Podatek bankowy to potoczna nazwa podatku od niektórych instytucji finansowych, wprowadzonego ustawą z 15 stycznia 2016 r. W Polsce obejmuje on wskazane w ustawie podmioty, w tym banki. Jego podstawą nie jest zysk ani liczba wykonanych przelewów, lecz wartość aktywów ustalana według ustawowych zasad.
Klient nie rozlicza tego podatku i nie zobaczy go jako osobnej pozycji przy każdej operacji bankowej. Może jednak odczuć pośrednie skutki, jeśli bank uwzględni swoje koszty w warunkach produktów. Nie oznacza to, że każda opłata albo zmiana oprocentowania wynika właśnie z podatku bankowego.
Kto płaci podatek bankowy
Nazwa może sugerować, że obowiązek dotyczy wyłącznie banków. Ustawowa lista podatników jest szersza. Obejmuje banki krajowe, oddziały banków zagranicznych i instytucji kredytowych, SKOK-i, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji oraz instytucje pożyczkowe (art. 4). Zwolnione są banki państwowe (art. 10). Nie wystarczy więc stwierdzić, że firma działa na rynku finansowym. Trzeba ustalić, czy należy do kategorii wskazanej w ustawie. W przypadku banku komercyjnego znaczenie ma również sposób ustalenia podstawy opodatkowania.
Podatnikiem jest instytucja, a nie osoba, która trzyma w niej oszczędności lub spłaca kredyt. To ważna różnica między prawnym obowiązkiem zapłaty a ekonomicznym kosztem. Bank może próbować uwzględnić podatek w swojej działalności, lecz nie przenosi na klienta obowiązku złożenia deklaracji. Samo posiadanie konta, lokaty czy kredytu nie czyni klienta podatnikiem tego podatku.
Od czego nalicza się podatek
Punktem wyjścia są aktywa instytucji, czyli składniki wykazywane po stronie majątku w jej sprawozdawczości. Nie są one tym samym co zysk: bank może wykazywać aktywa niezależnie od wyniku swojej działalności. Ustawa określa, jak ustala się podstawę opodatkowania dla poszczególnych podatników. Przewiduje również próg i pomniejszenia, dlatego nie można po prostu pomnożyć wszystkich aktywów przez stawkę podatku.
Podatek wynosi 0,0366% podstawy miesięcznie, czyli około 0,44% w skali roku (art. 7). U banków i SKOK-ów podstawą jest nadwyżka aktywów ponad 4 mld zł, ustalona na ostatni dzień miesiąca (art. 5 ust. 1). Dla zakładów ubezpieczeń próg wynosi 2 mld zł, a dla instytucji pożyczkowych 200 mln zł (art. 5 ust. 2–3). Bank pomniejsza podstawę m.in. o fundusze własne oraz posiadane skarbowe papiery wartościowe (art. 5 ust. 4 i 9).
Również kapitał własny nie jest synonimem aktywów. Pierwsze pojęcie odnosi się do źródła finansowania działalności, drugie do posiadanego majątku. Przy ocenie podatku trzeba więc sprawdzić właściwe dane i ustawowe zasady ich uwzględniania. Wysoka wartość aktywów sama w sobie nie pozwala wyliczyć należnej kwoty. Znaczenie mają także przewidziane prawem pomniejszenia podstawy.
Jak instytucja rozlicza podatek
Instytucja objęta podatkiem ustala podstawę według zasad właściwych dla swojej kategorii. Następnie stosuje przewidzianą w ustawie stawkę oraz rozlicza należność w wymaganym trybie. Deklarację składa i podatek wpłaca co miesiąc, do 25. dnia następnego miesiąca (art. 8 ust. 1). Zapłaconego podatku nie zalicza do kosztów uzyskania przychodów w CIT (art. 16 ust. 1 pkt 70 ustawy o CIT). Dla osoby szukającej znaczenia pojęcia najważniejsze jest to, że obliczenia dotyczą danych instytucji, a nie salda pojedynczego klienta. Szczegółów nie należy odtwarzać z taryfy opłat za konto lub kredyt.
Gdy spotkasz informację, że bank „płaci podatek od aktywów”, traktuj ją jako skrót. Rzeczywista podstawa zależy od reguł ustawowych, a nie od całej kwoty widocznej w bilansie bez żadnych korekt. Dotyczy to także porównań między instytucjami. Sama wielkość banku nie wystarczy, by ustalić jego podatek ani ocenić, jaka część kosztu mogłaby wpłynąć na ofertę.
Czym różni się od podatku od transakcji i co oznacza dla klienta
Podatek bankowy nie jest podatkiem pobieranym od każdego przelewu, zakupu papierów wartościowych czy płatności kartą. Przedmiotem rozliczenia jest podstawa ustalana dla instytucji. Inny mechanizm opisuje pojęcie podatku od transakcji, które odnosi się do określonych operacji. Rozróżnienie pomaga ocenić informacje o kosztach usług finansowych: podobna nazwa obciążenia nie oznacza tej samej podstawy jego naliczania.
Podatek może być jednym z kosztów, które bank bierze pod uwagę przy ustalaniu cen. Na opłaty i oprocentowanie wpływają jednak także inne czynniki, dlatego trudno przypisać konkretną zmianę wyłącznie temu podatkowi. Klient powinien odróżniać koszt ponoszony przez instytucję od opłaty przewidzianej w swojej umowie. Jeśli warunki produktu się zmieniają, ich ocenę należy oprzeć na umowie i otrzymanej informacji o zmianie.
Najczęstsze pytania
Nie jako podatnicy tego podatku. Obowiązek rozliczenia dotyczy instytucji wskazanych w ustawie. Bank może uwzględniać swoje koszty przy kształtowaniu oferty, ale nie oznacza to osobnego podatku doliczanego klientowi do każdej wpłaty, wypłaty lub raty kredytu.
Nie. Punktem wyjścia do ustalenia podstawy są aktywa, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w ustawie. Zysk opisuje wynik działalności, a aktywa jej majątek. Dlatego informacji o wysokości podatku nie da się wyprowadzić z samej kwoty zysku banku.
Może wpływać na decyzje cenowe banku jako jeden z jego kosztów. Nie ma jednak prostego przelicznika, który pozwalałby przypisać konkretną opłatę lub zmianę oprocentowania wyłącznie temu podatkowi. Warunki dotyczące klienta wynikają z jego umowy i dokumentów produktu.
Źródła:
