Rynek wtórny to obrót papierami wartościowymi, które zostały już wyemitowane i trafiły do inwestorów. Kupujący nabywa je od dotychczasowego posiadacza, a nie w ramach nowej emisji. Dotyczy to między innymi akcji i obligacji. Takie transakcje pozwalają zmienić właściciela papieru bez czekania na koniec inwestycji, ale nie gwarantują szybkiej sprzedaży ani korzystnej ceny.
Rynek wtórny może działać na giełdzie lub poza nią. Dla osoby prywatnej najważniejsza jest różnica między możliwością wystawienia papieru na sprzedaż a znalezieniem kupującego. Cena może się zmieniać, a warunki obrotu zależą od rodzaju papieru i miejsca zawarcia transakcji.
Czym różni się od rynku pierwotnego
Na rynku pierwotnym inwestorzy obejmują lub kupują papiery oferowane w związku z emisją. Na rynku wtórnym handlują papierami, które wcześniej znalazły nabywców. Rozróżnienie dotyczy więc etapu obrotu, nie rodzaju papieru. Ta sama akcja może najpierw trafić do inwestora w ramach emisji, a później wielokrotnie zmieniać właściciela. Więcej o pierwszym z tych etapów wyjaśnia hasło rynek pierwotny.
Gdy inwestor sprzedaje posiadane akcje, zapłatę otrzymuje sprzedający, nie spółka, której akcje są przedmiotem transakcji. Podobnie przy odsprzedaży obligacji: nowy nabywca płaci jej dotychczasowemu właścicielowi. Sam obrót wtórny nie jest nową emisją i zwykle nie służy bezpośrednio pozyskaniu pieniędzy przez podmiot, który wyemitował papier. Ten podmiot nazywa się emitentem papierów wartościowych.
W ustawie o obrocie instrumentami finansowymi „obrót wtórny” ma węższe, techniczne znaczenie. Chodzi m.in. o ofertę publiczną papierów prowadzoną przez podmiot inny niż emitent lub gwarant emisji (art. 3 pkt 7). Potocznie rynkiem wtórnym nazywa się każdy handel papierami już wyemitowanymi.
Gdzie dochodzi do transakcji
W Polsce obrót wtórny może odbywać się na giełdzie, ale nie ogranicza się do niej. Najbardziej sformalizowaną formą jest rynek regulowany (art. 14 ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi). To stały, wielostronny system transakcji, z równym dostępem do informacji i jednakowymi warunkami. Taki rynek prowadzi Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Istnieją też inne sposoby zawierania transakcji, zależne od danego papieru. Dlatego informacja, że można go odsprzedać, nie oznacza jeszcze, że będzie notowany na giełdzie. Osobno opisujemy, jak działa giełda papierów wartościowych.
Przed zakupem trzeba ustalić, gdzie danym papierem można handlować i jak wygląda jego późniejsza sprzedaż. W przypadku papierów notowanych inwestor widzi oferty kupna i sprzedaży dostępne w danym miejscu obrotu. Przy transakcji poza takim miejscem znalezienie drugiej strony może wyglądać inaczej. Sama możliwość przeniesienia papieru na inną osobę nie mówi więc, jak łatwo zawrzeć transakcję ani jak ustalić jej cenę.
Skąd bierze się cena i co oznacza płynność
Cena na rynku wtórnym zależy od tego, po jakich warunkach uczestnicy chcą kupować i sprzedawać dany papier. Na ich decyzje wpływają między innymi ocena emitenta, oczekiwane korzyści i dostępne alternatywy inwestycyjne. Cena transakcyjna może różnić się od ceny, którą pierwotnie zapłacono za papier. Posiadacz akcji lub obligacji może więc sprzedać ją z zyskiem albo ze stratą, nawet jeśli od zakupu nie minęło wiele czasu.
Płynność oznacza możliwość zawarcia transakcji bez dużej trudności i bez wyraźnego wpływu pojedynczego zlecenia na cenę. Zwykle łatwiej sprzedać papier, na który regularnie znajdują się kupujący. Przy niewielkim zainteresowaniu sprzedaż może wymagać obniżenia oczekiwanej ceny lub dłuższego oczekiwania. Nawet papier dopuszczony do obrotu na giełdzie nie daje gwarancji, że w wybranej chwili znajdzie się nabywca na satysfakcjonujących warunkach.
Co sprawdzić przed zakupem papieru
Jeśli planujesz sprzedaż przed terminem wykupu obligacji albo chcesz móc szybko wycofać się z inwestycji w akcje, sprawdź sposób ich obrotu. Zwróć uwagę na liczbę dostępnych ofert oraz różnicę między ceną, po której ktoś chce kupić, a ceną oczekiwaną przez sprzedających. Przy małym zainteresowaniu nawet niewielka transakcja może okazać się trudniejsza, niż sugeruje sama informacja o możliwości odsprzedaży.
Odróżnij też bieżącą cenę rynkową od kwoty, którą faktycznie uzyskasz po sprzedaży. Znaczenie mają warunki konkretnej transakcji oraz jej koszty. Sprzedaż instrumentów finansowych za pośrednictwem firmy inwestycyjnej lub w obrocie zorganizowanym jest zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych (art. 9 pkt 9 ustawy o PCC). Przy obligacji odsprzedaż przed wykupem to inna decyzja niż zatrzymanie jej do terminu spłaty. Zamiast czekać na świadczenie od emitenta, szukasz nabywcy i akceptujesz uzgodnioną cenę. Rynek wtórny daje taką możliwość, lecz nie usuwa ryzyka straty.
Najczęstsze pytania
Nie. Giełda jest jednym z miejsc, w których można handlować wcześniej wyemitowanymi papierami. Obrót wtórny może też odbywać się w inny sposób. Przed zakupem konkretnego papieru ustal, czy i na jakich zasadach można go później odsprzedać.
Przy zwykłej sprzedaży posiadanych akcji zapłatę otrzymuje ich sprzedający. Spółka nie przeprowadza wtedy nowej emisji tylko dlatego, że jej akcje zmieniły właściciela. Sprzedaż może natomiast wpłynąć na cenę tych akcji, jeśli zostanie zawarta na rynku.
Możliwość odsprzedaży zależy od rodzaju obligacji i zasad jej obrotu. Jeśli znajdziesz nabywcę, cena sprzedaży może różnić się od kwoty zapłaconej przy zakupie. Nie należy więc utożsamiać możliwości sprzedaży z gwarancją odzyskania całej zainwestowanej kwoty.
Źródła:
