Akcja to papier wartościowy, z którym wiążą się prawa udziałowe w spółce. Jej nabywca staje się akcjonariuszem: może korzystać z praw wobec spółki, ale ponosi ryzyko spadku wartości inwestycji. Akcja nie jest prawem własności do konkretnego składnika majątku spółki. Nie zapewnia też regularnego dochodu. W praktyce inwestor może zarobić na wzroście ceny albo otrzymać dywidendę, jeśli spółka ją wypłaci. Może również sprzedać akcję taniej, niż ją kupił, lub nie znaleźć kupującego po oczekiwanej cenie.
Jakie prawa daje akcja
Akcjonariusz może uczestniczyć w walnym zgromadzeniu i wykonywać prawo głosu na zasadach właściwych dla posiadanych akcji. Głosowanie pozwala wpływać na niektóre decyzje spółki, lecz nie oznacza samodzielnego kierowania jej codzienną działalnością. Znaczenie głosu zależy między innymi od liczby akcji należących do inwestora oraz praw przypisanych do danej serii. Te zasady wynikają z konstrukcji spółki akcyjnej.
Akcja może również dawać prawo do udziału w zysku przeznaczonym do podziału między akcjonariuszy. Sam zysk spółki nie oznacza jednak automatycznej wypłaty. Środki mogą pozostać w spółce, a możliwość ich podziału podlega określonym zasadom. Wypłata dywidendy zależy więc od czegoś więcej niż dodatni wynik finansowy. Inwestor nie powinien traktować jej jak odsetek należnych za samo posiadanie akcji.
Skąd biorą się akcje i jak zmieniają właściciela
Spółka emituje akcje, aby pozyskać kapitał. Kto obejmuje akcje w ramach emisji, wnosi wkład na zasadach przewidzianych dla tej emisji. Późniejszy zakup od innego inwestora działa inaczej: zapłata trafia zasadniczo do sprzedającego, a nie do spółki. To rozróżnienie pomaga zrozumieć, dlaczego obrót już istniejącymi akcjami nie oznacza każdorazowego finansowania przedsiębiorstwa. Opisuje je również temat zakupu akcji.
Nie każdą akcją handluje się na giełdzie. Akcje nie mają formy dokumentu, a akcje spółki niepublicznej zapisuje się w rejestrze akcjonariuszy. Akcje spółek notowanych mogą być przedmiotem obrotu giełdowego, natomiast zbycie pozostałych wymaga ustalenia warunków transakcji z nabywcą. Przed zakupem trzeba więc ustalić, czy istnieje łatwo dostępny rynek, na którym można później sprzedać akcje. Nawet na aktywnym rynku zlecenie sprzedaży nie gwarantuje ceny oczekiwanej przez inwestora. Mechanizm notowań wyjaśnia hasło giełda papierów wartościowych.
Akcje zwykłe i uprzywilejowane
Akcje mogą różnić się prawami przyznanymi ich posiadaczom. Akcje uprzywilejowane mogą dawać szczególne uprawnienia dotyczące między innymi głosu lub udziału w zysku. Jedna akcja może mieć najwyżej 2 głosy, a w spółce publicznej uprzywilejowanie co do głosu nie obowiązuje. Dywidenda z akcji uprzywilejowanej może przewyższać zwykłą najwyżej o połowę, chyba że to akcja niema. Nie należy jednak zakładać, że każda akcja uprzywilejowana zapewnia wyższą dywidendę. O konkretnych prawach trzeba dowiedzieć się z dokumentów danej spółki. Sama nazwa rodzaju akcji nie wystarcza, by ocenić wpływ inwestora na decyzje spółki albo przyszłe wypłaty.
Przed porównaniem dwóch serii sprawdź także ograniczenia dotyczące wykonywania praw i zbywania akcji. Różnice między seriami mogą mieć znaczenie zarówno dla osoby planującej długoterminowe posiadanie akcji, jak i dla tej, która zamierza je sprzedać. Cena dwóch akcji tej samej spółki nie musi być porównywalna bez uwzględnienia przypisanych im praw. Szczególnie ważne jest to poza rynkiem giełdowym, gdzie warunki transakcji ustalają zainteresowane strony.
Cena akcji, wartość nominalna i ryzyko
Wartość nominalna akcji wiąże się z kapitałem zakładowym spółki. Wynosi co najmniej 1 grosz, a kapitał zakładowy spółki akcyjnej – co najmniej 100 000 zł. Wartość nominalna nie jest prognozą ceny sprzedaży ani kwotą, którą spółka odda akcjonariuszowi na żądanie. Cena transakcyjna wynika z tego, ile kupujący zgadza się zapłacić, a sprzedający przyjąć. Na ocenę inwestorów wpływają między innymi sytuacja spółki, jej perspektywy i warunki rynkowe. Dlatego cena może się zmieniać, choć wartość nominalna pozostaje taka sama.
Posiadacz akcji ponosi ryzyko utraty części lub całości pieniędzy wydanych na zakup. Jeśli spółka ma poważne problemy finansowe, wartość jej akcji może gwałtownie spaść. Akcjonariusz nie ma gwarancji odzyskania wkładu przed wierzycielami spółki. Z drugiej strony sam spadek kursu nie oznacza jeszcze zrealizowanej straty. Wynik transakcji zależy od ceny, po której inwestor ostatecznie sprzeda akcje, oraz poniesionych kosztów.
Czym akcja różni się od obligacji
Akcja daje prawa udziałowe i wiąże wynik inwestycji z sytuacją spółki oraz ceną, za którą można ją sprzedać. Obligacja ma inny charakter: jej posiadacz jest wierzycielem emitenta na warunkach określonych dla danego papieru. Zakup obligacji nie daje z tego powodu prawa głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy. Także obligacje niosą ryzyko, więc różnica między tymi papierami nie sprowadza się do podziału na inwestycję ryzykowną i bezpieczną.
Przy wyborze akcji znaczenie ma nie tylko ocena działalności spółki. Trzeba też rozumieć, jakie prawa kupujesz, czy akcje da się łatwo sprzedać oraz od czego zależy ich cena. Jeśli liczysz na wypłatę zysku, sprawdź zasady dotyczące dywidendy zamiast zakładać jej regularność. Jeśli planujesz szybkie wyjście z inwestycji, uwzględnij możliwość sprzedaży poniżej ceny zakupu. Żadna z tych ocen nie daje pewności przyszłego wyniku.
Najczęstsze pytania
Akcja daje status akcjonariusza i związane z nim prawa udziałowe. Nie oznacza jednak, że możesz swobodnie dysponować majątkiem spółki, na przykład sprzedać należącą do niej nieruchomość. twoje uprawnienia wykonuje się na zasadach właściwych dla akcji i działania spółki.
Nie. Dywidenda nie jest stałą zapłatą za posiadanie akcji. Wypłata zależy od tego, czy zysk zostanie przeznaczony do podziału oraz czy spełnione są warunki takiej wypłaty. Dlatego nawet rentowna spółka nie musi wypłacić akcjonariuszom pieniędzy.
Możliwość sprzedaży zależy od rodzaju akcji, warunków ich zbywania i dostępności kupującego. W przypadku akcji notowanych łatwiej wystawić zlecenie, lecz jego realizacja po wybranej cenie nie jest pewna. Poza giełdą znalezienie nabywcy może wymagać więcej czasu.
Kodeks spółek handlowych stanowi wprost, że akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Ryzyko inwestora polega przede wszystkim na utracie wartości kupionych akcji. Inaczej należy ocenić dodatkowe zobowiązania, które dana osoba przyjęła niezależnie od posiadania akcji.
Źródła:
