Venture philanthropy to sposób wspierania inicjatyw społecznych, który łączy finansowanie z doradztwem, współpracą i oceną rezultatów. Nazwę można przetłumaczyć jako filantropię zaangażowaną. Wspierający interesuje się nie tylko tym, na co trafią środki, lecz także tym, czy organizacja potrafi skutecznie realizować swoją misję.
Wsparcie może być bezzwrotne albo mieć inną formę, zależnie od potrzeb przedsięwzięcia i ustaleń stron. Słowo „venture” nawiązuje do aktywnego podejścia znanego z inwestowania, ale nie oznacza, że wspierający musi oczekiwać zysku finansowego.
Jak wygląda współpraca ze wspieraną organizacją
Punktem wyjścia jest problem społeczny, którym zajmuje się organizacja lub przedsiębiorstwo społeczne. Wspierający poznaje jego sposób działania, potrzeby i ograniczenia. Następnie strony ustalają, na co przeznaczą środki oraz jakiego wsparcia pozafinansowego potrzeba. Może ono obejmować pomoc w planowaniu, zarządzaniu zespołem lub organizacji pracy. Zakres zaangażowania zależy od tego, co strony uznają za użyteczne.
Współpraca zwykle zakłada regularne rozmowy o postępach i zmianę planu, gdy przyjęte rozwiązanie nie działa. To odróżnia ją od przekazania pieniędzy bez dalszego kontaktu. Nie oznacza jednak, że wspierający przejmuje prowadzenie organizacji. Jej zespół powinien zachować możliwość podejmowania decyzji dotyczących misji i codziennej pracy. Przed rozpoczęciem współpracy dobrze więc ustalić, kto za co odpowiada.
Jaką formę może mieć wsparcie
Finansowanie w tym modelu nie musi oznaczać zakupu udziałów. Może być bezzwrotne, zwrotne albo łączyć różne rozwiązania. Bezzwrotne wsparcie ma zwykle formę darowizny lub grantu, a zwrotne – na przykład pożyczki. Wybór zależy między innymi od tego, czy przedsięwzięcie osiąga przychody i może spłacić otrzymane środki. Organizacja utrzymująca się z darowizn może potrzebować innej formy pomocy niż podmiot sprzedający usługi. Samo określenie „venture philanthropy” nie mówi zatem, czy pieniądze trzeba oddać.
To ważna różnica wobec inwestowania venture capital, w którym inwestor dąży do zysku z udziału w rozwijającym się przedsięwzięciu. W filantropii zaangażowanej pierwszeństwo ma cel społeczny. Ewentualny zwrot środków może służyć finansowaniu kolejnych działań, ale nie jest warunkiem stosowania tego podejścia. O charakterze konkretnej współpracy rozstrzygają przyjęta forma finansowania i jej warunki.
Jak ocenia się efekty społeczne
Przed przekazaniem wsparcia strony mogą określić, jaką zmianę chcą osiągnąć i po czym ją rozpoznają. Inaczej mierzy się liczbę osób korzystających z pomocy, a inaczej trwałą poprawę ich sytuacji. Sama liczba uczestników mówi o skali działań, lecz nie dowodzi ich skuteczności. Dlatego obok danych o wykonanej pracy przydają się informacje o doświadczeniach odbiorców i o tym, co zmieniło się po zakończeniu wsparcia.
Ocena rezultatów powinna być proporcjonalna do możliwości organizacji. Zbieranie danych zabiera czas, który mógłby zostać przeznaczony na pomoc odbiorcom. Nie każdą zmianę społeczną da się też łatwo przypisać jednej inicjatywie. Sensowny plan pomiaru wskazuje, jakie informacje pomagają podejmować decyzje, zamiast mnożyć wskaźniki. Gdy wyniki odbiegają od oczekiwań, mogą być podstawą do poprawienia sposobu działania, a nie tylko do oceny organizacji.
Na co zwrócić uwagę w Polsce
Z tego podejścia mogą korzystać różne podmioty realizujące cele społeczne. Ich możliwości przyjęcia określonego rodzaju finansowania zależą od sposobu działania i warunków konkretnej współpracy. Na przykład fundacja działa według statutu, który określa jej cele, formy działania i ewentualną działalność gospodarczą. Dlatego przed przekazaniem środków trzeba odróżnić cel społeczny od formy, w jakiej trafią pieniądze. Warto też ustalić, czy wsparcie dotyczy pojedynczego projektu, czy rozwoju całej organizacji, na przykład jej zespołu i sposobu zarządzania.
Nie należy utożsamiać filantropii zaangażowanej z funduszem venture capital tylko dlatego, że oba podejścia mówią o rozwoju przedsięwzięcia. Przy ocenie propozycji ważniejsze są praktyczne pytania: kto podejmuje decyzje, czy środki podlegają zwrotowi i czego wspierający oczekuje w zamian. Równie istotne jest ustalenie, jak strony będą oceniać postępy oraz co zrobią, jeśli pierwotny plan okaże się nietrafiony.
Najczęstsze pytania
Nie musi nią być. W tym podejściu punktem odniesienia jest korzyść społeczna, a nie zysk wspierającego. Pomoc może przybrać różne formy finansowe. Aby ocenić konkretną propozycję, trzeba sprawdzić, czy przewiduje zwrot pieniędzy, udział w przedsięwzięciu lub inne świadczenie.
Nie wynika to z samej nazwy modelu. Środki bezzwrotne i finansowanie wymagające spłaty działają inaczej. Przed przyjęciem wsparcia organizacja powinna poznać jego warunki, zwłaszcza zasady wykorzystania pieniędzy, ewentualnego zwrotu i informowania o postępach.
Darowizna to w Kodeksie cywilnym bezpłatne świadczenie kosztem majątku darczyńcy. Venture philanthropy opisuje szerszy sposób współpracy. Oprócz pieniędzy wspierający może zaoferować wiedzę i pomoc organizacyjną oraz wspólnie z odbiorcą śledzić rezultaty. Takie zaangażowanie nie oznacza jednak automatycznie kontroli nad jego działalnością.
To podejście może odpowiadać organizacji lub przedsięwzięciu realizującemu cel społeczny, które potrzebuje zarówno środków, jak i pomocy w rozwoju. Dopasowanie zależy od potrzeb odbiorcy oraz warunków proponowanego finansowania. Nie każde przedsięwzięcie skorzysta z intensywnej współpracy ze wspierającym.
Źródła:
