Opcja sprzedaży to kontrakt, który daje nabywcy prawo sprzedaży określonego instrumentu po ustalonej cenie, na warunkach zapisanych w kontrakcie. Nabywca nie musi z tego prawa korzystać. Za opcję zwykle płaci premię, natomiast jej wystawca przyjmuje na siebie zobowiązanie wynikające z kontraktu. Wartość opcji wiąże się z ceną instrumentu bazowego, którym mogą być na przykład akcje. Opcja może służyć ochronie posiadanych aktywów przed spadkiem ceny albo zajęciu pozycji nastawionej na taki spadek. W obu przypadkach trzeba odróżnić wynik z samej opcji od wyniku całej inwestycji.
Jak działa cena wykonania i termin wygaśnięcia
Warunki opcji wskazują instrument bazowy, cenę wykonania oraz termin, w którym prawo można wykorzystać. Cena wykonania określa poziom przyjęty do rozliczenia kontraktu. Jeśli cena instrumentu bazowego spada, prawo sprzedaży po ustalonej cenie staje się dla nabywcy cenniejsze. Sam spadek nie przesądza jednak o zysku. Nabywca poniósł koszt premii, a przy ocenie wyniku uwzględnia także inne koszty transakcji. Szerszą kategorią takich kontraktów są instrumenty pochodne.
Opcja może wygasnąć bez wykorzystania, jeśli wykonanie nie przyniosłoby nabywcy korzyści. O tym, kiedy można z niej skorzystać, decyduje rodzaj kontraktu. Niektóre opcje dopuszczają wykonanie przed terminem wygaśnięcia, inne dopiero w wyznaczonym dniu. Znaczenie ma również sposób rozliczenia: kontrakt może przewidywać dostarczenie instrumentu bazowego albo rozliczenie pieniężne. Dlatego sformułowanie „prawo do sprzedaży” nie zawsze oznacza, że akcje lub inne aktywo faktycznie zmienią właściciela.
Jak opcja sprzedaży chroni posiadane aktywa
Posiadacz akcji może kupić opcję sprzedaży, aby ograniczyć skutki spadku ich ceny. Jeżeli cena akcji spadnie, wartość prawa wynikającego z opcji może częściowo zrównoważyć stratę na akcjach. Jeżeli cena wzrośnie, inwestor zachowa korzyść ze wzrostu wartości akcji, ale zapłacona premia obniży wynik całej strategii. Taka ochrona nie jest więc bezpłatna. Przy ocenie jej skuteczności trzeba sprawdzić, czy instrument bazowy, zakres kontraktu i termin odpowiadają chronionej inwestycji.
Zakup opcji nie gwarantuje odzyskania każdej kwoty utraconej na aktywach. Cena wykonania może leżeć poniżej ceny, po której inwestor je nabył. Ponadto ochrona kończy się zgodnie z warunkami kontraktu, podczas gdy inwestor może nadal posiadać aktywa. Jeśli opcja służy zabezpieczeniu, należy oceniać łącznie oba elementy: zmianę wartości aktywów oraz wynik z opcji, pomniejszony o jej koszt. Inaczej łatwo pomylić wypłatę z opcji z zyskiem z całej strategii.
Czym różni się zakup opcji od jej wystawienia
Nabywca opcji sprzedaży może liczyć na wzrost jej wartości, gdy instrument bazowy tanieje. Nie musi przy tym posiadać tego instrumentu, o ile warunki kontraktu pozwalają rozliczyć pozycję bez jego dostarczenia. Ryzyko wynikające z samego zakupu opcji obejmuje przede wszystkim utratę zapłaconej premii i poniesionych kosztów. Nie oznacza to, że cały portfel inwestora jest chroniony przed stratą: inne posiadane aktywa nadal mogą tracić na wartości.
Wystawca znajduje się po drugiej stronie kontraktu. Otrzymuje premię, lecz przyjmuje ryzyko niekorzystnego dla siebie rozliczenia, gdy cena instrumentu bazowego spada. Jego możliwa strata może znacznie przewyższyć otrzymaną premię. Nie należy więc przenosić ograniczonego ryzyka nabywcy na wystawcę. Dla porównania opcja kupna daje nabywcy prawo zakupu, a nie sprzedaży instrumentu na ustalonych warunkach.
Co sprawdzić przed zawarciem kontraktu
Przed zakupem lub wystawieniem opcji sprawdź cenę wykonania, termin wygaśnięcia i zasady wykonania. Ustal też, czy rozliczenie następuje pieniężnie, czy wymaga dostarczenia instrumentu bazowego. Istotne są wielkość kontraktu, premia oraz pozostałe koszty transakcji. Na GPW notowane są obecnie opcje na indeks WIG20. Ich standard opracowuje giełda, a zasady rozliczeń i depozyt zabezpieczający określa KDPW CCP. Samo podobieństwo nazw opcji nie oznacza identycznych zasad. Pomocne jest uważne przeczytanie warunków umowy opcyjnej.
Przy porównywaniu kontraktów zwróć uwagę także na możliwość zamknięcia pozycji przed wygaśnięciem. Wycena opcji przed tym terminem zależy nie tylko od bieżącej ceny instrumentu bazowego. Wpływają na nią również pozostały czas i oczekiwania dotyczące zmian ceny. Dlatego sprzedaż wcześniej kupionej opcji może dać inny wynik niż czekanie na jej wykonanie albo wygaśnięcie. Dochód z opcji, jak z innych instrumentów pochodnych, osoba fizyczna opodatkowuje stawką 19%. Szczególnej ostrożności wymaga wystawienie opcji: możliwy wpływ spadku ceny na rozliczenie trzeba ocenić przed przyjęciem zobowiązania.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Można kupić opcję sprzedaży, aby zająć pozycję nastawioną na spadek ceny, bez wcześniejszego zakupu akcji. Znaczenie mają jednak warunki kontraktu, zwłaszcza sposób jego wykonania lub zamknięcia. Jeśli opcja ma chronić posiadane akcje, trzeba dodatkowo dopasować ją do tej inwestycji.
Nie. Spadek ceny instrumentu bazowego może zwiększać wartość opcji, ale o wyniku nabywcy decyduje również zapłacona premia i inne koszty. Znaczenie ma też moment zamknięcia pozycji albo wykonania kontraktu. Niewielki spadek ceny może nie wystarczyć, by zakup opcji przyniósł zysk.
Po wygaśnięciu nie można już skorzystać z prawa przewidzianego w opcji. Jeżeli kontrakt nie przyniósł nabywcy wypłaty ani korzyści z wykonania, poniesiony koszt premii pozostaje jego stratą. Dokładny przebieg rozliczenia zależy od warunków instrumentu i sposobu, w jaki inwestor prowadził pozycję.
Wystawca zobowiązuje się do rozliczenia kontraktu na uzgodnionych warunkach, jeśli nabywca skorzysta ze swojego prawa. Gdy cena instrumentu bazowego silnie spadnie, koszt takiego rozliczenia może przewyższyć otrzymaną premię. Wystawienie opcji ma zatem inny profil ryzyka niż jej zakup.
Źródła:
