Model wyceny (valuation model) to sposób szacowania wartości aktywa na podstawie danych i przyjętych założeń. Może dotyczyć akcji, obligacji, udziałów w firmie albo całego przedsiębiorstwa. Wynik pomaga ocenić, czy oczekiwana cena ma uzasadnienie, ale sam nie jest ceną, po której uda się zawrzeć transakcję.
Wycena zależy od celu analizy. Inaczej można oceniać inwestycję planowaną na wiele lat, a inaczej aktywo przeznaczone do sprzedaży. Dlatego przed porównaniem wyników trzeba ustalić, co dokładnie wyceniono, jaką metodą i przy jakich założeniach.
Jak model zamienia dane w oszacowanie wartości
Model porządkuje odpowiedź na pytanie, za co nabywca płaci. W przypadku obligacji znaczenie mają oczekiwane płatności i ryzyko ich otrzymania. Przy wycenie akcji liczą się także perspektywy działalności firmy. Analityk wybiera dane, określa założenia i stosuje metodę dopasowaną do aktywa. Otrzymana kwota wynika więc nie tylko z obliczeń, lecz także z oceny przyszłości.
Na początku należy określić przedmiot wyceny. Wartość całego przedsiębiorstwa nie jest tym samym co wartość udziałów jego właścicieli. Podobnie cena pojedynczej akcji nie opisuje wprost wartości wszystkich aktywów firmy. Bez tego rozróżnienia nawet poprawnie wykonane obliczenia mogą prowadzić do błędnego porównania. Dobór danych o działalności firmy jest częścią analizy fundamentalnej spółki.
Metoda przepływów pieniężnych i wycena porównawcza
Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych, nazywana DCF, opiera się na prognozie pieniędzy, które aktywo może przynieść w przyszłości. Prognozowane kwoty przelicza się na wartość obecną. Służy do tego odpowiednia stopa dyskontowa, która odzwierciedla między innymi upływ czasu i ryzyko. Zmiana prognozy lub stopy może wyraźnie zmienić wynik, choć samo aktywo pozostaje to samo. Na przykład 1100 zł do otrzymania za rok, zdyskontowane stopą 10%, ma dziś wartość 1000 zł (1100 / 1,1).
Wycena porównawcza wychodzi od cen podobnych aktywów lub firm. Analityk może zestawić cenę z wielkością opisującą działalność, na przykład zyskiem, a następnie odnieść takie porównanie do wycenianego podmiotu. Trudność polega na znalezieniu rzeczywiście porównywalnych firm. Różnice w zadłużeniu, rentowności, tempie rozwoju i ryzyku mogą sprawić, że pozornie podobne wyceny znaczą coś innego.
Jeśli aktywo jest regularnie przedmiotem obrotu, punktem odniesienia może być jego bieżąca cena rynkowa. Nie rozstrzyga ona jednak, czy zakup ma sens dla konkretnej osoby. Cena mówi, ile rynek jest skłonny zapłacić w danym momencie. Model może z kolei pokazać, jaka wartość wynika z określonych oczekiwań. Rozbieżność między nimi wymaga sprawdzenia założeń, a nie automatycznego uznania rynku za błędny.
Co najbardziej zmienia wynik wyceny
W modelu opartym na prognozach szczególnie ważne są przewidywane wpływy i wydatki, tempo ich zmian oraz ryzyko. Przy wycenie firmy znaczenie może mieć również koszt pozyskania kapitału. Założenia powinny pasować do siebie: optymistyczna prognoza sprzedaży może wymagać nakładów na rozwój. Pominięcie takich wydatków zawyżyłoby szacowaną wartość, mimo że rachunek byłby wykonany poprawnie.
Niepewności nie usuwa bardziej szczegółowy arkusz. Pomaga natomiast sprawdzenie, jak wynik zmienia się przy mniej korzystnych i bardziej korzystnych założeniach. Taka analiza wskazuje, od których danych wycena zależy najbardziej. Jeśli niewielka zmiana jednego założenia mocno przesuwa wynik, rozsądniej traktować oszacowanie jako zakres możliwych wartości niż jako jedną pewną kwotę.
Wycena inwestycyjna a wartość w sprawozdaniu
Model przygotowany na potrzeby decyzji inwestycyjnej odpowiada na pytanie, ile aktywo może być warte przy przyjętych oczekiwaniach. Wartość wykazana w sprawozdaniu finansowym służy innemu celowi i może wynikać z odmiennych zasad pomiaru. Dlatego tych kwot nie należy utożsamiać bez sprawdzenia sposobu ich ustalenia. Więcej o tej różnicy mówi opis zasad wyceny aktywów finansowych.
W sprawozdawczości według MSSF punktem odniesienia jest często wartość godziwa. MSSF 13 definiuje ją jako cenę sprzedaży składnika aktywów w zwykłej transakcji między uczestnikami rynku na dzień wyceny (pkt 9). Standard wymienia trzy podejścia: rynkowe, kosztowe i dochodowe (pkt 62). Najwyżej stawia ceny notowane na aktywnym rynku za identyczne aktywa, a najniżej dane nieobserwowalne (pkt 72).
Różne cele tłumaczą też, dlaczego dwa modele mogą podać odmienne wyniki dla tego samego aktywa. Jeden może opierać się na oczekiwanych przepływach, drugi na cenach podobnych transakcji. Każdy odpowiada na nieco inne pytanie i korzysta z innych danych. Przed wykorzystaniem wyniku trzeba więc poznać metodę, datę przyjętych danych oraz to, czy oszacowanie obejmuje zobowiązania związane z wycenianym aktywem.
Jak korzystać z wyniku przed podjęciem decyzji
Najpierw porównaj zakres wyceny z tym, co zamierzasz kupić lub sprzedać. Przy firmie sprawdź, czy podana kwota dotyczy całego przedsiębiorstwa, czy udziałów właścicieli. Przy obligacji ustal, jakie płatności uwzględniono. Dopiero wtedy zestaw wynik z ceną. Porównanie różnych wielkości może sugerować okazję, której w rzeczywistości nie ma.
Następnie sprawdź, które założenia musiałyby się spełnić, aby otrzymać wskazaną wartość. Szczególną uwagę poświęć danym trudnym do przewidzenia oraz ryzyku, którego model nie ujmuje. Wynik wyceny wspiera decyzję, ale jej nie zastępuje. Ostateczna cena może zależeć także od warunków transakcji i gotowości drugiej strony do zawarcia umowy.
Najczęstsze pytania
To uporządkowany sposób szacowania wartości aktywa, na przykład akcji lub obligacji. Łączy dane z założeniami dotyczącymi przyszłości albo z cenami podobnych aktywów. Jego wynik nie jest gwarantowaną ceną sprzedaży. Aby go ocenić, trzeba wiedzieć, co wyceniono i jakich danych użyto.
DCF szacuje wartość na podstawie przewidywanych przyszłych przepływów pieniężnych. Wycena porównawcza korzysta z cen innych, możliwie podobnych aktywów lub firm. Pierwsza metoda silnie zależy od prognoz, a druga od trafnego doboru porównań. Ich wyniki mogą się różnić bez błędu w samych obliczeniach.
Nie. Model wskazuje wartość wynikającą z przyjętej metody i założeń. Możliwa cena sprzedaży zależy od warunków na rynku oraz tego, ile ktoś zechce zapłacić. Różnica między wyceną a ceną jest sygnałem do sprawdzenia danych, nie obietnicą zysku.
Mogą przyjąć odmienne prognozy, oceny ryzyka lub firmy do porównania. Czasem wyceniają też różne wielkości: całe przedsiębiorstwo albo udziały właścicieli. Dlatego przy porównywaniu wyników sprawdź nie tylko kwoty, lecz także zakres wyceny, metodę i najważniejsze założenia.
Źródła:
