitał podstawowy, zapasowy, z aktualizacji wyceny oraz zysk lub stratę. Kapitał własny nie jest osobną pulą gotówki, którą przedsiębiorca może po prostu wypłacić z rachunku. Szerzej wyjaśnia to hasło o kapitale własnym firmy.
Kapitałem obcym nazywa się finansowanie, które firma otrzymuje od innych podmiotów i ma obowiązek rozliczyć na ustalonych warunkach. Przykładami są kredyt oraz pożyczka. W tym samym wzorze bilansu odpowiada mu pozycja „Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania”. Takie finansowanie pozwala działać bez angażowania wyłącznie środków właścicieli, ale może wymagać spłat niezależnie od wyników firmy. W bilansie źródła finansowania działalności przedstawiają pasywa przedsiębiorstwa.
Dlaczego kapitał nie oznacza pieniędzy na koncie
Przedsiębiorca może mieć niewiele gotówki, choć firma dysponuje maszynami, towarem i należnościami od klientów. Może też mieć pieniądze na rachunku, lecz jednocześnie zobowiązania do spłaty. Dlatego stan konta nie wystarcza do oceny zasobów ani sytuacji finansowej. Trzeba odróżnić to, czym firma dysponuje, od tego, skąd pochodzą środki na te zasoby.
Podobnej ostrożności wymaga kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. To określone pojęcie prawa spółek, a nie nazwa rachunku, na którym stale leży odpowiadająca mu gotówka. W spółce z o.o. wynosi co najmniej 5000 zł, a jeden udział – co najmniej 50 zł (art. 154 Kodeksu spółek handlowych). Spółka akcyjna potrzebuje co najmniej 100 000 zł (art. 308 § 1). Spółka może wydawać wniesione pieniądze na działalność, ale co do zasady nie wolno zwracać ich wspólnikom (art. 189 § 1). Sama informacja o wysokości kapitału zakładowego nie pokazuje więc, ile pieniędzy spółka ma do dyspozycji. Nie zastępuje też oceny jej majątku, zobowiązań i zdolności do regulowania bieżących płatności.
Jak kapitał wpływa na codzienne decyzje firmy
Firma potrzebuje środków nie tylko na duże inwestycje. Musi też finansować zakupy towarów, materiały i bieżące wydatki, zanim otrzyma zapłatę od klientów. Dlatego przy planowaniu działalności liczy się moment wpływu i wypływu pieniędzy. Zagadnienia związane z finansowaniem codziennych potrzeb opisuje hasło o kapitale obrotowym firmy.
Wybór źródła finansowania wpływa na przyszłe obciążenia i swobodę działania. Pożyczone środki mogą wiązać się z odsetkami oraz terminami spłat. Finansowanie własne nie wymaga takich spłat, lecz właściciel angażuje zasoby, które mógłby wykorzystać inaczej. Porównując możliwości, przedsiębiorca powinien więc patrzeć nie tylko na dostępność pieniędzy, ale również na koszt pozyskania finansowania i przewidywane wpływy.
Najczęstsze pytania
Nie. Gotówka jest jednym z zasobów firmy. Słowo „kapitał” może oznaczać także zasoby używane w działalności albo źródła jej finansowania. Firma może mieć wartościowe wyposażenie i jednocześnie mało pieniędzy na bieżące płatności.
Kapitał własny wiąże się z finansowaniem przypisanym właścicielom firmy, w tym z pozostawionym w niej zyskiem. Kapitał obcy pochodzi od innych podmiotów i wiąże się z obowiązkiem rozliczenia, na przykład spłaty pożyczki. Obie kategorie opisują źródła finansowania, a nie rodzaje firmowego majątku.
Kapitał zakładowy nie oznacza gotówki trzymanej na osobnym koncie. Jest pojęciem dotyczącym struktury finansowania spółki, dlatego nie należy utożsamiać jego wysokości z dostępnymi pieniędzmi. O możliwościach dokonania konkretnej wypłaty lub wydatku decydują odrębne zasady.
Tak, działalność można finansować środkami właścicieli i pieniędzmi wypracowanymi przez firmę. Nie oznacza to jednak, że firma nie potrzebuje planowania płatności. Nawet rentowna sprzedaż może przynieść gotówkę później niż termin zapłaty za bieżące wydatki.
Źródła:
