Kryptowaluty to cyfrowe aktywa, które można przesyłać i przechowywać za pomocą sieci komputerowej. Wiele z nich działa bez podmiotu zatwierdzającego każdą transakcję. Nie oznacza to jednak, że każda kryptowaluta jest zdecentralizowana albo że jej wartość jest stabilna. Nazwa sugeruje podobieństwo do pieniędzy, lecz kryptowaluty nie działają tak samo jak środki na rachunku bankowym.
Można je kupować, sprzedawać lub przekazywać innym osobom. Niektóre służą też do opłacania usług, jeśli odbiorca zgadza się je przyjąć. Zanim użyjesz kryptowaluty, trzeba odróżnić działanie samej sieci od zasad platformy, przez którą zawierasz transakcję.
Jak działa przesyłanie kryptowalut
Użytkownik zleca przesłanie aktywów na adres odbiorcy. Sieć sprawdza, czy zlecenie spełnia jej reguły, a następnie zapisuje zaakceptowaną transakcję. W wielu sieciach zapis trafia do rejestru zwanego łańcuchem bloków. Sposób zatwierdzania transakcji zależy od konkretnego projektu. Dlatego przed przelewem trzeba ustalić, jakiej sieci używa odbiorca i czy wskazany adres do niej pasuje.
Do samodzielnego dysponowania aktywami służy klucz prywatny lub powiązana z nim fraza odzyskiwania. Kto uzyska do nich dostęp, może przejąć kontrolę nad środkami. Utrata klucza może z kolei uniemożliwić ich odzyskanie. Inną możliwością jest korzystanie z platformy, która przechowuje aktywa w imieniu klienta. Wtedy dochodzi ryzyko związane z jej działaniem, niezależne od zasad samej sieci.
Czym różnią się od pieniędzy na koncie
Cena wielu kryptowalut zmienia się wraz z popytem i podażą. Niektóre projekty próbują utrzymywać wartość względem wybranego aktywa, ale taki zamiar nie daje pewności stałego kursu. Kryptowaluty nie są tym samym co jednostka monetarna państwa. Saldo na rachunku bankowym oznacza natomiast środki rozliczane w określonej walucie i objęte zasadami właściwymi dla rachunku.
Kryptowaluty nie są w Polsce prawnym środkiem płatniczym. Są nim wyłącznie znaki pieniężne emitowane przez NBP, czyli banknoty i monety w złotych i groszach. Sprzedawca może mimo to uzgodnić z klientem rozliczenie za pomocą kryptoaktywów. W takiej sytuacji liczą się przyjęte warunki: cena, moment ustalenia kursu oraz sposób postępowania przy zwrocie. Sama możliwość zapłaty nie oznacza, że odbiorca musi przyjąć kryptowalutę. Trzeba też odróżnić przesłanie aktywa w sieci od przewalutowania lub wypłaty wykonanej przez pośrednika.
Skąd bierze się ryzyko
Kurs może szybko wzrosnąć albo spaść, a późniejsza sprzedaż może okazać się trudniejsza, niż zakładał kupujący. Dotyczy to zwłaszcza aktywów, którymi handluje niewiele osób. Gwałtowny wzrost ceny nie dowodzi trwałego zainteresowania projektem; może przypominać bańkę cenową na rynku. Wycena pokazywana przez platformę nie gwarantuje, że da się sprzedać całą posiadaną ilość po tym kursie.
Ryzyko nie kończy się na zmianie ceny. Błędny adres, wybór niewłaściwej sieci lub utrata danych potrzebnych do zarządzania portfelem mogą prowadzić do utraty aktywów. Korzystanie z pośrednika dodaje zależność od jego dostępności i wypłacalności. Przed zakupem należy więc rozumieć, kto przechowuje aktywa, jak dochodzi do wypłaty oraz jakie warunki przewiduje umowa z platformą.
Regulacje i rozliczenie podatkowe
Unijne rozporządzenie MiCA określa zasady dotyczące wybranych kryptoaktywów i usług świadczonych na tym rynku. Definiuje kryptoaktywo jako cyfrowe odzwierciedlenie wartości lub prawa, przenoszone i przechowywane elektronicznie w technologii rozproszonego rejestru lub podobnej. W pełni stosuje się je od 30 grudnia 2024 r. Nie obejmuje jednak każdego aktywa i każdej czynności w taki sam sposób. Objęcie usługi regulacją nie usuwa ryzyka zmiany kursu ani utraty dostępu do aktywów. Szerszy kontekst takich wspólnych zasad opisują zharmonizowane przepisy UE.
Polskie przepisy podatkowe posługują się pojęciem waluty wirtualnej. Sprzedaż kryptowaluty za złote może wymagać rozliczenia podatku dochodowego. Dochód z odpłatnego zbycia walut wirtualnych podlega 19-procentowemu podatkowi. Za takie zbycie ustawa uznaje wymianę na pieniądze, towar, usługę lub prawo inne niż waluta wirtualna. Skutki podatkowe zależą od rodzaju czynności oraz tego, czy dane aktywo mieści się w ustawowej definicji. Przy zakupach i sprzedaży trzeba zachować dokumenty pozwalające ustalić przychody oraz koszty. Sama nazwa używana przez platformę nie rozstrzyga, jak zakwalifikować transakcję podatkowo.
Najczęstsze pytania
Nie. Potoczna nazwa „kryptowaluta” obejmuje różne cyfrowe aktywa, których działanie zależy od projektu. Pieniądz elektroniczny jest odrębnym pojęciem prawnym. O charakterze danego rozwiązania nie decyduje samo to, że można użyć go do zapłaty w internecie.
Zatwierdzonej transakcji w wielu sieciach nie da się po prostu anulować, tak jak zlecenia oczekującego na wykonanie. Odzyskanie aktywów wysłanych do niewłaściwej osoby może wymagać jej współpracy. Dlatego przed zatwierdzeniem warto sprawdzić adres, sieć i kwotę.
Sprzedaż kryptowaluty może powodować obowiązek rozliczenia podatku dochodowego. Znaczenie mają rodzaj aktywa, sposób transakcji oraz udokumentowane przychody i koszty. Inaczej może wyglądać ocena samej wymiany między aktywami. W razie wątpliwości trzeba ustalić zasady właściwe dla konkretnej czynności.
Źródła:
