Koszt krańcowy to przyrost kosztu całkowitego związany z wytworzeniem kolejnej sztuki produktu lub wykonaniem dodatkowej usługi. Pokazuje, ile przedsiębiorca musi wydać ponad dotychczasowe koszty, aby zwiększyć skalę działalności. Nie jest tym samym co przeciętny koszt wszystkich wytworzonych produktów.
To pojęcie pomaga ocenić konkretną decyzję: czy przyjąć następne zamówienie albo zwiększyć produkcję. Sam niski koszt krańcowy nie gwarantuje jednak zysku. Trzeba jeszcze ustalić, jaki dodatkowy przychód przyniesie ta decyzja oraz czy firma może zrealizować ją bez nowych wydatków.
Jak obliczyć koszt krańcowy
Porównaj koszt całkowity przy dwóch poziomach produkcji. Różnicę między tymi kosztami podziel przez różnicę w liczbie wytworzonych sztuk. Jeżeli porównujesz produkcję większą o jedną sztukę, sama różnica kosztów jest jej kosztem krańcowym. W obliczeniu uwzględnij wydatki, które rzeczywiście wynikają ze zwiększenia produkcji. Nie doliczaj ponownie kosztów, które pozostaną takie same niezależnie od tej decyzji.
Przyjmijmy, że wyprodukowanie 100 sztuk kosztuje 1000 zł, a 101 sztuk — 1018 zł. Koszt krańcowy dodatkowej sztuki wynosi 18 zł: tyle daje różnica 1018 zł − 1000 zł. To umowny przykład, nie cena ani koszt typowy dla jakiejkolwiek branży. W praktyce trzeba porównywać koszty w tych samych warunkach i za ten sam okres.
Dlaczego koszt kolejnej sztuki się zmienia
Koszt krańcowy nie musi być jednakowy przy każdym poziomie produkcji. Gdy firma ma wolne moce, dodatkowe zamówienie może wymagać głównie materiałów i pracy bezpośrednio przy nim wykonanej. Po zapełnieniu dostępnych mocy mogą pojawić się wydatki na dodatkową zmianę, wynajem sprzętu albo zlecenie części prac na zewnątrz. Wtedy koszt następnej sztuki wzrośnie skokowo, choć poprzednie sztuki powstawały taniej.
Możliwa jest też sytuacja odwrotna. Przy większym zamówieniu dostawca może obniżyć cenę materiału, a lepsze wykorzystanie maszyn ograniczy straty surowca. Trzeba jednak sprawdzić, czy taka korzyść dotyczy właśnie dodatkowej produkcji. Nie wolno automatycznie przypisywać jej każdej sztuce. Znaczenie ma również popyt na produkt: zwiększenie produkcji ma sens tylko wtedy, gdy przedsiębiorca ma plan na sprzedaż.
Kiedy dodatkowa produkcja się opłaca
Do oceny dodatkowego zamówienia porównaj koszt krańcowy z dodatkowym przychodem, którego możesz oczekiwać. Jeśli przychód przewyższa związane z zamówieniem koszty, decyzja poprawia wynik względem rezygnacji z zamówienia. Nie oznacza to jeszcze, że cała firma osiągnie zysk. Jej pozostałe przychody i koszty nadal wpływają na wynik finansowy firmy.
Porównanie wymaga uwzględnienia wszystkich zmian wywołanych decyzją, nie tylko kosztu materiału. Zamówienie może oznaczać dodatkowy transport, pakowanie, obsługę lub konieczność przesunięcia innej pracy. Jeśli zajmie miejsce bardziej dochodowego zlecenia, tę utraconą możliwość także trzeba rozważyć. Koszt krańcowy jest więc punktem wyjścia do decyzji, a nie samodzielną odpowiedzią na pytanie o opłacalność.
Koszt krańcowy a koszt jednostkowy i cena
Koszt jednostkowy jest średnią: pokazuje, ile kosztów przypada na każdą sztukę wytworzoną w danym zakresie. Koszt krańcowy dotyczy zmiany kosztu po zwiększeniu produkcji. Te wielkości mogą się znacznie różnić, zwłaszcza gdy firma ponosi koszty, które nie rosną wraz z każdą kolejną sztuką. Dlatego średnia z dotychczasowej produkcji nie wystarcza do wyceny nowego zamówienia. W księgach firma wycenia produkt według kosztu wytworzenia: kosztów bezpośrednich i uzasadnionej części pośrednich, także stałych. To miara bliższa średniej niż kosztowi krańcowemu.
Cena sprzedaży również nie jest kosztem krańcowym. Przedsiębiorca ustala ją, biorąc pod uwagę między innymi koszty, oczekiwany zarobek i warunki sprzedaży. Przy pojedynczym zamówieniu może badać, czy cena pokryje dodatkowe koszty. Przy planowaniu całej działalności musi zadbać także o pokrycie pozostałych kosztów. W analizie ceny przydaje się rozróżnienie między marżą a narzutem na koszt.
Najczęstsze pytania
Tak, jeśli chodzi o koszt wytworzenia właśnie kolejnej sztuki. Nie należy go jednak mylić ze średnim kosztem sztuk już wyprodukowanych. Koszt krańcowy pokazuje zmianę kosztu całkowitego po zwiększeniu produkcji, a średnia rozkłada koszty na całą dotychczasową produkcję.
Tak. Firma może wyczerpać wolne moce produkcyjne i potrzebować dodatkowej pracy, sprzętu lub miejsca. Wtedy następne zamówienie będzie droższe od wcześniejszych. Koszt może też spaść, jeśli większa produkcja pozwoli ograniczyć wydatki przypadające na kolejne sztuki.
Nie. Taka sprzedaż może poprawić wynik w porównaniu z odrzuceniem zamówienia, ale firma nadal ponosi inne koszty. Trzeba też uwzględnić wszystkie dodatkowe wydatki związane ze sprzedażą. Dopiero spojrzenie na przychody i koszty całej działalności pozwala ocenić, czy przedsiębiorstwo osiąga zysk.
Źródła:
