Opcja azjatycka to opcja, której wypłata zależy od średniej ceny lub kursu aktywa bazowego z ustalonego okresu. Tą średnią może być na przykład cena surowca albo kurs waluty obserwowany w terminach zapisanych w kontrakcie. Nabywca płaci za prawo wynikające z opcji, lecz nie ma obowiązku z niego korzystać. Warunki kontraktu określają sposób wyliczenia ewentualnej wypłaty.
Uśrednianie ogranicza wpływ pojedynczego skoku ceny na wynik, ale nie usuwa ryzyka straty. Opcja może okazać się bezwartościowa, a zapłacona za nią kwota przepadnie. Żeby ocenić jej działanie, trzeba wiedzieć, co dokładnie jest uśredniane i jak oblicza się średnią.
Jak średnia wpływa na wypłatę
Kontrakt wskazuje aktywo bazowe, terminy obserwacji jego ceny oraz sposób liczenia średniej. Może też określać źródło notowań, walutę rozliczenia i zasady postępowania, gdy notowanie nie jest dostępne. Znaczenie ma nie tylko długość okresu obserwacji. Inny wynik da średnia z cen sprawdzanych codziennie, a inny średnia z cen ustalanych rzadziej.
W odmianie ze średnią ceną, nazywanej też average price, średnia zastępuje pojedynczą cenę aktywa przy obliczaniu wypłaty. Cena wykonania pozostaje wtedy określona w kontrakcie. Dla opcji kupna wypłata powstaje, gdy odpowiednio obliczona średnia przekracza cenę wykonania. Dla opcji sprzedaży kierunek porównania jest odwrotny. Podstawowe zasady tego prawa wyjaśnia hasło o opcji kupna.
Przyjmijmy umownie, że ceny w terminach obserwacji wynoszą 90 zł, 100 zł i 110 zł, a cena wykonania opcji kupna to 95 zł. Średnia arytmetyczna wynosi (90 + 100 + 110) / 3 = 100 zł. Wypłata na jednostkę aktywa wynosi więc 100 zł − 95 zł = 5 zł. Wynik przed innymi kosztami trzeba jeszcze pomniejszyć o cenę zapłaconą za opcję.
Średnia cena a średnia cena wykonania
Druga odmiana to opcja ze średnią ceną wykonania, określana jako average strike. Tutaj średnia z obserwacji wyznacza cenę wykonania. Z tą średnią porównuje się cenę aktywa wskazaną w kontrakcie na potrzeby rozliczenia. Sama informacja, że produkt jest opcją azjatycką, nie pozwala zatem obliczyć wypłaty: trzeba jeszcze poznać jego odmianę.
Kontrakt może przewidywać średnią arytmetyczną albo inny sposób uśredniania, na przykład średnią geometryczną. Nie należy zakładać, że obie metody dadzą ten sam wynik. Istotne jest również to, czy bierze się pod uwagę ceny zamknięcia, inne ustalone notowania lub kursy. Te szczegóły mogą zmienić wypłatę nawet przy tym samym aktywie i okresie obserwacji.
Opcję azjatycką zalicza się do opcji egzotycznych, ponieważ jej wynik zależy od dodatkowych warunków dotyczących ścieżki cen. Nie oznacza to, że zawsze jest bardziej ryzykowna lub korzystniejsza od zwykłej opcji. O jej przydatności rozstrzygają konkretne warunki i cel nabywcy. Szerszą grupę takich konstrukcji opisuje hasło o opcjach egzotycznych.
Opcje na waluty lub stopy procentowe są w polskim prawie instrumentami finansowymi (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o obrocie instrumentami finansowymi). Dotyczy to także opcji na towary rozliczanych pieniężnie lub według wyboru jednej ze stron (lit. d).
Do czego można jej użyć
Firma kupująca surowiec w różnych terminach może chcieć ograniczyć skutki wzrostu jego średniej ceny. Opcja oparta na średniej bywa w takim przypadku bliższa rzeczywistym zakupom niż opcja zależna od notowania z jednego dnia. Ochrona nie będzie jednak idealna, jeśli terminy obserwacji, sposób wyznaczania ceny albo wielkość transakcji odbiegają od faktycznych zakupów.
Podobna sytuacja dotyczy firmy, która regularnie płaci w obcej walucie. Opcja może odnosić się do średniego kursu, podczas gdy firma wymienia walutę po kursach dostępnych w dniach płatności. Różnica między tymi wartościami pozostaje ryzykiem. Sam mechanizm ograniczania wpływu zmian kursu szerzej opisuje hasło o zabezpieczaniu ryzyka walutowego.
Opcję można też kupić z myślą o zarobku na przewidywanej zmianie cen. W takim zastosowaniu średnia nie gwarantuje spokojniejszego wyniku inwestycji. Wpływa na nią cały przebieg notowań objętych kontraktem, a nie tylko cena na koniec okresu. Nawet jeśli rynek ostatecznie zmieni się w oczekiwanym kierunku, wypłata może nie pokryć ceny opcji.
Co sprawdzić przed zawarciem kontraktu
Najpierw ustal, które ceny trafią do średniej i jak zostanie ona policzona. Następnie sprawdź rodzaj opcji, cenę wykonania oraz sposób rozliczenia. Średnia oparta na innych terminach niż twoje zakupy lub sprzedaż może słabo odpowiadać potrzebie zabezpieczenia. Ważne są także zasady na wypadek braku notowania lub zakłóceń rynku.
Oddziel wypłatę z opcji od wyniku całej transakcji. Nabywca ponosi koszt uzyskania prawa, więc dodatnia wypłata nie musi oznaczać zysku po uwzględnieniu tego kosztu. Jeśli kontrakt jest rozliczany w innej walucie niż twoje wydatki, na ostateczny wynik może wpłynąć również kurs wymiany. Sama średnia nie eliminuje tych kosztów ani ryzyk.
Sprawdź także, czy można zamknąć pozycję przed rozliczeniem i na jakich warunkach. Przy indywidualnie uzgadnianym kontrakcie znalezienie drugiej strony może być trudniejsze niż przy instrumencie o jednolitych warunkach. Znaczenie ma też zdolność kontrahenta do spełnienia zobowiązania. Opcja azjatycka nie jest tym samym co opcja europejska lub amerykańska: te określenia dotyczą zasad wykonania, a nie uśredniania cen.
Najczęstsze pytania
Wynik opcji azjatyckiej zależy od średniej ustalonych cen lub kursów, a nie wyłącznie od pojedynczego notowania. Zależnie od odmiany średnia służy do obliczenia wypłaty albo wyznacza cenę wykonania. Pozostałe warunki, w tym terminy obserwacji, określa kontrakt.
Nie. Uśrednienie ogranicza wpływ pojedynczej obserwacji na wypłatę, ale nie gwarantuje zysku ani skutecznego zabezpieczenia. Nabywca może stracić kwotę zapłaconą za opcję. Przy zabezpieczaniu zakupów dochodzi ryzyko, że średnia z kontraktu będzie różnić się od faktycznie płaconych cen.
Nie wynika to z samej nazwy. „Azjatycka” opisuje sposób wykorzystania średniej cen, natomiast możliwość wcześniejszego wykonania określają odrębne warunki kontraktu. Trzeba odróżnić wykonanie opcji od sprzedaży lub zamknięcia pozycji przed jej rozliczeniem.
Nie. Kontrakt musi wskazywać sposób obliczenia średniej oraz ceny lub kursy, które się na nią składają. Można spotkać także konstrukcje oparte na średniej geometrycznej. Bez tych informacji nie da się rzetelnie ustalić, jaka wypłata przysługuje nabywcy.
Źródła:
