Mark-up to narzut, który sprzedawca dolicza do przyjętego kosztu produktu lub usługi, aby ustalić cenę sprzedaży. Może być określony jako kwota albo procent kosztu. W handlu punktem wyjścia bywa cena zakupu towaru, a przy własnej produkcji lub świadczeniu usług — koszt ich wykonania.
Narzut pomaga kalkulować cenę, ale sam nie pokazuje zysku firmy. Wynik zależy od tego, które wydatki sprzedawca uwzględnił w koszcie wyjściowym. Dlatego przy porównywaniu narzutów trzeba najpierw ustalić, co stanowiło podstawę obliczeń.
Jak obliczyć narzut?
Procentowy narzut obliczysz tak: (cena sprzedaży − przyjęty koszt) / przyjęty koszt × 100%. Możesz też zacząć od planowanego narzutu: pomnóż koszt przez jego procentową wartość, a otrzymaną kwotę dodaj do kosztu. Obie metody opisują tę samą różnicę, lecz odpowiadają na inne pytania. Pierwsza pokazuje narzut zawarty w cenie. Druga pomaga wyznaczyć cenę na podstawie kosztu.
Przyjmijmy umowne kwoty: koszt towaru wynosi 100 zł, a cena sprzedaży 125 zł. Różnica wynosi 25 zł, więc narzut to (125 zł − 100 zł) / 100 zł × 100% = 25%. Wynik można sprawdzić od drugiej strony: 25% kosztu 100 zł daje 25 zł, a po dodaniu kosztu otrzymujemy 125 zł. To wyłącznie rachunek poglądowy, nie cena rynkowa ani gwarancja zysku.
Co wliczyć do kosztu wyjściowego?
Podstawą kalkulacji może być sam koszt zakupu towaru albo szerszy zestaw kosztów związanych ze sprzedażą. Przy produkcji uwzględnia się inne wydatki niż przy odsprzedaży gotowego produktu. Przed obliczeniem narzutu ustal, jakie koszty przypisujesz do danej pozycji. Bez tej informacji identyczny procent może oznaczać różne kwoty pozostające na pokrycie pozostałych wydatków firmy.
Przykładowo koszt nabycia nie musi obejmować przechowywania, obsługi zamówień czy reklamy. Jeśli pomijasz te wydatki w podstawie narzutu, różnica między ceną a kosztem zakupu musi jeszcze je pokryć. Dopiero po uwzględnieniu wszystkich właściwych kosztów można ocenić wynik działalności. Taką ocenę opisuje szerzej pojęcie rentowności działalności firmy.
Czym narzut różni się od marży i zysku?
Narzut procentowy odnosi różnicę między ceną a kosztem do kosztu. Marża procentowa ze sprzedaży odnosi tę różnicę do ceny sprzedaży. W umownym rachunku przedstawionym wcześniej ta sama różnica daje marżę 25 zł / 125 zł × 100% = 20%. Nazwanie narzutu marżą prowadziłoby więc do błędnej interpretacji udziału tej różnicy w cenie.
Marża handlowa bywa też podawana jako kwota: różnica między ceną sprzedaży towaru a jego ceną zakupu. Ta kwota nie jest automatycznie zyskiem przedsiębiorcy, ponieważ służy również pokryciu kosztów handlowych. Zysk wymaga uwzględnienia kosztów właściwych dla badanego wyniku. Narzut pomaga ustalić cenę; wskaźnik rentowności firmy pomaga ocenić osiągnięty rezultat.
Gdzie spotkasz mark-up i na co zwrócić uwagę?
Przedsiębiorca może używać narzutu w cenniku wewnętrznym, wycenie zlecenia lub analizie cen produktów. W formalnych kalkulacjach dotyczących transakcji między podmiotami powiązanymi stosuje się także metodę „koszt plus”. Jej punktem wyjścia jest określona baza kosztowa, do której dodaje się narzut. Nie oznacza to jednak, że każdy sklep musi stosować tę metodę przy ustalaniu cen.
Narzut jest elementem kalkulacji sprzedawcy, a nie z definicji osobną opłatą doliczaną klientowi przy kasie. Konsument powinien otrzymać informację o łącznej cenie wraz z podatkami oraz o ewentualnych opłatach dodatkowych. Przy analizie własnych cen nie mieszaj kwot obejmujących podatek z kwotami bez podatku. Porównuj koszt i cenę przyjęte według spójnych zasad.
Słowo „mark-up” pojawia się również przy przeliczaniu walut podczas płatności. W tym kontekście oznacza procentową różnicę odnoszoną do kursu referencyjnego, a nie narzut na koszt wytworzenia produktu. To odrębne zastosowanie tego terminu. Jeśli widzisz je przy płatności kartą, sprawdź, jakiego przeliczenia waluty dotyczy.
Najczęstsze pytania
Odejmij cenę zakupu od ceny sprzedaży. Otrzymaną różnicę podziel przez cenę zakupu, a następnie wyraź wynik w procentach. Przed rachunkiem sprawdź, czy obie kwoty obejmują podatek w ten sam sposób. Jeśli do podstawy doliczasz inne koszty, uwzględnij je konsekwentnie.
Nie. Przy procentowym narzucie podstawą obliczenia jest koszt, a przy procentowej marży ze sprzedaży — cena sprzedaży. Oba wskaźniki mogą zaczynać się od tej samej różnicy kwotowej, lecz odpowiadają na inne pytania. Zawsze sprawdź, co oznacza procent podany w wycenie.
Nie musi być. Jeśli sprzedawca obliczył narzut wyłącznie od ceny zakupu, z powstałej różnicy pokrywa jeszcze inne koszty działalności. Mogą to być wydatki związane z obsługą i sprzedażą towaru. O zysku można mówić dopiero po uwzględnieniu odpowiednich kosztów.
W informacji o przeliczeniu waluty mark-up dotyczy kosztu wymiany, a nie ceny kupowanego produktu. Jest przedstawiany jako procentowa różnica względem kursu referencyjnego. Pozwala porównać warunki przeliczenia oferowane przy płatności. Nie należy go obliczać według wzoru na narzut od kosztu zakupu towaru.
Źródła:
- Ministerstwo Finansów – objaśnienia podatkowe z 29.09.2023 w zakresie cen transferowych nr 6: metoda koszt plus
- Główny Urząd Statystyczny – definicja marży handlowej
- UOKiK – prawa konsumenta: informacja o łącznej cenie przy sprzedaży tradycyjnej
- Rozporządzenie (UE) 2021/1230 w sprawie płatności transgranicznych (opłaty za przeliczenie waluty)
