Pożyczka to umowa, w której dający pożyczkę przenosi na biorącego własność pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku. Biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy lub rzeczy tego samego gatunku i jakości. Tak definiuje ją art. 720 Kodeksu cywilnego.
Pożyczki może udzielić bank, instytucja pożyczkowa, ale też osoba prywatna, np. ktoś z rodziny. Od tego, kto pożycza i komu, zależą limity kosztów, obowiązki informacyjne i podatek. W przeciwieństwie do kredytu bankowego pożyczka nie musi mieć określonego celu.
Jak zawrzeć umowę pożyczki
Umowa pożyczki o wartości powyżej 1000 zł wymaga formy dokumentowej. Wystarczy oświadczenie w postaci dokumentu, które pozwala ustalić, kto je złożył, np. wiadomość e-mail od pożyczkodawcy. Przy mniejszych kwotach umowa może być nawet ustna, ale zapis ułatwia późniejsze udowodnienie ustaleń.
W umowie dobrze jest wpisać dane stron, kwotę, termin i sposób zwrotu oraz wysokość odsetek. Jeżeli termin zwrotu nie został oznaczony, biorący oddaje pieniądze w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia umowy przez pożyczkodawcę. Przelew zostawia ślad przekazania pieniędzy, który przydaje się także przy rozliczeniu podatku.
Pożyczka z firmy a pożyczka prywatna
Pożyczka do 255 550 zł udzielona konsumentowi przez bank lub instytucję pożyczkową jest kredytem konsumenckim. Pożyczkodawca musi wtedy ocenić zdolność kredytową, a koszty pozaodsetkowe mają ustawowy limit. Od takiej umowy konsument może odstąpić w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Instytucja pożyczkowa może działać dopiero po wpisie do rejestru prowadzonego przez KNF.
Pożyczkę między osobami prywatnymi regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Gdy pożyczkobiorcą jest osoba fizyczna, a umowa nie dotyczy jej działalności gospodarczej, koszty pozaodsetkowe są ograniczone. Nie mogą przekroczyć 20% kwoty w skali roku ani 25% kwoty w całym okresie spłaty.
Ile może kosztować pożyczka
Odsetki z umowy nie mogą przekraczać odsetek maksymalnych, czyli dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Przy stopie referencyjnej 3,75%, obowiązującej od 5 marca 2026 r., limit wynosi 14,5% w skali roku. Jeżeli umowa przewiduje więcej, należą się tylko odsetki maksymalne.
W pożyczce konsumenckiej koszty pozaodsetkowe, np. prowizja, mają osobny limit z ustawy o kredycie konsumenckim. Zależy on od kwoty i okresu spłaty, ale nigdy nie przekracza 45% pożyczonej kwoty. Porównując oferty, sprawdź RRSO, czyli roczny koszt pożyczki w procentach, oraz całkowitą kwotę do zapłaty.
Wcześniejsza spłata pożyczki
Pożyczkę można spłacić przed terminem. Przy pożyczce prywatnej dla osoby fizycznej pożyczkodawca nie może wtedy żądać odsetek za okres, o który skrócono umowę. Poniesione koszty pozaodsetkowe maleją o część przypadającą na ten okres.
Podobne prawo ma konsument spłacający przed terminem pożyczkę z banku lub instytucji pożyczkowej. Całkowity koszt maleje wtedy o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę. Dotyczy to także spłaty części pożyczki.
Podatek od pożyczki
Pożyczka od osoby prywatnej podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych w wysokości 0,5% kwoty. Płaci go biorący pożyczkę, który składa deklarację w urzędzie skarbowym w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Pożyczki udzielane przez banki i instytucje pożyczkowe nie są objęte tym podatkiem.
Ustawa przewiduje zwolnienia. Pożyczka do 1000 zł między osobami spoza rodziny jest zwolniona z podatku. Pożyczka od najbliższej rodziny też może być zwolniona, ale przy wyższych kwotach trzeba ją zgłosić urzędowi skarbowemu w ciągu 14 dni. Pieniądze muszą wtedy trafić na rachunek biorącego albo zostać przekazane przekazem pocztowym.
Najczęstsze pytania
Przy kwocie powyżej 1000 zł wymagana jest forma dokumentowa, np. podpisany dokument albo wiadomość e-mail pozwalająca ustalić nadawcę. Przy niższej kwocie umowa może być ustna. Zapis ustaleń ułatwia jednak udowodnienie kwoty i terminu zwrotu.
Kredyt bankowy bank udostępnia na określony cel i czas, na zasadach Prawa bankowego. Pożyczki może udzielić każdy, a pieniądze nie muszą mieć wskazanego przeznaczenia. Pożyczka konsumencka z banku lub instytucji pożyczkowej podlega jednak tej samej ustawie co kredyt konsumencki.
Gdy pożyczka od osoby prywatnej nie korzysta ze zwolnienia. Podatek wynosi 0,5% kwoty, a deklarację składa biorący pożyczkę w ciągu 14 dni. Zwolnione są m.in. pożyczki do 1000 zł od osób spoza rodziny i, po spełnieniu warunków, pożyczki od najbliższych.
Pożyczkodawca może wtedy wypowiedzieć umowę. Biorący pożyczkę musi zwrócić pieniądze w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia.
Źródła:
- Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), art. 77², 359 § 2¹–2², 720–720⁵ i 723
- Ustawa o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1362), art. 3, 9, 36a, 48–49, 53 i 59aa
- Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191), art. 2 pkt 4, 4 pkt 7, 7 ust. 1 pkt 4, 9 pkt 10 i 10
- Narodowy Bank Polski – podstawowe stopy procentowe (stopa referencyjna 3,75% od 5.03.2026)
