MiFID II – dyrektywa regulująca rynki finansowe w UE

MiFID II to unijna dyrektywa określająca zasady świadczenia usług inwestycyjnych i działania rynków instrumentów finansowych. Dotyczy między innymi tego, jak firma inwestycyjna poznaje potrzeby klienta, przedstawia mu koszty i ryzyko oraz realizuje jego zlecenia.

Dla osoby prywatnej lub małego przedsiębiorcy przepisy te stają się widoczne przy korzystaniu z usług maklerskich. MiFID II nie oznacza jednak, że każda inwestycja zostanie uznana za odpowiednią ani że klient uniknie straty. Określa obowiązki firm i sposób postępowania wobec klientów, lecz nie usuwa ryzyka rynkowego.

Co reguluje MiFID II, a co MiFIR

MiFID II jest dyrektywą, więc jej zasady znajdują odzwierciedlenie w przepisach państw członkowskich. Państwa UE stosują dyrektywę 2014/65/UE od 3 stycznia 2018 r. Tego dnia uchylono pierwszą dyrektywę MiFID (2004/39/WE). Obejmuje między innymi warunki świadczenia usług inwestycyjnych, ochronę klientów oraz organizację miejsc obrotu. Towarzyszy jej MiFIR, czyli unijne rozporządzenie nr 600/2014 dotyczące rynków instrumentów finansowych. To odrębny akt, który reguluje między innymi część obowiązków związanych z przejrzystością obrotu i zgłaszaniem transakcji.

To rozróżnienie pomaga zrozumieć, dlaczego informacje o obowiązkach firmy mogą odsyłać do różnych przepisów. Nie każdy wymóg dotyczący rynku lub raportowania wynika bezpośrednio z dyrektywy. Nie oznacza to też, że każda transakcja klienta jest zgłaszana na identycznych zasadach. Zakres obowiązków zależy od rodzaju instrumentu, transakcji oraz roli podmiotu, który ją wykonuje.

Jak firma ocenia potrzeby i wiedzę klienta

Przed świadczeniem określonych usług firma zbiera informacje o kliencie. Pytania mogą dotyczyć jego doświadczenia inwestycyjnego, sytuacji finansowej, celów oraz gotowości do ponoszenia ryzyka. Zakres pytań zależy od usługi. Przy doradztwie inwestycyjnym lub zarządzaniu portfelem firma ocenia, czy proponowane rozwiązanie jest odpowiednie dla konkretnej osoby. Bierze przy tym pod uwagę także zdolność ponoszenia strat i tolerancję ryzyka (art. 25 ust. 2 MiFID II).

Przy innych usługach firma może oceniać przede wszystkim, czy klient rozumie ryzyko związane z danym instrumentem. To ocena adekwatności, odmienna od oceny odpowiedniości stosowanej przy doradztwie. W określonych sytuacjach firma może przyjąć zlecenie bez przeprowadzania oceny adekwatności. Samo wypełnienie ankiety nie jest więc równoznaczne z otrzymaniem indywidualnej rekomendacji.

Odpowiedzi klienta mają praktyczne znaczenie: wpływają na ocenę usługi lub instrumentu. Zbyt ogólne albo nieaktualne informacje mogą utrudnić firmie taką ocenę. Klient powinien też odróżniać ostrzeżenie o ryzyku od odmowy przyjęcia zlecenia. To różne sytuacje, a ich konsekwencje zależą od rodzaju usługi i okoliczności transakcji.

Jakich informacji o kosztach i ryzyku oczekiwać

Firma świadcząca usługę inwestycyjną powinna przekazywać klientowi informacje potrzebne do zrozumienia jej charakteru i ryzyka. Dotyczy to również kosztów oraz opłat związanych z usługą i instrumentem. Klient może dzięki temu odróżnić koszt prowadzenia lub obsługi rachunku od kosztu samego produktu. Sposób przedstawienia informacji zależy od tego, co firma oferuje.

Informacja o kosztach nie jest obietnicą wyniku inwestycji. Koszt może obniżyć osiągnięty zysk lub powiększyć stratę, nawet jeśli cena instrumentu zmieni się nieznacznie. Przed złożeniem zlecenia dobrze ustalić, za co firma pobiera opłaty i jakie ryzyko wiąże się z instrumentem. Przy inwestowaniu przez rachunek maklerski klient spotka się z dokumentami dotyczącymi usługi i zasad jej świadczenia.

Co oznacza najlepsze wykonanie zlecenia

Gdy firma wykonuje zlecenie klienta, powinna podejmować działania służące uzyskaniu możliwie najlepszego rezultatu według właściwych kryteriów. Liczy się nie tylko cena instrumentu. Znaczenie mogą mieć również koszty, szybkość wykonania czy prawdopodobieństwo zawarcia transakcji. Firma opisuje swoje podejście w zasadach wykonywania zleceń; klient może zapoznać się z nimi przed rozpoczęciem korzystania z usługi.

Obowiązek najlepszego wykonania zlecenia nie gwarantuje najkorzystniejszej ceny przy każdej transakcji. Warunki rynkowe zmieniają się, a wynik zależy również od treści zlecenia klienta. Jeśli klient wskaże firmie szczegółowy sposób jego wykonania, takie polecenie może ograniczyć możliwość zastosowania przez firmę jej standardowych zasad w objętym nim zakresie.

Gdzie spotkasz te zasady w Polsce

W Polsce zasady wynikające z MiFID II mają znaczenie przy korzystaniu z usług firm inwestycyjnych, także wtedy, gdy usługę inwestycyjną świadczy bank. Dyrektywę wdrożyła ustawa z 1 marca 2018 r. zmieniająca ustawę o obrocie instrumentami finansowymi. Weszła ona w życie 21 kwietnia 2018 r. Klient może zetknąć się z pytaniami o doświadczenie, informacją o kosztach, opisem ryzyka i zasadami realizacji zleceń. Nie są to formalności gwarantujące bezpieczeństwo inwestycji, lecz elementy procesu świadczenia usługi.

Nadzór nad polskim rynkiem finansowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Jeśli sposób świadczenia usługi budzi wątpliwości, klient może najpierw ustalić, jakie dokumenty otrzymał i czego dotyczyło jego zlecenie. Pomoże to odróżnić spór o wynik inwestycji od pytania o działanie firmy. Więcej o roli organu nadzoru wyjaśnia hasło o Komisji Nadzoru Finansowego.

Najczęstsze pytania

Źródła:

• Dyrektywa 2014/65/UE (MiFID II), art. 25 ust. 2–4 – ocena odpowiedniości i adekwatności, art. 27 – najlepsze wykonanie zlecenia
• Dyrektywa (UE) 2016/1034 – przesunięcie stosowania MiFID II na 3 stycznia 2018 r. (art. 1 pkt 7–8)
• Rozporządzenie (UE) nr 600/2014 (MiFIR) – przejrzystość obrotu i zgłaszanie transakcji
• Ustawa z 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 685) – wdrożenie MiFID II