Koszt kapitału to oczekiwana cena korzystania z pieniędzy przeznaczonych na działalność lub inwestycję. W przypadku długu wiąże się z odsetkami i innymi kosztami finansowania. Przy środkach właściciela oznacza zwrot, którego oczekuje on w zamian za zaangażowanie pieniędzy i ponoszone ryzyko.
Przedsiębiorca może wykorzystać koszt kapitału do oceny planowanej inwestycji. Porównuje wtedy oczekiwany wynik projektu z kosztem środków potrzebnych do jego sfinansowania. Samo porównanie nie przesądza jednak o decyzji: prognozowany wynik jest niepewny, a różne projekty niosą różne ryzyko.
Skąd bierze się koszt długu
Gdy firma pożycza pieniądze, koszt finansowania wynika z warunków umowy. Liczą się nie tylko odsetki, lecz także opłaty związane z uzyskaniem i obsługą środków. Przy porównywaniu ofert trzeba uwzględnić terminy wypłat oraz spłat. Ta sama suma opłat może oznaczać inny koszt, jeśli przedsiębiorca korzysta z pieniędzy przez różny czas. Sama wysokość raty nie pokazuje więc pełnego obrazu. Więcej o tym źródle finansowania wyjaśnia hasło dług w działalności firmy.
Trzeba też odróżnić koszt już zaciągniętego długu od kosztu nowego finansowania. Warunki wcześniejszej umowy nie mówią, ile firma zapłaci za kolejną pożyczkę. Znaczenie mają aktualne warunki pozyskania pieniędzy, ocena ryzyka firmy oraz sposób naliczania odsetek. Jeśli oprocentowanie może się zmieniać, przyszłego kosztu nie da się ustalić wyłącznie na podstawie obecnej raty. W ocenie nowego projektu pomocny jest przede wszystkim koszt finansowania, które firma mogłaby pozyskać na ten projekt. Zapłacone odsetki co do zasady są kosztem uzyskania przychodu, więc obniżają podatek. W CIT nadwyżka kosztów finansowania dłużnego jest jednak kosztem tylko do wyższej z kwot: 3 mln zł albo 30% podatkowej EBITDA.
Dlaczego własne pieniądze też mają koszt
Właściciel nie wystawia firmie rachunku za wykorzystanie swoich oszczędności. Nie oznacza to jednak, że środki są darmowe. Przeznaczając je na działalność, rezygnuje z innych możliwości ich użycia. Oczekiwany zwrot powinien wynagradzać także ryzyko, że inwestycja przyniesie słabszy wynik lub stratę. To ekonomiczny koszt zaangażowania kapitału własnego przedsiębiorstwa, choć nie musi występować jako odrębna płatność.
Taki koszt zwykle trzeba oszacować, a nie odczytać z umowy. Punktem odniesienia może być zwrot oczekiwany z innego przedsięwzięcia o porównywalnym ryzyku. Nie należy bez namysłu porównywać bezpieczniejszej możliwości z projektem, którego wynik jest bardzo niepewny. Utracona korzyść z najlepszego dostępnego wyboru to koszt alternatywny wyboru. Pomaga on zrozumieć, dlaczego finansowanie firmy własnymi środkami również wymaga ekonomicznego uzasadnienia.
Jak połączyć różne źródła finansowania
Firma może korzystać jednocześnie z długu i środków właścicieli. Do oceny kosztu takiego finansowania stosuje się średni ważony koszt kapitału, nazywany WACC. Każdemu źródłu przypisuje się jego udział w finansowaniu oraz odpowiadający mu koszt. Następnie łączy się te koszty z uwzględnieniem udziałów. Wynik nie jest prostą średnią oprocentowania długu i oczekiwań właścicieli. Źródło, z którego pochodzi większa część środków, silniej wpływa na wynik.
Oszacowanie zależy od przyjętych danych. Trzeba ustalić, czy analizuje się obecny sposób finansowania firmy, czy sposób finansowania konkretnego projektu. Ważna jest też spójność: nie należy zestawiać stóp po opodatkowaniu z przepływami liczonymi przed opodatkowaniem. Koszt długu i oczekiwany zwrot właścicieli mogą się zmieniać, więc raz obliczony WACC nie jest stałą cechą firmy. To narzędzie do oceny decyzji, a nie kwota, którą przedsiębiorstwo komuś wpłaca.
Jak wykorzystać koszt kapitału przy inwestycji
Przedsiębiorca może użyć kosztu kapitału jako punktu odniesienia dla przewidywanego zwrotu. Jeśli projekt ma przynieść mniej, niż kosztuje zaangażowanie środków, jego opłacalność budzi wątpliwości. Prognozę trzeba jednak oceniać wraz z ryzykiem, czasem uzyskania wpływów i potrzebą dalszych nakładów. Obiecany zysk na papierze nie wystarczy, gdy firmie zabraknie pieniędzy na bieżące wydatki. Koszt kapitału pomaga uporządkować ocenę, ale nie zastępuje prognozy przepływów pieniężnych.
W wycenie projektu koszt kapitału może służyć jako punkt wyjścia do ustalenia stopy dyskontowej projektu. Służy ona do przeliczenia przyszłych przepływów na wartość dzisiejszą. Nie należy jednak mechanicznie używać jednej stopy dla wszystkich przedsięwzięć. Projekt o innym ryzyku niż dotychczasowa działalność może wymagać innej oceny. Równie ważne jest, by stopa i prognozowane przepływy uwzględniały inflację oraz podatki w spójny sposób.
Najczęstsze pytania
Tak, w sensie ekonomicznym. Właściciel mógłby wykorzystać pieniądze inaczej, dlatego oczekuje zwrotu za ich zaangażowanie i podjęte ryzyko. Tego kosztu nie trzeba utożsamiać z wydatkiem zapisanym w umowie ani z odsetkami płaconymi wierzycielowi.
Nie. Oprocentowanie dotyczy długu i nie musi obejmować wszystkich kosztów jego uzyskania. Jeśli firma korzysta także ze środków właścicieli, trzeba uwzględnić ich oczekiwany zwrot. Łączny koszt zależy również od udziału poszczególnych źródeł finansowania.
Nie przesądza o tym. Niższy koszt finansowania ułatwia osiągnięcie dodatniego wyniku, ale prognozowane wpływy mogą okazać się zbyt małe lub nadejść zbyt późno. Przed decyzją trzeba ocenić także nakłady, ryzyko i przepływy pieniężne projektu.
Źródła:
