Lokata strukturyzowana to depozyt bankowy, który przewiduje zwrot wpłaconego kapitału w umówionym terminie, a wysokość ewentualnego zysku uzależnia od wyniku wskazanego rynku lub wskaźnika. Zysk nie jest więc znany przy zakładaniu lokaty. Może zależeć na przykład od zmian kursu waluty albo wartości indeksu giełdowego.
Ochrona kapitału dotyczy terminu określonego w umowie, a nie każdej chwili jej trwania. Wcześniejsze zakończenie lokaty może oznaczać stratę lub dodatkowe koszty. Nawet po dotrzymaniu terminu klient może odzyskać sam kapitał, bez zysku. Dlatego przed wpłatą trzeba poznać nie tylko obiecywany scenariusz wypłaty, lecz także warunki, w których zysk nie powstanie.
Od czego zależy wypłata z lokaty
Umowa wskazuje, jaki wynik rynku wpłynie na wypłatę. Może to być zmiana kursu waluty, ceny określonego aktywa lub wartości indeksu giełdowego. Określa też sposób pomiaru: wynik może zależeć od wartości w wybranym dniu albo od jej zachowania przez dłuższy okres. Sam wzrost obserwowanego wskaźnika nie musi zatem oznaczać zysku dla klienta.
Definicję podaje art. 4 ust. 1 pkt 41 Prawa bankowego. To depozyt o oznaczonym terminie zapadalności, w którym wpłacony kapitał jest w całości zwracany. Wypłata odsetek lub świadczeń dodatkowych zależy od uprzednio określonych warunków. Ustawa wymienia indeks, instrument finansowy, towar lub inne aktywa oraz kurs walutowy. Lokatą strukturyzowaną nie jest zwykła lokata o zmiennym oprocentowaniu, powiązana bezpośrednio np. z Euribor.
O wysokości wypłaty rozstrzyga formuła zapisana w warunkach lokaty. Może ona przewidywać udział klienta tylko w części wzrostu, ograniczenie maksymalnego zysku lub wypłatę premii po spełnieniu określonego warunku. Równie ważne są zasady na wypadek spadku albo braku wystarczającej zmiany wskaźnika. Wtedy wynikiem może być wyłącznie zwrot wpłaconej kwoty.
Bank może wykorzystywać instrumenty finansowe do przygotowania takiej oferty, ale klient nie musi kupować ich bezpośrednio. Opis lokaty jako połączenia „bezpiecznej części” i „części inwestycyjnej” pomaga zrozumieć jej zamysł. Nie jest jednak uniwersalnym opisem przepływu każdej wpłaconej złotówki. Dla klienta wiążące są zasady zwrotu kapitału i naliczania wypłaty zapisane w dokumentach.
Co oznacza ochrona kapitału
Zwrot kapitału w umówionym terminie nie oznacza gwarancji zysku. Jeśli warunek wypłaty dodatkowych środków się nie spełni, klient może otrzymać tyle, ile wpłacił. W takim przypadku pieniądze były niedostępne przez czas trwania lokaty, choć nie przyniosły dochodu. Trzeba też odróżnić zwrot nominalnej kwoty od zachowania jej siły nabywczej.
Przedterminowe zakończenie lokaty wymaga osobnego sprawdzenia. Umowa może przewidywać utratę wypracowanego zysku, potrącenia albo rozliczenie, które da klientowi mniej niż wpłacił. Sama informacja o ochronie kapitału na koniec okresu nie odpowiada na pytanie, ile bank wypłaci wcześniej. Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy środki mogą być potrzebne przed terminem.
Ochrona zapisana w umowie różni się od ustawowej ochrony depozytów. Depozyt strukturyzowany może podlegać gwarancjom Bankowego Funduszu Gwarancyjnego na zasadach dotyczących uprawnionych deponentów i środków. Ustawa o BFG chroni należności z przyjętych przez bank wkładów (art. 17 ust. 1 pkt 2). Limit to równowartość 100 000 euro na deponenta w danym banku (art. 24). Gwarancja nie zapewnia jednak zysku wynikającego z formuły lokaty. Rodzaje wkładów opisuje hasło o depozycie bankowym.
Czym różni się od zwykłej lokaty i produktu inwestycyjnego
Przy zwykłej lokacie terminowej sposób naliczania odsetek wynika z ustalonego oprocentowania. W lokacie strukturyzowanej o dodatkowej wypłacie decyduje formuła powiązana z rynkiem. Nie wystarczy więc porównać reklamowanego możliwego zysku z oprocentowaniem zwykłej lokaty. Trzeba jeszcze ustalić, jak prawdopodobne są warunki jego uzyskania i czy wypłata ma górną granicę.
Nie każdy produkt określany potocznie jako „strukturyzowany” jest depozytem. Podobną zależność od wyniku rynku mogą mieć produkty inwestycyjne o innej konstrukcji prawnej i innym ryzyku utraty kapitału. Przed podpisaniem dokumentów sprawdź, czy zawierasz umowę depozytu, czy nabywasz instrument finansowy. Od tej odpowiedzi zależy sposób rozumienia ochrony wpłaconych środków.
Inny jest też charakter ryzyka niż przy obligacjach firmowych, co pokazuje porównanie depozytów strukturyzowanych i obligacji. W przypadku depozytu strukturyzowanego klient rozlicza się z bankiem według warunków lokaty. Nie staje się przez to właścicielem aktywa, którego notowania służą do obliczenia wypłaty. Zmiana wartości tego aktywa może wpływać na zysk, ale nie daje klientowi wszystkich praw związanych z jego posiadaniem.
Jak czytać warunki przed wpłatą
Najpierw znajdź opis wskaźnika oraz dni lub okresu jego obserwacji. Następnie przeczytaj formułę wypłaty osobno dla wzrostu, spadku i braku zmiany. Sprawdź, czy istnieje maksymalny zysk oraz czy do jego osiągnięcia potrzebny jest określony przebieg notowań. Krótki opis reklamowy może pomijać warunki, które decydują o końcowym wyniku.
Osobno poszukaj zasad wcześniejszego wycofania pieniędzy: czy jest możliwe, kiedy następuje wypłata i jak ustala się jej wysokość. Przeczytaj też postanowienia o opłatach i sposobie przedstawienia wyniku. Jeśli rozważasz różne terminy zamrożenia środków, pomocne może być również porównanie krótkich i długich lokat.
Na koniec upewnij się, kto jest stroną umowy i jak nazwano produkt w dokumentach. Nie zakładaj, że słowo „lokata” w nazwie przesądza o jego konstrukcji prawnej. Jeśli nie potrafisz własnymi słowami wyjaśnić, kiedy odzyskasz kapitał i kiedy pojawi się zysk, poproś o wyjaśnienie formuły przed podjęciem decyzji.
Prawo bankowe nakłada na bank konkretne obowiązki. Według art. 88c bank działa „w sposób rzetelny i profesjonalny” oraz w najlepiej pojętym interesie klienta. Reklama lokaty strukturyzowanej ma być rzetelna i oznaczona jako reklama. Przy konstrukcji trudnej do zrozumienia bank bada wiedzę i doświadczenie klienta (art. 88h). Jeśli uzna usługę za nieodpowiednią, niezwłocznie o tym informuje.
Zalety lokaty strukturyzowanej
- ochrona kapitału – jeśli produkt jest prawdziwą lokatą bankową, wpłacona kwota jest chroniona na koniec okresu,
- możliwość wyższego zysku niż na zwykłej lokacie przy sprzyjającej sytuacji rynkowej,
- dostęp do rynków, których inwestor indywidualny nie obsługuje samodzielnie (np. indeksy zagraniczne),
- gwarancje BFG – obejmują depozyty bankowe w ramach limitu (jak działają gwarancje depozytów).
Wady i ryzyka
- zysk nie jest gwarantowany i bywa zerowy,
- zamrożenie środków na długi okres; zerwanie przed terminem może oznaczać utratę odsetek, a w niektórych produktach nawet części kapitału,
- ryzyko inflacji – brak odsetek przy niewielkim zysku oznacza spadek siły nabywczej,
- złożoność – zasady naliczania i limity zysku trudno ocenić na pierwszy rzut oka,
- ryzyko banku – jak w każdym depozycie, a przy produktach nie będących lokatą także ryzyko emitenta.
Dla kogo lokata strukturyzowana
Dla osób, które chcą zabezpieczyć kapitał, ale są gotowe zrezygnować z gwarantowanego procentu w zamian za szansę na wyższy zysk i nie będą potrzebować pieniędzy przez cały okres lokaty. Nie jest to dobry wybór dla kogoś, kto chce mieć pewność zysku lub może potrzebować środków wcześniej – wtedy lepsze będą zwykłe lokaty terminowe, o których piszemy w tekście o rodzajach lokat bankowych. Dodatkowe wskazówki dotyczące wyboru lokaty znajdziesz w poradniku czym kierować się przy wyborze lokaty na ekspert-bankowy.pl.
Najczęstsze pytania
Zwrot kapitału przewidziany dla depozytu strukturyzowanego dotyczy umówionego terminu. Wcześniejsze zakończenie może skutkować wypłatą niższą od wpłaty, zależnie od warunków umowy. Brak zysku na koniec również jest możliwy. Odrębnie należy ocenić ryzyko niewypłacalności banku i zakres gwarancji depozytów.
Nie. Dodatkowa wypłata zależy od formuły i wyniku wskazanego w dokumentach. Jeśli warunek zysku nie zostanie spełniony, klient może otrzymać jedynie wpłacony kapitał. Przed założeniem lokaty sprawdź nie tylko możliwy zysk, ale także scenariusz, w którym nie pojawi się żaden dochód.
Depozyt strukturyzowany może korzystać z ochrony Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, jeśli spełnia warunki dotyczące gwarantowanych środków i deponenta. Gwarancja obejmuje środki do równowartości 100 000 euro na deponenta w jednym banku i nie jest obietnicą zysku. Ustal również, czy oferowany produkt rzeczywiście jest depozytem, a nie instrumentem inwestycyjnym o podobnej nazwie.
Zysk zależy od wskaźnika wskazanego w umowie oraz od sposobu obliczania wypłaty. Znaczenie mogą mieć daty pomiaru, wymagany kierunek zmian i ograniczenie maksymalnej wypłaty. Nawet korzystny ruch rynku nie zapewnia zysku, jeśli nie spełnia dokładnie warunków zapisanych dla danej lokaty.
Źródła:
