Weryfikacja kredytowa to sprawdzenie, czy osoba lub firma może spłacić planowany kredyt na proponowanych warunkach. Kredytodawca analizuje sytuację finansową wnioskodawcy i ryzyko, że raty nie będą regulowane zgodnie z umową. Nie chodzi więc tylko o wysokość dochodu. Znaczenie mają również wydatki, istniejące zobowiązania oraz sposób spłaty wcześniejszych kredytów.
W praktyce pojęcie obejmuje kilka powiązanych czynności: potwierdzenie danych z wniosku, ocenę zdolności kredytowej i analizę historii spłat. Wynik wpływa na decyzję o finansowaniu, ale może też zmienić kwotę lub warunki, które kredytodawca jest gotów zaproponować.
Jak kredytodawca ocenia możliwość spłaty
Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej, czyli zdolności do spłaty kredytu z odsetkami w terminach z umowy (art. 70 ust. 1 Prawa bankowego). Przy kredycie konsumenckim kredytodawca przeprowadza taką ocenę przed zawarciem umowy (art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim). Sam sposób analizy zależy jednak od rodzaju finansowania i sytuacji wnioskodawcy. Inaczej wygląda sprawdzenie osoby utrzymującej się z wynagrodzenia, a inaczej przedsiębiorcy, którego przychody zmieniają się z miesiąca na miesiąc.
Podstawą oceny jest zestawienie wpływów z kosztami utrzymania i spłatą obecnych zobowiązań. Kredytodawca bierze też pod uwagę ratę nowego kredytu. Dochód nie musi oznaczać wyłącznie kwoty wpisanej we wniosku: liczy się również to, czy można go potwierdzić i czy jest wystarczająco przewidywalny. Dlatego wysoki przychód sam w sobie nie przesądza o pozytywnej decyzji.
Znaczenie mają również cechy planowanego kredytu, zwłaszcza jego kwota, okres spłaty i przewidywane raty. Dłuższy okres może obniżyć miesięczną ratę, ale nie oznacza automatycznej zgody. Kredytodawca ocenia całość zobowiązania według własnych zasad. Dwie osoby o podobnych dochodach mogą więc otrzymać różne decyzje, jeśli różnią się wydatkami lub obecnym zadłużeniem.
Co mówi historia spłat, a czego nie mówi
Historia kredytowa pokazuje, jak wnioskodawca obsługiwał zobowiązania widoczne w dostępnych danych. Pozwala odróżnić terminową spłatę od opóźnień, ale nie zastępuje oceny obecnych możliwości finansowych. Ktoś mógł spłacać wcześniejszy kredyt bez problemu, a dziś mieć wyższe koszty utrzymania lub niższy dochód. Więcej o źródłach takich danych przeczytasz w haśle o roli biura kredytowego.
BIK gromadzi informacje o zobowiązaniach i ich spłacie przekazywane przez uprawnione podmioty. Dane te mogą pomóc kredytodawcy ocenić wcześniejsze zachowanie klienta. Nie są jednak pełnym obrazem jego budżetu: sam raport nie pokazuje wszystkich bieżących wydatków ani nie potwierdza każdego źródła dochodu. Wnioskodawca może też zostać poproszony o dokumenty dotyczące swojej aktualnej sytuacji.
Nie należy utożsamiać historii kredytowej z punktową oceną, czyli scoringiem. Scoring podsumowuje wybrane informacje według określonego modelu, natomiast kredytodawca ocenia także dane spoza tego wyniku. Dobry wynik punktowy nie gwarantuje kredytu, a brak takiego wyniku nie jest sam w sobie odmową. Osobno wyjaśniamy, czym jest punktowa ocena w BIK.
Jak sprawdzane są dane z wniosku
Weryfikacja obejmuje porównanie informacji podanych we wniosku z dostępnymi dokumentami i danymi. Kredytodawca może pytać o źródło dochodu, koszty utrzymania, inne raty czy osoby pozostające na utrzymaniu wnioskodawcy. Zakres pytań zależy od produktu i konkretnej sytuacji. Rozbieżność nie zawsze oznacza odmowę, lecz może wymagać wyjaśnienia przed podjęciem decyzji.
Osoba zatrudniona i przedsiębiorca mogą potwierdzać dochody w różny sposób. Przy działalności gospodarczej sama wartość sprzedaży nie mówi jeszcze, ile pieniędzy pozostaje na spłatę rat. Trzeba uwzględnić koszty prowadzenia firmy, inne zobowiązania i zmienność wpływów. Kredytodawca może też oddzielnie spojrzeć na finanse przedsiębiorstwa oraz prywatne wydatki właściciela.
Wniosek może wymagać uzupełnienia, jeśli dane są niepełne albo nie pozwalają ocenić regularności dochodu. Przed złożeniem dokumentów dobrze porównać wpisane kwoty z własnymi zestawieniami wpływów i wydatków. Nie chodzi o dopasowanie liczb do oczekiwanego wyniku. Rzetelne dane pomagają uzyskać ocenę opartą na rzeczywistej możliwości spłaty.
Co oznacza wynik weryfikacji
Pozytywna ocena zdolności kredytowej oznacza, że według przyjętych założeń spłata jest możliwa. Nie jest obietnicą, że przyszłe dochody lub koszty pozostaną bez zmian. Kredytodawca bierze pod uwagę także ryzyko niespłacenia kredytu, dlatego może zaproponować inną kwotę, okres spłaty lub zabezpieczenie niż oczekiwane przez wnioskodawcę.
Negatywna decyzja nie zawsze oznacza zaległości w spłacie wcześniejszych zobowiązań. Przyczyną może być zbyt mała nadwyżka w domowym budżecie, trudny do potwierdzenia dochód albo warunki planowanego kredytu. Warto odróżniać te sytuacje: rozwiązanie jednej nie musi poprawić pozostałych. Zmniejszenie wnioskowanej kwoty może pomóc przy wysokiej racie, lecz nie wyjaśni brakujących danych.
Warunki oceny mogą różnić się między kredytodawcami, ponieważ każdy podejmuje własną decyzję na podstawie dostępnych informacji i przyjętej metody. Odmowa w jednym miejscu nie dowodzi więc, że finansowanie jest wszędzie niemożliwe. Nie gwarantuje też powodzenia kolejny wniosek. Najpierw trzeba ustalić, które elementy sytuacji finansowej budzą wątpliwości i czy można je rzetelnie wyjaśnić.
Pomaga w tym prawo do wyjaśnienia oceny. Na wniosek osoby ubiegającej się o kredyt bank przekazuje na piśmie informacje o czynnikach, które wpłynęły na ocenę zdolności kredytowej. Wniosek można złożyć w ciągu roku od otrzymania oceny, a odpowiedź powinna przyjść najpóźniej w 30 dni (art. 70a Prawa bankowego). Od przedsiębiorców bank może pobrać za to opłatę.
Najczęstsze pytania
Nie. Sprawdzenie danych o wcześniejszych zobowiązaniach jest tylko częścią oceny. Kredytodawca analizuje również aktualny dochód, wydatki, obecne raty i warunki nowego kredytu. Nawet dobra historia spłat nie wystarczy, jeśli budżet nie pozwala bezpiecznie regulować kolejnej raty.
Nie musi. Brak historii oznacza przede wszystkim mniej informacji o wcześniejszej spłacie zobowiązań. Kredytodawca nadal może ocenić dochody, wydatki i inne dane z wniosku. Wynik zależy od całej sytuacji wnioskodawcy oraz zasad oceny stosowanych przy danym finansowaniu.
Istniejące zobowiązania mogą ograniczać środki dostępne na spłatę nowego kredytu. Pytania pomagają ustalić rzeczywiste obciążenie budżetu, także wtedy, gdy dotychczasowe raty są płacone terminowo. Ocena dotyczy możliwości spłaty wszystkich zobowiązań, a nie tylko nowej raty.
Nie. Zdolność kredytowa jest ważnym elementem weryfikacji, ale kredytodawca ocenia także pozostałe informacje związane z wnioskiem i proponowanymi warunkami. Pozytywny wynik analizy dochodów i wydatków nie jest jeszcze zawartą umową ani gwarancją przyznania oczekiwanej kwoty.
Źródła:
