Transakcja repo to sprzedaż papierów wartościowych połączona z zobowiązaniem do odkupienia równoważnych papierów na uzgodnionych warunkach. Sprzedający otrzymuje gotówkę, a kupujący — papiery wartościowe. Przy odkupie przepływ gotówki i papierów odbywa się w przeciwnym kierunku. Repo służy zwykle pozyskaniu finansowania na krótki czas. Dla strony przekazującej gotówkę jest sposobem jej ulokowania. Choć ekonomicznie przypomina pożyczkę zabezpieczoną papierami, jego konstrukcja obejmuje sprzedaż i odkup, a nie tylko ustanowienie zabezpieczenia.
Jak przebiega sprzedaż i odkup
Strony uzgadniają, jakie papiery obejmuje transakcja, ile gotówki otrzyma sprzedający oraz na jakich warunkach nastąpi odkup. Mogą ustalić termin zakończenia albo zasady jego wyznaczenia. W dniu rozpoczęcia sprzedający przekazuje papiery, a kupujący płaci uzgodnioną kwotę. Przy zakończeniu sprzedający płaci cenę odkupu i otrzymuje równoważne papiery. Szczegóły rozliczeń zależą od umowy między stronami.
Repo nie wymaga zwrotu tych samych, indywidualnie oznaczonych papierów. Istotne jest przekazanie papierów równoważnych zgodnie z uzgodnionymi cechami. Unijne rozporządzenie SFTR (art. 3 pkt 9) opisuje to jako odkup tych samych albo zastępczych papierów o tych samych cechach, po określonej cenie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy przedmiotem transakcji są papiery emitowane w dużych seriach. Strony powinny też ustalić sposób rozliczenia świadczeń przypadających na okres transakcji, na przykład wypłaty odsetek z obligacji. Sam opis ceny odkupu nie wyjaśnia wszystkich możliwych przepływów pieniężnych.
Ta sama transakcja ma dwie perspektywy. Dla sprzedającego papiery repo jest sposobem uzyskania gotówki. Dla kupującego, który tę gotówkę przekazuje, bywa nazywane reverse repo, czyli repo odwróconym. Zmienia się punkt widzenia, a nie kierunek późniejszego odkupu: papiery odkupuje strona, która sprzedała je na początku. To rozróżnienie pomaga czytać opisy operacji na rynku pieniężnym.
Skąd bierze się koszt finansowania
Cena odkupu jest zwykle wyższa od kwoty, którą sprzedający otrzymał na początku. Różnica odzwierciedla koszt korzystania z gotówki, ale końcowy wynik zależy również od pozostałych rozliczeń przewidzianych w umowie. Strony mogą opisywać ten koszt za pomocą stopy repo, czyli stopy odnoszącej koszt finansowania do jego kwoty i czasu trwania. Przy porównywaniu stawek trzeba sprawdzić przyjętą metodę liczenia czasu.
Kwota przekazanej gotówki nie musi odpowiadać pełnej wartości rynkowej papierów. Strony mogą zastosować redukcję wartości zabezpieczenia, nazywaną także haircutem. Oznacza to, że kupujący przekazuje mniej gotówki, niż wynosi przyjęta wartość papierów. Wielkość tej różnicy zależy od ustaleń stron i oceny ryzyka. Redukcja tworzy bufor na wypadek spadku wartości papierów, lecz nie usuwa ryzyka straty.
W trakcie transakcji wartość papierów może się zmieniać. Umowa może przewidywać dodatkowe rozliczenia lub przekazanie kolejnych papierów, aby utrzymać uzgodnioną relację między gotówką a zabezpieczeniem. Dlatego same ceny sprzedaży i odkupu nie zawsze wystarczą do oceny rzeczywistego kosztu. Znaczenie mają także rodzaj papierów, sposób ich wyceny oraz postanowienia dotyczące zmian tej wartości.
Gdzie spotkasz repo w Polsce
Repo występuje przede wszystkim w obrocie między uczestnikami rynku finansowego. Może służyć finansowaniu portfela papierów albo czasowemu ulokowaniu gotówki. Przedmiotem takich transakcji mogą być między innymi obligacje oraz bony skarbowe. Z perspektywy osoby prywatnej termin częściej pojawi się w opisie działań instytucji finansowych niż w umowie o zwykły rachunek bankowy.
Repo pojawia się również przy omawianiu operacji banku centralnego. W kontekście Narodowego Banku Polskiego takie operacje wiążą się z zarządzaniem płynnością sektora bankowego. Kontrahenci z siedzibą w UE, np. banki i firmy inwestycyjne, zgłaszają transakcje repo do repozytorium transakcji najpóźniej następnego dnia roboczego. Wynika to z art. 4 rozporządzenia SFTR. Obowiązek nie obejmuje transakcji z członkiem ESBC, np. z NBP (art. 2 ust. 3). Nie oznacza to, że każda osoba posiadająca obligacje musi składać takie raporty. Zakres obowiązku zależy od uczestników i rodzaju transakcji.
Jakie ryzyko pozostaje mimo papierów
Otrzymanie papierów ogranicza ryzyko strony przekazującej gotówkę, ale nie gwarantuje odzyskania całej kwoty. Ich cena może spaść, a szybka sprzedaż może okazać się trudna. Ryzyko rośnie również wtedy, gdy kontrahent nie wywiązuje się z umowy. Sposób zakończenia transakcji w takiej sytuacji wynika z uzgodnionych warunków, dlatego nie należy zakładać automatycznego odzyskania pieniędzy.
Sprzedający papiery także ponosi ryzyko. Musi zapewnić gotówkę na odkup zgodnie z umową, nawet gdy w międzyczasie zmieni się jego sytuacja finansowa. Może też zostać zobowiązany do dodatkowego rozliczenia po zmianie wartości papierów. Oceniając repo, trzeba więc patrzeć nie tylko na stopę finansowania. Równie ważne są warunki wyceny, wymagania dotyczące zabezpieczenia oraz zasady postępowania przy niewykonaniu umowy.
Najczęstsze pytania
Repo ekonomicznie przypomina finansowanie zabezpieczone papierami wartościowymi: jedna strona otrzymuje gotówkę, a druga papiery. Nie należy jednak utożsamiać go bez zastrzeżeń ze zwykłą pożyczką. Strony zawierają transakcję obejmującą sprzedaż papierów i uzgodniony odkup równoważnych papierów.
Reverse repo to nazwa używana z perspektywy strony, która na początku przekazuje gotówkę i otrzymuje papiery wartościowe. Z jej punktu widzenia jest to odwrotna strona repo. Po zakończeniu transakcji oddaje równoważne papiery, a otrzymuje uzgodnioną kwotę odkupu.
Nie. Wartość papierów może się zmienić, a ich sprzedaż może wymagać czasu. Znaczenie ma też to, czy kontrahent wykona umowę. Dlatego strony uzgadniają sposób wyceny papierów, możliwe dodatkowe rozliczenia i postępowanie na wypadek niewykonania zobowiązań.
Źródła:
- Rozporządzenie (UE) 2015/2365 (SFTR), art. 3 pkt 9 (definicja transakcji odkupu), art. 4 (zgłaszanie do repozytorium transakcji) i art. 2 ust. 3 (wyłączenie transakcji z członkami ESBC)
- Narodowy Bank Polski – Operacje otwartego rynku (materiał edukacyjny: transakcje REPO i reverse REPO a środki na rachunkach banków w banku centralnym)
