Punkt bazowy to jednostka zmiany wartości wyrażonej w procentach, równa jednej setnej punktu procentowego. Używa się jej najczęściej do opisywania zmian stóp procentowych i rentowności obligacji. Pozwala krótko wskazać różnicę między dwiema wartościami, które same są podane w procentach.
Dla kredytobiorcy taka zmiana może oznaczać inne oprocentowanie, ale nie zawsze od razu inną ratę. Zależy to od warunków umowy. Inwestor spotka punkty bazowe przy porównywaniu rentowności obligacji. W obu przypadkach trzeba odróżnić zmianę wyrażoną w punktach bazowych od procentowej zmiany samej stopy.
Czym różni się od procentu i punktu procentowego
Procent opisuje część pewnej całości. Punkt procentowy służy do porównania dwóch wartości podanych w procentach. Punkt bazowy wyraża taką samą różnicę, lecz w mniejszej jednostce. Dzięki temu można zapisać niewielką zmianę stopy bez długiego ułamka. Sam punkt bazowy nie mówi jednak, czy stopa jest wysoka, niska ani czego dotyczy. Do interpretacji potrzebujesz wartości początkowej i nazwy mierzonej wielkości. Przepisy i dokumenty banku centralnego posługują się zwykle punktami procentowymi. Kodeks cywilny ustala odsetki ustawowe jako sumę stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego (art. 359 § 2). W punktach bazowych ten dodatek to 350.
Nie należy zamieniać sformułowań „wzrost o punkty bazowe” i „wzrost o procent”. Pierwsze opisuje różnicę między poziomami stopy. Drugie może oznaczać zmianę względną, liczoną od jej wcześniejszej wartości. Rada Polityki Pieniężnej opisuje cel inflacyjny 2,5% z przedziałem odchyleń ±1 punktu procentowego, czyli ±100 punktów bazowych. W komunikacie o zmianie stopy procentowej zwróć więc uwagę zarówno na jednostkę, jak i na poziom stopy przed zmianą. Dopiero te informacje pozwalają właściwie odczytać skalę podwyżki lub obniżki.
Jak przeliczyć zmianę stopy
Aby ustalić zmianę w punktach bazowych, odejmij wcześniejszą stopę od nowej. Różnicę wyrażoną w punktach procentowych przelicz następnie na punkty bazowe. Wynik dodatni oznacza wzrost, a ujemny spadek. Działa to również wtedy, gdy któraś ze stóp jest ujemna: nadal porównujesz ich poziomy, a nie liczysz procentowej zmiany względem wartości początkowej.
Przyjmijmy umownie, że stopa wzrosła z 4,00% do 4,25%. Różnica wynosi 0,25 punktu procentowego, czyli 25 punktów bazowych. Kontrola rachunku: 4,25 minus 4,00 daje 0,25, a 0,25 podzielone przez 0,01 daje 25. Ten wynik opisuje wyłącznie zmianę stopy. Nie określa jeszcze, o ile wzrosną odsetki w konkretnej umowie, ponieważ te zależą także od kwoty i czasu naliczania.
Co zmiana oznacza dla kredytu i oszczędności
W kredycie o zmiennym oprocentowaniu punkty bazowe mogą opisywać zmianę wskaźnika użytego w umowie albo zmianę samego oprocentowania. To nie musi być to samo. Na oprocentowanie może składać się wskaźnik oraz uzgodniona marża bankowa. Aby ocenić wpływ komunikatu na kredyt, sprawdź, której części dotyczy zmiana i kiedy umowa przewiduje aktualizację oprocentowania. Sama wiadomość o ruchu stóp rynkowych nie określa nowej raty.
Przy lokacie punkty bazowe pomagają porównać oprocentowanie dwóch ofert lub zmianę warunków jednej oferty. Różnica w stopie nie jest jednak gotową kwotą zysku. Ta zależy między innymi od wpłaconej kwoty i okresu naliczania odsetek. Podobnie zmiana stopy referencyjnej NBP nie oznacza automatycznej, identycznej zmiany oprocentowania każdego kredytu i każdej lokaty. O rzeczywistym skutku decydują warunki danego produktu.
Jak czytać punkty bazowe przy obligacjach
Na rynku obligacji w punktach bazowych podaje się często zmianę rentowności. Rentowność nie jest tym samym co kwota odsetek otrzymana przez posiadacza obligacji. To miara odnosząca potencjalny wynik z inwestycji do jej ceny i przepływów pieniężnych. Dlatego informacja o zmianie rentowności mówi coś innego niż informacja o zmianie ceny obligacji. Przed porównaniem danych sprawdź, której z tych wielkości dotyczą.
W przypadku obligacji o stałych płatnościach wyższej rentowności rynkowej odpowiada zwykle niższa cena, jeśli pozostałe warunki się nie zmieniają. Punkty bazowe opisują wtedy skalę zmiany rentowności, ale nie wystarczą do obliczenia zmiany ceny. Znaczenie mają także cechy obligacji i czas pozostały do wykupu. Przy porównywaniu papierów o różnych terminach pomocne bywa spojrzenie na krzywą dochodowości obligacji.
Najczęstsze pytania
Jeden punkt bazowy odpowiada jednej setnej punktu procentowego. Służy do określania różnicy między wartościami zapisanymi w procentach, na przykład między dwoma poziomami oprocentowania. Nie należy go mylić z procentową zmianą liczoną od wcześniejszej wartości stopy.
Nie musi. Znaczenie ma rodzaj oprocentowania oraz sposób i termin jego aktualizacji zapisany w umowie. Komunikat o zmianie stopy nie podaje jeszcze nowej raty. Do jej ustalenia potrzebne są również dane konkretnego kredytu, w tym saldo zadłużenia i harmonogram spłaty.
Zwykle jest odwrotnie w przypadku obligacji o stałych płatnościach: przy niezmienionych pozostałych warunkach wyższej rentowności odpowiada niższa cena. Punkty bazowe mogą opisywać zmianę rentowności, lecz nie podają wprost zmiany ceny ani wyniku inwestora.
Źródła:
