Upadłość konsumencka w 2026 roku – poradnik dla początkujących

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, które nie są w stanie spłacać długów. Kończy się planem spłaty albo umorzeniem zobowiązań, ale oznacza też utratę majątku i nadzór syndyka. Wyjaśniamy, kto może złożyć wniosek w 2026 r., ile to kosztuje i jak przebiega postępowanie.

Upadłość konsumencka – co to jest

Upadłość konsumencką regulują przepisy Prawa upadłościowego o osobach fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 491¹–491²⁴). Postępowanie prowadzi sąd upadłościowy, a majątkiem dłużnika zajmuje się syndyk. Pieniądze ze sprzedaży majątku trafiają do wierzycieli.

Po likwidacji majątku sąd ustala plan spłaty wierzycieli albo umarza zobowiązania bez planu. Po wykonaniu planu pozostałe długi powstałe przed ogłoszeniem upadłości zostają umorzone (art. 491²¹). Wyjątkiem są zobowiązania, których ustawa nie pozwala umorzyć.

Upadłość jest rozwiązaniem ostatecznym. Wcześniej warto sprawdzić, czy wystarczy ugoda z wierzycielami albo restrukturyzacja kredytu.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką w 2026 roku

Wniosek może złożyć osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i stała się niewypłacalna. Niewypłacalny jest dłużnik, który utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Domniemywa się to, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a).

Ustawa nie określa minimalnej kwoty zadłużenia. Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).

Od 24 marca 2020 r. sąd przy ogłaszaniu upadłości nie bada, czy dłużnik zawinił swoją niewypłacalność. Przepis, który nakazywał w takiej sytuacji oddalić wniosek, został uchylony. Zachowanie dłużnika sąd ocenia dopiero przy planie spłaty (art. 491¹⁴a i 491¹⁵).

Z tej procedury może skorzystać także były przedsiębiorca po zakończeniu działalności. Przez rok od wykreślenia z rejestru wniosek o jego upadłość może złożyć również wierzyciel (art. 8).

Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką

Wniosek rozpoznaje sąd rejonowy – sąd gospodarczy właściwy według miejsca zwykłego pobytu dłużnika (art. 18 i 19). Składa się go na formularzu: elektronicznie w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych albo w postaci papierowej (art. 491² ust. 3).

Wniosek musi zawierać m.in. (art. 491² ust. 4):

• imię i nazwisko, adres oraz numer PESEL
• okoliczności uzasadniające wniosek wraz z ich uprawdopodobnieniem
• aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną
• spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty
• spis wierzytelności spornych oraz listę zabezpieczeń na majątku
• informację o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy
• informację o czynnościach z ostatnich dwunastu miesięcy dotyczących nieruchomości, akcji, udziałów oraz innych składników wartych ponad 10 000 zł
• oświadczenie o prawdziwości danych

Dane muszą być pełne i prawdziwe. Jeśli okażą się niezgodne z prawdą lub niezupełne, sąd umarza postępowanie, chyba że uchybienie nie jest istotne (art. 491¹⁰ ust. 2a). To samo grozi za niewydanie syndykowi majątku lub dokumentów.

Ile kosztuje upadłość konsumencka

Opłata od wniosku wynosi 30 zł (art. 14 i 76a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Dłużnik nie wpłaca zaliczki na wydatki, która obowiązuje w zwykłym postępowaniu upadłościowym.

Jeśli majątek nie wystarcza na koszty postępowania, pokrywa je tymczasowo Skarb Państwa (art. 491⁷). Niezaspokojone koszty sąd uwzględnia później w planie spłaty. Przy umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty koszty obciążają Skarb Państwa (art. 491¹⁶ ust. 2).

Koszt	Wysokość	Kto płaci
Opłata od wniosku	30 zł	dłużnik
Zaliczka na wydatki	nie jest pobierana, gdy wniosek składa dłużnik	–
Wynagrodzenie syndyka	od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, wyjątkowo do czterokrotności (art. 491⁹)	masa upadłości, a przy braku środków tymczasowo Skarb Państwa
Pełnomocnik	według umowy	dłużnik, jeśli zdecyduje się na pomoc prawnika

Jak przebiega postępowanie upadłościowe

W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka i wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności. Mają na to 30 dni od obwieszczenia postanowienia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 491⁵).

Z dniem ogłoszenia upadłości dłużnik traci prawo zarządzania majątkiem wchodzącym do masy upadłości (art. 75). Postępowania egzekucyjne skierowane do tego majątku zostają zawieszone, a po uprawomocnieniu się postanowienia umorzone (art. 146). Jak działa egzekucja komornicza, opisujemy osobno.

Syndyk samodzielnie wybiera sposób sprzedaży majątku, tak aby wierzyciele zostali zaspokojeni w jak największym stopniu (art. 491¹¹a). Na jego czynności upadły i wierzyciele mogą wnieść skargę do sądu w terminie siedmiu dni (art. 491¹²a).

Co dzieje się z majątkiem i mieszkaniem

Do masy upadłości nie wchodzi mienie wyłączone spod egzekucji, m.in. podstawowe wyposażenie domu. Nie wchodzi do niej także wynagrodzenie w części niepodlegającej zajęciu (art. 63 ust. 1).

Ustawa gwarantuje też minimum dochodu. Osobie, która nikogo nie utrzymuje, zostaje co najmniej 150% kryterium dochodowego z pomocy społecznej, czyli 1515 zł miesięcznie. Gdy upadły ma kogoś na utrzymaniu, próg wynosi 1234,50 zł na każdą osobę, licząc z upadłym (art. 63 ust. 1a i 1b).

Mieszkanie lub dom wchodzi do masy upadłości i może zostać sprzedane. Jeśli jest to konieczne do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, z uzyskanej sumy wydziela się upadłemu kwotę na czynsz najmu. Odpowiada ona przeciętnemu czynszowi za okres od 12 do 24 miesięcy, a jej wysokość określa sędzia-komisarz (art. 342a).

Sprzedaży mieszkania można uniknąć dzięki układowi z wierzycielami. Na wniosek upadłego sędzia-komisarz może zwołać zgromadzenie wierzycieli i wstrzymać likwidację lokalu, w którym upadły mieszka (art. 491²²).

Plan spłaty wierzycieli i umorzenie długów

Po likwidacji majątku sąd ustala, jaką kwotę i jak długo upadły będzie spłacał. Długość planu zależy od przyczyn niewypłacalności i stopnia spłaty (art. 491¹⁵ i 491¹⁶).

Sytuacja upadłego	Rozstrzygnięcie sądu
Niewypłacalność niezawiniona	plan spłaty do 36 miesięcy
Niewypłacalność wywołana umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa	plan spłaty od 36 do 84 miesięcy
Spłata co najmniej 70% zobowiązań objętych planem	plan spłaty najwyżej na rok
Spłata co najmniej 50% zobowiązań objętych planem	plan spłaty najwyżej na dwa lata
Trwała niezdolność do jakichkolwiek spłat	umorzenie zobowiązań bez planu spłaty
Niezdolność do spłat, która nie jest trwała	umorzenie warunkowe na 5 lat

Przy umorzeniu warunkowym upadły lub wierzyciel może w ciągu pięciu lat wnioskować o ustalenie planu spłaty. W tym czasie upadły nie może dokonywać czynności, które pogorszyłyby jego sytuację majątkową (art. 491¹⁶ ust. 2a–2c).

Sąd odmówi oddłużenia, jeśli upadły doprowadził do niewypłacalności celowo, na przykład trwoniąc majątek. Odmowa grozi też osobie, której długi umorzono w upadłości w ciągu ostatnich dziesięciu lat (art. 491¹⁴a). Wyjątkiem są względy słuszności lub względy humanitarne.

W trakcie planu upadły co roku do końca kwietnia składa sądowi sprawozdanie (art. 491¹⁸). Gdy nie jest w stanie płacić, może wnioskować o zmianę planu i wydłużenie go najwyżej o 18 miesięcy (art. 491¹⁹). Niewykonywanie planu grozi jego uchyleniem, a wtedy długi nie zostają umorzone (art. 491²⁰).

Których długów nie obejmuje umorzenie

Umorzeniu nie podlegają (art. 491²¹ ust. 2):

• zobowiązania alimentacyjne
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci
• grzywny orzeczone przez sąd
• obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę
• nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone przez sąd jako środek karny
• szkody wynikające z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem
• zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu

Po umorzeniu długów wierzyciel nie może wszcząć egzekucji wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty. Nie dotyczy to wymienionych wyjątków (art. 491²¹ ust. 3).

Skutki upadłości konsumenckiej

Informacja o upadłości jest jawna. Dane dłużnika są ujawniane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, z którym każdy może zapoznać się przez internet (art. 4 ustawy o KRZ).

Dane przestają być ujawniane po 3 latach od uprawomocnienia się postanowienia o wykonaniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań. Gdy sąd uchyli plan spłaty, okres ten wynosi 10 lat (art. 11 ustawy o KRZ).

W czasie planu spłaty upadły nie może dokonywać czynności, które pogorszyłyby jego zdolność do wykonania planu (art. 491¹⁸ ust. 1). W wyjątkowych przypadkach zgodę na taką czynność może wyrazić sąd.

Układ z wierzycielami zamiast upadłości

Osoba niewypłacalna może też wnioskować o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli (art. 491²⁵). Sąd zgodzi się na nie, gdy dochody dłużnika pozwalają pokryć koszty postępowania i wykonać układ. Wniosek zawiera wstępne propozycje układowe.

Układ polega na uzgodnieniu z wierzycielami nowych warunków spłaty. Przy mniejszych problemach wystarczyć może porozumienie z bankiem albo kredyt konsolidacyjny.

Przed złożeniem wniosku o upadłość warto przygotować się według listy:

• Spisz wszystkich wierzycieli, kwoty i terminy zapłaty
• Zbierz umowy, wezwania, nakazy zapłaty i pisma od komornika
• Przygotuj wykaz majątku z wyceną i zestawienie dochodów z sześciu miesięcy
• Nie darowuj majątku i nie sprzedawaj go poniżej wartości
• Skorzystaj z nieodpłatnej pomocy prawnej, jeśli koszt pełnomocnika jest zbyt wysoki

Najczęstsze pytania o upadłość konsumencką

Źródła:

• Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913), art. 8, 11, 18, 19, 63, 75, 146, 342a, 491¹–491²⁵
• Ustawa z 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2019 poz. 1802)
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 14, 76a
• Ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1584), art. 4, 11
• Ustawa o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 8
• Rozporządzenie RM z 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych w pomocy społecznej (Dz.U. 2024 poz. 1044)
• Ministerstwo Sprawiedliwości – Krajowy Rejestr Zadłużonych

---