Pozycja krótka to pozycja inwestycyjna, której wartość zwykle rośnie, gdy spada cena określonego aktywa. Można ją uzyskać przez krótką sprzedaż akcji albo za pomocą instrumentu pochodnego. To różne transakcje: nie każda krótka pozycja wymaga pożyczenia i sprzedaży aktywa.
Inwestor może wykorzystać taką pozycję do spekulacji na spadek ceny lub do ograniczenia ryzyka innej inwestycji. Jeśli jednak cena wzrośnie, zamiast zysku pojawi się strata. Wynik zależy również od kosztów transakcji, warunków umowy i sposobu zabezpieczenia pozycji.
Jak działa krótka sprzedaż akcji
W klasycznej krótkiej sprzedaży inwestor sprzedaje akcje, których w chwili zawarcia umowy nie jest właścicielem (art. 2 rozporządzenia (UE) nr 236/2012). Następnie musi rozliczyć transakcję i oddać papiery zgodnie z warunkami ich udostępnienia. Jeśli później odkupi akcje taniej, różnica cen działa na jego korzyść. Pożyczka papierów wartościowych może być częścią tego procesu, ale jej organizacja zależy od przyjętego rozwiązania i warunków pośrednika.
Sprzedaż akcji nie kończy więc całej operacji. Inwestor nadal musi zamknąć pozycję lub wywiązać się z obowiązku zwrotu papierów. Dostępność akcji do pożyczenia oraz warunki ich udostępnienia mogą się zmieniać. Przed zawarciem transakcji trzeba ustalić, jakie koszty mogą powstać i kiedy pośrednik może zażądać zamknięcia pozycji.
Skąd bierze się zysk lub strata
Przy krótkiej sprzedaży akcji wynik przed kosztami to różnica między ceną sprzedaży a ceną późniejszego odkupu. Przyjmijmy umownie sprzedaż 100 akcji po 50 zł i odkupienie ich po 40 zł. Wpływ ze sprzedaży wynosi 5 000 zł, a koszt odkupu 4 000 zł. Różnica to 1 000 zł; ten sam wynik daje rachunek 100 × (50 zł − 40 zł). Nie jest to jeszcze zysk po uwzględnieniu kosztów.
Gdy cena akcji rośnie, inwestor musi zapłacić więcej za ich odkupienie. Potencjalna strata na niezabezpieczonej krótkiej sprzedaży akcji nie ma z góry określonego pułapu, ponieważ cena akcji może dalej rosnąć. Do wyniku dochodzą też koszty transakcyjne i ewentualne koszty udostępnienia papierów. Działa to odwrotnie niż przy pozycji długiej na akcjach, która zyskuje na wzroście ich ceny.
Krótka pozycja bez pożyczania akcji
Ekspozycję na spadek ceny można uzyskać także przez instrumenty pochodne. Wynik takiej transakcji zależy od warunków kontraktu lub opcji, a nie od późniejszego odkupu pożyczonych akcji. Dlatego pytanie „ile można stracić na krótkiej pozycji?” nie ma jednej odpowiedzi. Trzeba najpierw wiedzieć, jaki instrument inwestor kupuje albo sprzedaje.
Przykładowo nabywca opcji sprzedaży może skorzystać ze spadku ceny aktywa bazowego. Nabycie takiej opcji różni się jednak od jej wystawienia oraz od krótkiej sprzedaży akcji. Inne są płatności na początku, zasady rozliczenia i zakres ryzyka. Sama etykieta „gra na spadek” nie wystarcza do oceny możliwej straty.
Co sprawdzić przed otwarciem pozycji
Najpierw ustal, jaki instrument tworzy pozycję i co dokładnie trzeba zrobić, aby ją zamknąć. Sprawdź też koszty, zasady rozliczenia i wymagane zabezpieczenie. Jeżeli transakcja wykorzystuje dźwignię finansową, nawet niewielki ruch ceny może silnie wpłynąć na środki inwestora. Zasady uzupełniania zabezpieczenia oraz przymusowego zamknięcia pozycji wynikają z warunków danej usługi.
W przypadku akcji uwzględnij ponadto dostępność papierów do pożyczenia i warunki ich zwrotu. Krótka pozycja użyta jako zabezpieczenie portfela również nie usuwa każdego ryzyka. Cena zabezpieczanej inwestycji i cena instrumentu użytego do zabezpieczenia mogą zmieniać się inaczej. Na rynku europejskim krótka sprzedaż określonych papierów podlega także szczególnym zasadom, których nie należy utożsamiać z warunkami każdej pozycji w instrumencie pochodnym. Akcje dopuszczone do obrotu można sprzedać krótko tylko po ich pożyczeniu, zawarciu umowy pożyczki albo potwierdzeniu ich lokalizacji przez osobę trzecią (art. 12 ust. 1). Pozycję krótką netto od 0,1% kapitału spółki trzeba zgłosić organowi nadzoru, a od 0,5% ujawnić publicznie (art. 5–6). Próg zgłoszenia 0,1% obowiązuje od 2022 r. (rozporządzenie delegowane (UE) 2022/27).
Najczęstsze pytania
Nie. Pożyczenie akcji wiąże się z klasycznym sposobem przeprowadzenia krótkiej sprzedaży. Ekspozycję na spadek ceny można uzyskać również przez instrument pochodny. Przed transakcją trzeba sprawdzić, czy przedmiotem jest sprzedaż papierów, kontrakt czy opcja.
To zależy od instrumentu. Przy niezabezpieczonej krótkiej sprzedaży akcji wzrost ceny może powodować coraz większą stratę. Inaczej wygląda ryzyko nabywcy opcji sprzedaży. Zanim otworzysz pozycję, sprawdź maksymalną możliwą stratę oraz zasady wymagania dodatkowego zabezpieczenia.
Krótka pozycja może służyć do częściowego zabezpieczenia innej inwestycji. Jej wynik może wtedy ograniczać skutki niekorzystnego ruchu ceny w portfelu. Zabezpieczenie nie jest jednak automatyczne: wybrany instrument musi odpowiadać ryzyku, które inwestor chce ograniczyć.
Źródła:
