Składka na ubezpieczenie społeczne to wpłata związana z objęciem danej osoby ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym, chorobowym lub wypadkowym. Potocznie mówi się o jednej składce, choć jej rodzaj i zasady opłacania zależą od źródła dochodu oraz sytuacji ubezpieczonego.
Pracownik zwykle widzi składki jako potrącenia na pasku płacowym. Przedsiębiorca spotyka się z nimi przy rozliczaniu własnej działalności. Nie każda składka finansuje to samo świadczenie, a obowiązek jej opłacania nie wygląda jednakowo przy różnych formach pracy. Dlatego przed oceną kosztu trzeba ustalić, jakim ubezpieczeniom podlega dana osoba.
Jakie ubezpieczenia obejmują składki społeczne
Ubezpieczenie emerytalne wiąże się z przyszłą emeryturą, a rentowe z ochroną na wypadek niezdolności do pracy lub śmierci osoby ubezpieczonej. Ubezpieczenie chorobowe dotyczy między innymi świadczeń związanych z chorobą i macierzyństwem. Wypadkowe obejmuje zdarzenia pozostające w związku z pracą, na zasadach właściwych dla tego ubezpieczenia. Samo opłacanie składki nie oznacza automatycznej wypłaty świadczenia. Trzeba jeszcze spełnić warunki przewidziane dla konkretnego świadczenia.
Składka zdrowotna nie jest składką na ubezpieczenie społeczne, choć obie mogą pojawić się w tym samym rozliczeniu. Osobno należy też traktować wpłaty na inne fundusze związane z zatrudnieniem. To rozróżnienie pomaga zrozumieć, dlaczego łączna kwota należności wykazana w dokumentach może być wyższa od samych składek społecznych. Pozwala również trafniej porównać koszt zatrudnienia z kwotą, którą pracownik otrzymuje do wypłaty.
Kto finansuje składki przy zatrudnieniu
Przy umowie o pracę składki społeczne są częściowo finansowane z wynagrodzenia pracownika, a częściowo przez pracodawcę. Pracodawca oblicza je, wykazuje w rozliczeniach i przekazuje do ZUS. Potrącenie widoczne przy wynagrodzeniu nie pokazuje więc całego kosztu składek związanego z zatrudnieniem. Podział finansowania zależy od rodzaju ubezpieczenia. Składkę emerytalną, wynoszącą 19,52% podstawy, pracownik i pracodawca finansują po połowie. Z rentowej (8%) pracownik pokrywa 1,5%, a pracodawca 6,5% podstawy. Chorobową (2,45%) finansuje w całości pracownik, a wypadkową w całości pracodawca. W zestawieniu wynagrodzeń pracowników można odróżnić potrącenia pracownika od kosztów ponoszonych przez pracodawcę.
Punktem wyjścia do obliczeń jest podstawa wymiaru składek ustalana według zasad właściwych dla danej umowy. Nie należy utożsamiać jej automatycznie ani z kwotą wypłaconą pracownikowi, ani z całym kosztem pracodawcy. Wynagrodzenie po potrąceniach zależy również od podatku i innych należności. Dlatego sama informacja o pensji brutto nie wystarcza do odczytania wszystkich pozycji rozliczenia. Osobnym pojęciem jest dochód netto.
Jak składki działają przy własnej działalności
Osoba prowadząca działalność może opłacać składki społeczne za siebie jako płatnik. Podstawa ich wymiaru nie musi być równa faktycznemu dochodowi firmy. Na zasady rozliczenia wpływają między innymi rodzaj składki, sytuacja przedsiębiorcy i możliwe uprawnienia do ulg. Nie należy więc przenosić sposobu liczenia składek z listy płac pracownika na własną działalność. Przedsiębiorca powinien oddzielnie ustalić, którym ubezpieczeniom podlega i od jakiej podstawy nalicza składki. Ubezpieczenie chorobowe jest dla osoby prowadzącej działalność dobrowolne – obejmuje ją na jej wniosek.
Przy kilku źródłach zarobku znaczenie ma zbieg tytułów do ubezpieczeń. Przykładowo osoba prowadząca firmę może równocześnie pracować na podstawie umowy. Wtedy zakres obowiązkowych składek ustala się z uwzględnieniem obu tytułów i okoliczności tej osoby. Nie wystarczy zsumować składek właściwych dla każdej aktywności rozpatrywanej osobno. Składki warto też odróżnić od prywatnego odkładania pieniędzy na przyszłość, opisanego przy oszczędzaniu na emeryturę przedsiębiorcy.
Co składka oznacza dla przyszłych świadczeń
W przypadku emerytury znaczenie mają dane o składkach zapisane na koncie ubezpieczonego oraz zasady obliczania świadczenia. Nie działa to jednak jak zwykły rachunek oszczędnościowy, z którego wypłaca się wyłącznie wpłacone pieniądze. Na wysokość emerytury wpływają również reguły dotyczące zapisanych kwot i moment przejścia na emeryturę. Dlatego dwóch pracowników o podobnych zarobkach nie musi otrzymać takiego samego świadczenia.
Przy świadczeniach chorobowych i wypadkowych równie ważne jak składka jest ustalenie, czy osoba podlegała właściwemu ubezpieczeniu. Liczą się też warunki dotyczące konkretnego świadczenia oraz okoliczności zdarzenia. Jeśli w rozliczeniu brakuje oczekiwanego rodzaju składki, najpierw trzeba sprawdzić tytuł do ubezpieczenia. Dopiero potem można oceniać samą kwotę. Takie podejście pomaga oddzielić błąd w obliczeniu od sytuacji, w której dana składka w ogóle nie była należna.
Najczęstsze pytania
Nie. Ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne mają odrębne zasady. Składki mogą być rozliczane przez tego samego płatnika, lecz nie należy dodawać składki zdrowotnej do składek społecznych przy ustalaniu ich zakresu.
Przy umowie o pracę rozliczeniem składek zajmuje się pracodawca. Część finansowana przez pracownika jest potrącana z jego wynagrodzenia, a część stanowi koszt pracodawcy. Kwota widoczna jako potrącenie nie pokazuje zatem całego kosztu zatrudnienia.
Niekoniecznie. Podstawę wymiaru ustala się według zasad właściwych dla sytuacji przedsiębiorcy. Może się ona różnić od rzeczywistego dochodu firmy. Trzeba też osobno ocenić możliwość korzystania z ulg oraz to, czy przedsiębiorca ma inny tytuł do ubezpieczeń.
Nie. Znaczenie ma podleganie ubezpieczeniu chorobowemu oraz spełnienie warunków dotyczących danego świadczenia. Sama informacja o wpłacie nie przesądza jeszcze o prawie do wypłaty. Trzeba sprawdzić sytuację ubezpieczonego i przyczynę ubiegania się o zasiłek.
Źródła:
