Forward Rate Agreement (FRA) to umowa, w której strony uzgadniają stopę procentową dla określonej kwoty i przyszłego okresu. Gdy nadejdzie termin wskazany w umowie, porównują tę stopę z ustaloną stopą odniesienia. Następnie jedna strona płaci drugiej wynikającą z różnicy kwotę. Nie wymieniają przy tym kapitału, od którego obliczają rozliczenie.
FRA służy przede wszystkim do ograniczania ryzyka zmiany stóp procentowych. Może pomóc przewidzieć koszt przyszłego finansowania albo przychód z oprocentowanych środków. Nie zmienia jednak warunków samego kredytu czy lokaty. Jest odrębną transakcją, która może przynieść zarówno wpływ, jak i obowiązek zapłaty.
Co strony ustalają w umowie FRA
Strony określają kwotę nominalną, uzgodnioną stopę oraz przyszły okres, którego dotyczy transakcja. Wskazują też stopę odniesienia i sposób ustalenia jej wartości. Kwota nominalna służy wyłącznie do obliczeń: nikt nie pożycza jej drugiej stronie w ramach FRA. Ma to znaczenie przy ocenie ryzyka, bo potencjalna płatność wynika ze zmiany stóp, a nie z wymiany całej tej kwoty.
Umowa musi określać, kiedy strony poznają wartość stopy odniesienia i kiedy nastąpi płatność. Ważne są również zasady liczenia długości okresu odsetkowego. Te szczegóły wpływają na wynik rozliczenia, nawet gdy kwota nominalna i uzgodniona stopa pozostają takie same. Jeśli FRA ma zabezpieczać inne zobowiązanie, jego parametry powinny odpowiadać terminom i zasadom oprocentowania tego zobowiązania.
Uzgodniona stopa nie jest oprocentowaniem kapitału przekazanego między stronami. To punkt odniesienia do późniejszego porównania. Z kolei stopa procentowa kredytu wynika z odrębnej umowy i może obejmować składniki, których FRA nie zabezpiecza. Dlatego zgodność samych terminów nie wystarczy, by oba rozliczenia wzajemnie się wyrównywały.
W polskim prawie umowy forward na stopę procentową są instrumentami finansowymi (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o obrocie instrumentami finansowymi). Kontrahenci muszą zapewnić zgłoszenie takiego kontraktu pochodnego do repozytorium transakcji. Termin to następny dzień roboczy po zawarciu, zmianie lub rozwiązaniu umowy (art. 9 ust. 1 rozporządzenia EMIR).
Jak powstaje płatność z FRA
W terminie ustalonym przez strony porównuje się stopę umowną ze stopą odniesienia. Od kierunku różnicy zależy, kto komu płaci. Osoba zabezpieczająca przyszły koszt finansowania zwykle wybiera stronę transakcji, która otrzymuje płatność przy wzroście stopy odniesienia. Gdy stopa spadnie, ta sama strona może być zobowiązana do zapłaty. Zysk lub strata z FRA nie oznacza więc automatycznie zysku lub straty na całym finansowaniu.
Typowe FRA rozlicza się na początku okresu, którego dotyczą przyszłe odsetki, a nie dopiero po jego zakończeniu. Płatność odpowiada wówczas wartości różnicy odsetek za ten okres, uwzględniającej wcześniejszy termin rozliczenia. Dokładny sposób obliczenia wynika z warunków transakcji. Szczególnie ważne są przyjęta stopa odniesienia, długość okresu oraz zasada przeliczenia przyszłej kwoty na płatność dokonywaną wcześniej.
Przykład umowny: kwota nominalna 1 000 000 zł, stopa FRA 4,00%, stopa odniesienia 4,50%, okres trzech miesięcy. Różnica odsetek za ćwierć roku wynosi w przybliżeniu 1 000 000 × 0,5% × 1/4 = 1250 zł. Ponieważ płatność następuje na początku okresu, dyskontuje się ją o odsetki za ten okres, więc będzie nieco niższa.
Jeżeli FRA ma towarzyszyć kredytowi o zmiennym oprocentowaniu, przepływy z tych umów należy oceniać łącznie. Płatność otrzymana z FRA może częściowo równoważyć wyższe odsetki kredytowe. Przy spadku stóp niższe odsetki mogą natomiast towarzyszyć płatności należnej drugiej stronie FRA. Efekt zależy od tego, czy obie umowy opierają się na zgodnej stopie, kwocie i okresie.
Kiedy zabezpieczenie może nie zadziałać zgodnie z oczekiwaniem
FRA nie gwarantuje stałego całkowitego kosztu kredytu. Jego rozliczenie może opierać się na innej stopie odniesienia niż oprocentowanie zobowiązania. Kwota długu może też maleć, podczas gdy kwota nominalna FRA pozostaje niezmienna. Takie niedopasowanie sprawia, że płatność z transakcji nie wyrównuje dokładnie zmiany odsetek. Przed zawarciem umowy trzeba więc porównać mechanizmy obu rozliczeń, a nie tylko kierunek oczekiwanych zmian stóp.
Znaczenie ma także ryzyko drugiej strony umowy: należna płatność zależy od jej zdolności do wykonania zobowiązania. Wcześniejsze zamknięcie FRA może wymagać rozliczenia jego bieżącej wartości, która zmienia się wraz z warunkami rynkowymi. Nawet transakcja zawarta jako zabezpieczenie może wtedy spowodować wydatek. Przed podpisaniem warunków należy zrozumieć sposób wyceny, rozliczenia i zakończenia umowy.
Czym FRA różni się od innych instrumentów
FRA dotyczy stopy procentowej dla jednego przyszłego okresu. Swap stopy procentowej obejmuje natomiast serię rozliczeń za kolejne okresy. Oba instrumenty mogą pomagać w zarządzaniu ryzykiem stopy, lecz inaczej dopasowuje się je do harmonogramu zobowiązania. Gdy przyszłe odsetki są naliczane wielokrotnie, pojedyncze FRA zabezpiecza tylko wybrany fragment tego harmonogramu.
FRA działa również inaczej niż limit stopy procentowej. Przy FRA korzystny ruch stóp dla zobowiązania może wiązać się z płatnością na rzecz drugiej strony transakcji. Limit ma chronić przed wzrostem stopy ponad ustalony poziom, zachowując możliwość korzystania z jej spadku, ale jego warunki obejmują odrębny koszt ochrony. Wybór zależy więc także od tego, czy potrzebna jest symetryczna wymiana skutków zmian stóp.
Najczęstsze pytania
FRA pochodzi od angielskiego Forward Rate Agreement, czyli umowy o przyszłą stopę procentową. Strony uzgadniają stopę dla wskazanego okresu, a następnie rozliczają różnicę względem stopy odniesienia. Kwota nominalna służy do obliczenia płatności i nie jest przekazywana między stronami.
Nie. FRA jest osobną umową i nie zmienia zapisów kredytu. Jej płatność może równoważyć część zmiany odsetek, jeśli parametry obu umów są dobrze dopasowane. Pozostałe składniki kosztu kredytu oraz niedopasowanie stóp lub terminów mogą sprawić, że całkowity koszt nadal będzie się zmieniał.
Zależy to od uzgodnionych warunków. W typowym FRA strony ustalają stopę odniesienia i rozliczają transakcję na początku przyszłego okresu odsetkowego. Płatność uwzględnia wtedy fakt, że następuje przed końcem okresu, za który obliczono różnicę odsetek.
Tak. Zależnie od kierunku zmiany stopy odniesienia jedna strona otrzyma płatność, a druga będzie musiała ją wykonać. Przy transakcji zabezpieczającej taki wydatek może towarzyszyć korzyści z tańszego finansowania. Osobno trzeba uwzględnić ryzyko niedopasowania umów i koszty wcześniejszego zamknięcia FRA.
Źródła:
