Governance risk to ryzyko, że sposób zarządzania firmą i nadzoru nad decyzjami doprowadzi do strat, nadużyć lub utraty zaufania. Po polsku można je nazwać ryzykiem związanym z ładem korporacyjnym. Powstaje na przykład wtedy, gdy nie wiadomo, kto odpowiada za decyzję, albo gdy nikt nie sprawdza działań osób zarządzających.
To pojęcie dotyczy zarówno dużych spółek, jak i małych firm. Skala i sposób kontroli będą jednak różne. W małej firmie problemem może być skupienie wszystkich decyzji w rękach właściciela. Inwestorzy i kontrahenci zwracają na to ryzyko uwagę, ponieważ sposób podejmowania decyzji wpływa na wiarygodność przedsiębiorstwa.
Skąd bierze się ryzyko związane z zarządzaniem
Źródłem ryzyka bywa niejasny podział zadań. Pracownik podejmuje decyzję, lecz nie wiadomo, kto może ją zatwierdzić ani kto później sprawdzi jej skutki. Podobny problem powstaje, gdy osoba ocenia własną pracę lub decyduje o sprawie, w której ma prywatny interes. Takie sytuacje nie muszą oznaczać nadużycia, ale zwiększają prawdopodobieństwo błędu i utrudniają jego wykrycie.
Znaczenie ma także dostęp do rzetelnych informacji. Osoby zarządzające mogą podejmować decyzje na podstawie niepełnych danych, nawet jeśli działają w dobrej wierze. Ryzyko rośnie, gdy pracownicy nie zgłaszają problemów, a kierownictwo otrzymuje wyłącznie korzystne wiadomości. Sama struktura organizacyjna nie wystarczy więc do oceny firmy. Trzeba sprawdzić, jak przepływ informacji działa w praktyce.
Governance risk dotyczy również sposobu rozliczania decyzji. Jeśli nikt nie analizuje nieudanych przedsięwzięć, firma może powtarzać te same błędy. Z kolei brak jasnych zasad współpracy między właścicielami a osobami zarządzającymi sprzyja sporom. Szersze zasady organizacji tych relacji opisuje pojęcie ładu korporacyjnego w spółce.
Jak to ryzyko może wpłynąć na firmę
Słaby nadzór może sprawić, że firma zbyt późno zauważy kosztowną decyzję, nierzetelne rozliczenia albo konflikt interesów. Skutkiem może być strata finansowa, spór z kontrahentem lub utrata zaufania. Nie oznacza to, że każdy błąd w zarządzaniu prowadzi do takich konsekwencji. Ryzyko opisuje możliwość ich wystąpienia, a nie pewny wynik.
Dla przedsiębiorcy skutki mogą być bardzo praktyczne. Jeśli decyzje zakupowe nie wymagają uzasadnienia, firma może ponosić wydatki bez jasnego związku z jej potrzebami. Gdy natomiast nikt nie weryfikuje danych do planowania płynności, kierownictwo może zbyt późno dostrzec trudności z regulowaniem zobowiązań. Problem zaczyna się w sposobie zarządzania, choć staje się widoczny w finansach.
W analizie inwestycyjnej governance risk bywa częścią oceny ESG. Litera G odnosi się tam do zarządzania firmą i nadzoru nad nią. Unijne rozporządzenie SFDR uznaje inwestycję za zrównoważoną tylko wtedy, gdy spółka stosuje dobre praktyki zarządzania. Chodzi zwłaszcza o solidne struktury zarządzania, stosunki pracownicze, wynagrodzenia i przestrzeganie prawa podatkowego. Inwestor może pytać, czy decyzje są przejrzyste, jak firma traktuje konflikty interesów i czy informacje dla właścicieli są wiarygodne. Dobre wyniki finansowe nie odpowiadają same w sobie na te pytania.
Jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze
Warto zacząć od prześledzenia konkretnej decyzji: kto ją zaproponował, kto zatwierdził i kto ocenił rezultat. Jeśli odpowiedzi są niejasne, trudno ustalić odpowiedzialność oraz poprawić proces. Kolejny sygnał to regularne omijanie przyjętych zasad bez wyjaśnienia. Nawet rozsądne procedury tracą sens, gdy stosuje się je tylko wtedy, gdy jest to wygodne.
Pomocne są pytania o dostęp do informacji. Czy osoba nadzorująca może zobaczyć dokumenty potrzebne do oceny decyzji? Czy pracownicy mają sposób zgłaszania wątpliwości? Czy firma wyjaśnia rozbieżności w danych zamiast je pomijać? Odpowiedzi pokazują więcej niż samo istnienie regulaminu. Audyt wewnętrzny firmy może pomóc ocenić, czy ustalone kontrole rzeczywiście działają.
Pojedynczy sygnał nie przesądza o jakości zarządzania. W małej firmie jedna osoba często wykonuje wiele zadań, co samo w sobie nie dowodzi zaniedbania. Znaczenie ma to, czy właściciel zna ograniczenia takiego układu i zapewnia kontrolę ważnych decyzji. Ocenę trzeba dostosować do wielkości firmy, charakteru jej działalności i skali podejmowanego ryzyka.
Jak ograniczać governance risk
Firma może zacząć od prostego podziału odpowiedzialności. W spółce akcyjnej stały nadzór nad działalnością we wszystkich jej dziedzinach sprawuje z mocy prawa rada nadzorcza. Powinna ustalić, kto podejmuje określone decyzje, kto otrzymuje o nich informacje i kiedy potrzebna jest dodatkowa akceptacja. Istotne decyzje dobrze uzasadniać i dokumentować. Dzięki temu łatwiej później sprawdzić ich podstawy, zidentyfikować błędy oraz ustalić, czy zastosowane zasady wymagają zmiany.
Kolejnym krokiem jest niezależne spojrzenie na obszary szczególnie narażone na błędy. Może to być przegląd dokumentów przez inną osobę, rozmowa o zgłoszonym konflikcie interesów albo okresowa ocena przyjętych kontroli. Nie chodzi o mnożenie formalności. Kontrola powinna pomagać wykrywać problemy dostatecznie wcześnie, aby można było ograniczyć ich skutki.
Nie należy utożsamiać tego ryzyka z każdym problemem w codziennej działalności. Ryzyko operacyjne w biznesie dotyczy między innymi zakłóceń procesów i błędów w ich wykonywaniu. Governance risk koncentruje się na tym, kto wyznacza zasady, podejmuje decyzje i sprawdza ich wykonanie. Oba rodzaje ryzyka mogą wystąpić jednocześnie.
Najczęstsze pytania
Governance risk to ryzyko związane ze sposobem zarządzania firmą i nadzoru nad nią. Dotyczy między innymi odpowiedzialności za decyzje, przepływu informacji oraz kontroli konfliktów interesów. Nie oznacza, że w firmie już doszło do nadużycia.
Tak. Mała firma nie potrzebuje takiej samej struktury jak duża spółka, ale również podejmuje decyzje i ponosi ich skutki. Ryzyko może wzrosnąć, gdy ważne wydatki nie są weryfikowane albo nikt nie analizuje błędnych decyzji.
Governance risk dotyczy jakości decyzji, podziału odpowiedzialności i nadzoru. Ryzyko operacyjne wiąże się z wykonywaniem codziennych procesów, w których mogą wystąpić błędy lub zakłócenia. Słabe zarządzanie może zwiększyć ryzyko operacyjne, lecz pojęcia nie są tożsame.
Źródła:
