Jednostka funduszu to potoczne określenie jednostki uczestnictwa, która pokazuje, jaka część wartości funduszu inwestycyjnego przypada uczestnikowi. Nie daje ona własności konkretnych akcji, obligacji ani innych składników portfela. Jej wartość zależy od wyceny majątku funduszu pomniejszonego o zobowiązania, dlatego może rosnąć lub spadać.
W Polsce trzeba odróżnić jednostkę uczestnictwa od certyfikatu inwestycyjnego. Te instrumenty występują w różnych rodzajach funduszy i mają odmienne zasady nabywania oraz wychodzenia z inwestycji. Sama liczba posiadanych jednostek nie mówi jeszcze, ile pieniędzy inwestor odzyska.
Jak inwestor nabywa i umarza jednostki
W funduszu inwestycyjnym otwartym inwestor składa zlecenie nabycia i wpłaca środki. Otrzymuje jednostki według zasad określonych w dokumentach funduszu, a ich liczba zależy między innymi od właściwej wyceny i ewentualnych opłat. Jednostki zapisuje się w rejestrze uczestników. Nie działają jak akcje kupowane od innego inwestora na giełdzie. Szerzej ten mechanizm opisuje hasło o funduszu inwestycyjnym.
Aby wycofać środki, uczestnik składa zlecenie odkupienia jednostek. Fundusz odkupuje je i wypłaca kwotę wynikającą z zasad wyceny oraz rozliczenia zlecenia. Nie oznacza to natychmiastowej wypłaty ani gwarancji odzyskania wpłaconej sumy. Przed inwestycją trzeba sprawdzić w dokumentach funduszu sposób składania zleceń, terminy rozliczenia i okoliczności, które mogą wpływać na odkupienie.
Skąd bierze się wartość jednostki
Punktem wyjścia są aktywa netto: wartość aktywów funduszu po odjęciu jego zobowiązań. Wartość jednostki wynika z przypisania tej wartości do jednostek uczestnictwa, zgodnie z zasadami wyceny funduszu. Ustawa przewiduje zbywanie i odkupywanie jednostek po cenie równej wartości aktywów netto podzielonej przez liczbę jednostek w dniu wyceny. Gdy zmieniają się ceny inwestycji w portfelu albo jego zobowiązania, zmieniać się może również wartość jednostki. Wycena nie jest obietnicą, że uczestnik otrzyma dokładnie taką samą kwotę po złożeniu zlecenia.
Do oceny inwestycji potrzebna jest zarówno liczba posiadanych jednostek, jak i ich aktualna wartość. Trzeba też uwzględnić warunki odkupienia, koszty oraz ewentualny podatek. Sama zmiana wartości jednostki nie pokazuje więc zawsze pełnego wyniku inwestora. Fundusz może ponadto mieć różne kategorie jednostek, których opłaty lub uprawnienia się różnią. Porównując wartości, upewnij się, że dotyczą tej samej kategorii i tego samego funduszu.
Jednostka uczestnictwa a certyfikat inwestycyjny
Fundusze inwestycyjne otwarte i specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte emitują jednostki uczestnictwa. Fundusze inwestycyjne zamknięte emitują natomiast certyfikaty inwestycyjne. Dlatego określenie „jednostka funduszu zamkniętego” może wprowadzać w błąd. Inwestor powinien sprawdzić nazwę instrumentu w dokumentach, zanim oceni możliwość wyjścia z inwestycji. Różnicę tę wyjaśnia także hasło o certyfikacie inwestycyjnym.
Jednostkę uczestnictwa co do zasady odkupuje fundusz, na warunkach właściwych dla jego rodzaju i statutu. W przypadku certyfikatu zasady wyjścia mogą obejmować wykup przez fundusz lub zbycie instrumentu, jeśli jest to możliwe. Nie należy więc przenosić zasad obrotu certyfikatami na jednostki uczestnictwa. Możliwość złożenia zlecenia nie jest też tym samym co możliwość natychmiastowego otrzymania pieniędzy.
Co sprawdzić przed wpłatą
Dokumenty funduszu opisują jego politykę inwestycyjną, ryzyka, opłaty oraz zasady nabywania i odkupywania jednostek. To tam należy szukać odpowiedzi, w co fundusz może inwestować i jakie koszty obciążą uczestnika. Jeśli fundusz ma subfundusze, ustal również, którego z nich dotyczy wybrana jednostka. Samą strukturę wyjaśnia hasło fundusz parasolowy.
Wynik inwestycji nie zależy wyłącznie od tego, czy fundusz lokuje środki w akcje, obligacje czy inne aktywa. Znaczenie mają również przyjęta strategia, koszty i moment nabycia oraz odkupienia jednostek. Dywersyfikacja portfela może ograniczać niektóre ryzyka, ale nie usuwa ryzyka straty. Jednostka uczestnictwa nie jest lokatą bankową ani obietnicą określonego zysku. Uczestnicy nie odpowiadają jednak za zobowiązania funduszu.
Najczęstsze pytania
Jednostka uczestnictwa nie działa jak papier wartościowy sprzedawany na giełdzie. Ustawa zakazuje uczestnikowi zbycia jednostki uczestnictwa osobom trzecim. Wyjście z inwestycji następuje przez odkupienie jednostek przez fundusz, a odkupione jednostki są umarzane. Jednostka podlega natomiast dziedziczeniu i może być przedmiotem zastawu. Jeśli chodzi o certyfikat funduszu zamkniętego, możliwości zbycia są inne i zależą od cech danego instrumentu.
Spadek może wynikać ze zmiany wartości inwestycji posiadanych przez fundusz lub z innych czynników uwzględnianych w wycenie jego aktywów netto. Na wynik konkretnego inwestora wpływają także opłaty oraz moment nabycia i odkupienia jednostek. Fundusz nie gwarantuje, że wartość jednostki będzie stale rosła.
Fundusz rozlicza zlecenie według właściwych zasad wyceny, odkupuje jednostki i wypłaca należne środki. Kwota może różnić się od wartości widocznej w chwili składania zlecenia. Szczegóły dotyczące wyceny, rozliczenia i wypłaty trzeba sprawdzić w dokumentach danego funduszu.
Źródła:
