Value at Risk (VaR) to miara wskazująca próg straty portfela dla przyjętego okresu i poziomu ufności. Po polsku nazywa się ją wartością zagrożoną. Jeśli rzeczywiste warunki odpowiadają założeniom modelu, strata powinna przekroczyć ten próg tylko z prawdopodobieństwem wynikającym z wybranego poziomu ufności.
VaR nie oznacza największej straty, jaka może się wydarzyć. To oszacowanie oparte na danych, metodzie obliczeń i założeniach dotyczących rynku. Pomaga porównywać ryzyko inwestycji, lecz nie zastępuje analizy tego, co stanie się w szczególnie trudnych warunkach.
Jak odczytać wynik VaR
Wynik VaR trzeba czytać razem z okresem, poziomem ufności i wartością analizowanego portfela. Sama kwota straty mówi niewiele, jeśli nie wiadomo, jakich zmian rynku dotyczy. Okres wskazuje, przez jak długi czas mierzymy możliwą stratę. Poziom ufności określa, jak często model dopuszcza przekroczenie wskazanego progu. Nie jest obietnicą, że inwestor nie straci więcej.
VaR dotyczy zwykle strat spowodowanych zmianami cen rynkowych, kursów lub stóp procentowych. Dlatego przy ocenie wyniku trzeba wiedzieć, jakie aktywa i czynniki uwzględniono. Portfel może także podlegać innym zagrożeniom, których dany model nie obejmuje. Szerszy kontekst opisuje hasło ryzyko rynkowe inwestycji.
Jak wyznacza się wartość zagrożoną
Obliczenie zaczyna się od określenia portfela oraz zmian rynku, które wpływają na jego wartość. Następnie model szacuje możliwe wyniki inwestycji w wybranym okresie. Z rozkładu tych wyników wyznacza próg odpowiadający przyjętemu poziomowi ufności. Można go wyrazić kwotowo albo jako część wartości portfela. Metoda obliczeń decyduje o tym, jak powstaje rozkład możliwych strat.
Metoda historyczna wykorzystuje zaobserwowane wcześniej zmiany rynku i sprawdza, co oznaczałyby dla badanego portfela. Metoda oparta na parametrach rozkładu szacuje ryzyko z zależności między zmianami wartości aktywów. Symulacja Monte Carlo tworzy wiele możliwych przebiegów zmian cen według założeń modelu. Żadna metoda nie pozwala poznać przyszłego wyniku inwestycji.
Różne metody mogą dać różne oszacowania dla tego samego portfela. Znaczenie ma również dobór danych, sposób wyceny aktywów i uwzględnienie zależności między nimi. Gdy skład portfela się zmienia, wcześniejszy wynik może przestać go dobrze opisywać. VaR najlepiej więc interpretować jako wynik konkretnego modelu, a nie stałą cechę inwestycji. Inne sposoby oceny przedstawia hasło metryki ryzyka portfela.
Gdzie VaR przydaje się w praktyce
Inwestor może użyć VaR do porównania portfeli, jeśli wyniki obliczono według spójnych zasad. Może też sprawdzić, jak zmiana składu inwestycji wpływa na oszacowany próg straty. Niższy VaR nie przesądza jednak, że portfel jest bezpieczniejszy pod każdym względem. Taki wynik może pomijać zagrożenia, które nie występowały w danych lub których model nie ujmuje.
Instytucje finansowe wykorzystują modele ryzyka do obserwowania swoich ekspozycji i sprawdzania skutków zmian rynku. VaR może być częścią takiej analizy, obok innych miar i scenariuszy. Rozporządzenie CRR wymaga od banków z modelem wewnętrznym ryzyka rynkowego codziennego liczenia VaR przy 99. percentylu i 10-dniowym okresie utrzymywania pozycji. Co najmniej raz w tygodniu liczą one też VaR w warunkach skrajnych. W Polsce Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) nadzoruje działalność banków, lecz wynik VaR nie jest oceną bezpieczeństwa konkretnej inwestycji wydaną przez nadzór. Przy badaniu portfela pomocna jest także analiza portfela inwestycyjnego.
Czego VaR nie pokazuje
Najważniejsze ograniczenie dotyczy strat przekraczających wyznaczony próg. VaR mówi, gdzie ten próg się znajduje, ale nie pokazuje, jak dotkliwa może być strata po jego przekroczeniu. Do badania tej części rozkładu służy między innymi expected shortfall, czyli oczekiwana strata warunkowa. Miara ta opisuje średnią stratę w grupie wyników gorszych od przyjętego progu.
Model może też zaniżać ryzyko, gdy przyszłe warunki znacznie odbiegają od danych i założeń użytych do obliczeń. Szczególnie trudno oceniać zdarzenia rzadkie oraz sytuacje, w których wiele aktywów traci jednocześnie. Dlatego wyniki VaR zestawia się z analizą trudnych scenariuszy i sprawdza, jak wcześniejsze prognozy wypadały wobec późniejszych wyników. Żadne z tych narzędzi nie usuwa niepewności.
Najczęstsze pytania
Nie. VaR wyznacza próg straty przy określonym poziomie ufności i w wybranym okresie. Strata może ten próg przekroczyć, również znacznie. Sam wynik nie mówi, ile inwestor straci w takim przypadku ani czy model dobrze opisze przyszłe warunki rynkowe.
Potrzebne są informacje o składzie portfela, sposób oceny zmian jego wartości oraz przyjęty okres i poziom ufności. Wynik zależy też od wybranej metody i jej założeń. Bez tych danych sama kwota VaR nie pozwala rzetelnie porównać ryzyka inwestycji.
VaR wskazuje próg, po którego przekroczeniu strata należy do grupy gorszych wyników przyjętej w modelu. Expected shortfall, czyli oczekiwana strata warunkowa, opisuje średnią stratę w tej grupie. Obie miary zależą od danych i założeń, więc żadna nie przewiduje dokładnej straty.
Źródła:
