Holding to układ powiązanych spółek, w którym jedna z nich sprawuje kontrolę nad pozostałymi. Najczęściej wynika to z posiadania udziałów lub akcji, ale sam pakiet kapitałowy nie zawsze wystarcza do przejęcia kontroli. Spółkę sprawującą kontrolę nazywa się dominującą, a kontrolowane podmioty – zależnymi.
Holding nie jest osobną formą prawną firmy. To sposób zorganizowania działalności prowadzonej przez kilka spółek. Może służyć wspólnemu planowaniu inwestycji lub rozdzieleniu różnych przedsięwzięć między podmioty. Nie oznacza jednak, że ich majątek i zobowiązania stają się wspólne.
Skąd bierze się kontrola nad spółką
Spółka dominująca może wpływać na skład organów spółki zależnej i na decyzje podejmowane przez jej wspólników lub akcjonariuszy. Znaczenie ma nie tylko liczba posiadanych udziałów czy akcji, lecz także związane z nimi prawa głosu. Kodeks spółek handlowych uznaje spółkę za dominującą m.in., gdy ma większość głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu innej spółki. Wystarczy też prawo powoływania większości członków jej zarządu lub rady nadzorczej, także na podstawie porozumień (art. 4 § 1 pkt 4). Dlatego samo stwierdzenie, że spółki są powiązane kapitałowo, nie wyjaśnia jeszcze, kto faktycznie decyduje o ich działaniach.
Zależność może być bezpośrednia albo pośrednia. W drugim przypadku spółka kontroluje podmiot za pośrednictwem innej spółki, którą sama kontroluje. Takie układy powstają między innymi przy zakupie istniejącego przedsiębiorstwa lub tworzeniu nowej spółki dla określonej działalności. Zmiana właściciela udziałów może więc zmienić układ sił w całej grupie. Sam mechanizm nabywania kontroli opisuje hasło o przejęciu spółki.
Holding a prawna grupa spółek
W codziennym języku „holding” oznacza różne układy właścicielskie. Nie każda tak nazwana struktura jest grupą spółek w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych. Przepisy wiążą tę grupę ze wspólną strategią służącą interesowi grupy oraz przewidują formalne warunki jej uczestnictwa. Spółka zależna musi podjąć uchwałę o uczestnictwie w grupie większością trzech czwartych głosów (art. 21¹ § 2 KSH). Samo posiadanie udziałów w kilku podmiotach nie uruchamia zasad dotyczących takiej grupy. Przy ocenie konkretnej struktury trzeba więc oddzielić nazwę używaną w biznesie od jej statusu prawnego.
Formalna grupa spółek może korzystać z przewidzianego w przepisach mechanizmu wiążących poleceń. Nie oznacza to nieograniczonej swobody wydawania poleceń spółce zależnej. Polecenie musi mieć formę pisemną lub elektroniczną pod rygorem nieważności (art. 21² § 2 KSH). Znaczenie mają też wymagania dotyczące jego treści oraz zasad przyjęcia i odmowy wykonania. Poza tym mechanizmem spółka dominująca wpływa na zależną przede wszystkim przez przysługujące jej uprawnienia. Sposób podejmowania i nadzorowania decyzji opisują także zasady ładu korporacyjnego.
Czy spółki odpowiadają za swoje długi
Spółki kapitałowe należące do holdingu pozostają odrębnymi podmiotami. Każda ma własny majątek i zaciąga zobowiązania we własnym imieniu. Wierzyciel spółki zależnej nie może więc zakładać, że spółka dominująca automatycznie zapłaci jej dług. Sytuacja zmienia się, jeśli inny podmiot sam przyjmie odpowiedzialność, na przykład udzielając zabezpieczenia. Odpowiedzialność może też wynikać ze szczególnych przepisów. W formalnej grupie spółek, gdy egzekucja przeciw spółce zależnej okaże się bezskuteczna, dominująca odpowiada za szkodę jej wierzyciela. Nie odpowiada, jeśli nie ponosi winy albo szkoda nie wynikła z wykonania wiążącego polecenia (art. 21¹⁴ § 1 KSH). Odrębność podmiotów łatwiej dostrzec na przykładzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Wspólny właściciel nie zamienia kilku rachunków, umów i długów w jeden zestaw. Spółki mogą jednak zawierać między sobą umowy, udzielać finansowania lub ustanawiać zabezpieczenia. Takie działania mają własne skutki prawne i finansowe. Osoba oceniająca wypłacalność kontrahenta powinna zatem ustalić, która spółka podpisała umowę i kto odpowiada za zapłatę. Sama rozpoznawalna nazwa holdingu nie daje odpowiedzi na te pytania.
Wyniki finansowe i przepływ pieniędzy
Wynik jednej spółki nie jest automatycznie wynikiem pozostałych. Spółki mogą przedstawiać własne sprawozdania finansowe, a przepisy rachunkowe przewidują także sprawozdanie skonsolidowane dla określonych grup. Ustawa o rachunkowości nazywa jednostkę dominującą wraz z zależnymi grupą kapitałową (art. 3 ust. 1 pkt 44). Konsolidacja służy pokazaniu sytuacji grupy jako całości, z uwzględnieniem powiązań między jej podmiotami. Nie znosi jednak ich odrębności prawnej. Przy analizie finansów trzeba sprawdzić, czy dokument dotyczy pojedynczej spółki, czy całej grupy.
Pieniądze mogą trafiać ze spółki zależnej do dominującej różnymi drogami, na przykład jako wypłata zysku lub zapłata za rzeczywiście świadczone usługi. Każda taka operacja wymaga oceny według właściwych zasad prawnych, rachunkowych i podatkowych. Nie ma ogólnej reguły, że utworzenie holdingu samo w sobie obniża podatki albo ułatwia uzyskanie kredytu. Ustawa o CIT przewiduje jednak osobne zasady dla spółki holdingowej. Musi ona m.in. mieć bezpośrednio co najmniej 10% udziałów w spółce zależnej i prowadzić rzeczywistą działalność (art. 24m). Warunki muszą być spełnione nieprzerwanie co najmniej 2 lata. Wtedy zwolnione z podatku są dywidendy od spółki zależnej oraz dochód ze sprzedaży jej udziałów podmiotowi niepowiązanemu (art. 24n–24o). Jedną z możliwych form podziału zysku jest wypłata dywidendy.
Najczęstsze pytania
Nie. Holding to określenie układu powiązanych spółek, a nie dodatkowa forma prawna. W dokumentach i umowach występują konkretne podmioty należące do tej struktury. Dlatego przy zawieraniu umowy sprawdź nazwę spółki, która ma być jej stroną.
Nie każde powiązanie kapitałowe oznacza kontrolę. Słowo „holding” stosuje się zwykle wtedy, gdy jedna spółka może wywierać decydujący wpływ na inne. Trzeba też odróżnić potoczną nazwę struktury od grupy spółek spełniającej warunki przewidziane w Kodeksie spółek handlowych.
Nie z samego powodu sprawowania nad nią kontroli. Spółki kapitałowe mają odrębne majątki i zobowiązania. Odpowiedzialność spółki dominującej może jednak wynikać z przyjętego zabezpieczenia albo szczególnych przepisów. W konkretnej sprawie rozstrzygające są dokumenty i podstawa roszczenia.
Źródła:
