Emisja obligacji to sposób pozyskania finansowania przez wydanie papierów wartościowych, z którymi wiąże się zobowiązanie emitenta wobec ich nabywców. Osoba kupująca obligację staje się wierzycielem emitenta, a nie współwłaścicielem jego firmy. Ustawa o obligacjach (art. 4 ust. 1) określa obligację jako papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza. To, co i kiedy emitent ma jej wypłacić, wynika z warunków emisji.
W praktyce emisja obejmuje przygotowanie warunków, zaoferowanie obligacji oraz ich przydział nabywcom. Tak finansują się różne podmioty, ale zasady spłaty i ryzyko zależą od konkretnej emisji. Sama nazwa „obligacja” nie oznacza regularnych odsetek ani gwarancji odzyskania pieniędzy.
Jak przebiega emisja obligacji
Emitent ustala, jakiego finansowania potrzebuje i jakie zobowiązania może przyjąć. Następnie opisuje obligacje w warunkach emisji: wskazuje między innymi sposób ustalenia świadczeń oraz zasady ich spełnienia. Według art. 6 ustawy o obligacjach warunki emisji zawierają m.in. wartość nominalną, opis świadczeń z terminami ich spełnienia oraz informację o zabezpieczeniu albo jego braku. Te informacje pozwalają ocenić, za co płaci nabywca i czego może żądać później. Zanim podejmiesz decyzję, ustal też, kto odpowiada za spłatę. Więcej o tej roli wyjaśnia hasło rola emitenta obligacji.
Obligacje mogą trafić do wybranych inwestorów albo zostać zaoferowane szerzej. Ustawa (art. 33) przewiduje emisję w trybie oferty publicznej albo przez proponowanie nabycia w inny sposób. Chętny składa zapis lub przyjmuje ofertę zgodnie z zasadami danej emisji. Jeśli zainteresowanie przekroczy dostępną pulę, może otrzymać mniej obligacji, niż chciał kupić. Nabycie nowo emitowanych papierów odbywa się na rynku pierwotnym papierów wartościowych. Późniejsza sprzedaż innemu inwestorowi nie jest już zakupem od emitenta.
Co otrzymuje nabywca obligacji
Nabywca uzyskuje prawa opisane w warunkach emisji, a emitent przyjmuje odpowiadające im zobowiązania. Obligacje mogą przynosić odsetki, lecz mogą też przewidywać inny sposób ustalenia korzyści dla inwestora. Ustawa dopuszcza nawet świadczenie niepieniężne, jeśli warunki emisji tak stanowią. Dlatego nie należy utożsamiać każdej emisji z wypłatą regularnego kuponu. Sprawdź cenę zakupu, wartość nominalną, sposób ustalenia świadczeń i termin wykupu. Dopiero ich zestawienie pokazuje, jak ma działać dana inwestycja.
Warunki mogą przewidywać wcześniejszy wykup, zabezpieczenie lub szczególne zasady zmiany praw obligatariuszy. Zmiana warunków emisji wymaga uchwały zgromadzenia obligatariuszy oraz zgody emitenta (art. 7 ust. 1). Każdy z tych zapisów wpływa na sytuację nabywcy, ale żaden nie zastępuje oceny zdolności emitenta do spłaty. Zabezpieczenie nie oznacza automatycznego odzyskania całej należności. Jeśli go nie ma, inwestor opiera się przede wszystkim na możliwości wywiązania się emitenta ze zobowiązań. Takie różnice często pojawiają się przy obligacjach korporacyjnych firm.
Skąd bierze się ryzyko dla inwestora
Najważniejsze ryzyko polega na tym, że emitent może nie spełnić świadczeń zgodnie z warunkami emisji. Obietnica wysokich odsetek nie usuwa tego zagrożenia. Może wręcz skłaniać do dokładniejszego zbadania sytuacji finansowej dłużnika i celu pozyskania środków. Pomocne są informacje o istniejącym zadłużeniu, zabezpieczeniach oraz kolejności zaspokajania roszczeń. Nie zakładaj, że każdy posiadacz obligacji odzyska pieniądze przed wszystkimi innymi wierzycielami.
Osobną kwestią jest możliwość sprzedaży obligacji przed wykupem. Nawet gdy obrót nimi jest dopuszczalny, znalezienie kupującego może być trudne. Cena sprzedaży może też odbiegać od ceny zapłaconej przy emisji. Wpływają na nią między innymi ocena wiarygodności emitenta i warunki finansowania dostępne na rynku. Jeśli możesz potrzebować pieniędzy wcześniej, sprawdź zasady obrotu, zamiast zakładać łatwe wyjście z inwestycji.
Czym emisja obligacji różni się od emisji akcji
Emisja obligacji tworzy zobowiązanie emitenta wobec obligatariuszy. Emisja akcji służy natomiast pozyskaniu kapitału od osób, które obejmują udziały właścicielskie w spółce. Posiadacz obligacji nie otrzymuje z tego tytułu prawa do części firmy. Jego uprawnienia zależą od treści obligacji, a nie od tego, czy przedsięwzięcie emitenta przyniesie zysk. Różnicę po stronie właścicieli omawia hasło emisja nowych akcji.
Dla przedsiębiorcy wybór między długiem a kapitałem właścicielskim oznacza inne zobowiązania. Obligacje pozwalają pozyskać środki bez przyznawania nabywcom udziałów, ale wymagają wykonania przyjętych świadczeń. Akcje nie działają jak pożyczka z ustalonym wykupem, lecz zmieniają strukturę właścicielską. Dla inwestora oznacza to inny zestaw praw i ryzyk. Przed zakupem trzeba więc ocenić konkretny instrument, nie tylko samą firmę, która go oferuje.
Najczęstsze pytania
Nie. Sposób ustalenia świadczeń zależy od warunków danej emisji. Przed zakupem sprawdź, czy obligacja przewiduje odsetki, inny rodzaj świadczenia oraz kiedy emitent ma je spełnić. Sama informacja o wartości nominalnej nie mówi, ile inwestor zarobi.
Bywa to możliwe, ale zależy od zasad dotyczących danych obligacji i od znalezienia kupującego. Sprzedaż przed wykupem może nastąpić po cenie niższej od ceny zakupu. Nie traktuj więc możliwości obrotu jako obietnicy szybkiego odzyskania wpłaconych pieniędzy.
Nie da się tego rozstrzygnąć na podstawie samej nazwy instrumentu. Obligacja daje roszczenie wobec emitenta, ale inwestor ponosi ryzyko jego niewypłacalności. Akcja oznacza udział właścicielski i inny sposób uczestniczenia w wynikach spółki. Ocena wymaga poznania konkretnego emitenta i warunków inwestycji.
Źródła:
