Fundusz inwestycyjny to forma wspólnego lokowania pieniędzy w aktywa zgodnie z określoną polityką inwestycyjną. Uczestnik nie wybiera samodzielnie każdego składnika portfela. Nabywa prawa związane z udziałem w funduszu, którego wartość może się zmieniać. Wynik inwestycji nie jest znany z góry i może oznaczać stratę. Fundusze różnią się tym, w co inwestują oraz kiedy i na jakich zasadach można wycofać pieniądze. Dlatego przed wpłatą trzeba poznać nie tylko nazwę strategii, lecz także koszty i warunki zakończenia inwestycji.
Jak fundusz zarządza wspólnymi środkami
Pieniądze uczestników trafiają do funduszu, który lokuje je zgodnie ze swoją polityką inwestycyjną. Może ona określać rodzaje aktywów, dopuszczalne ryzyko i ograniczenia dotyczące inwestycji. Decyzje o składzie portfela podejmuje zarządzający, a uczestnik ponosi skutki zmian jego wartości. Fundusz nie działa jednak według dowolnego pomysłu zarządzającego. Granice jego działania wyznaczają przepisy oraz dokumenty danego funduszu.
W Polsce funduszem zarządza towarzystwo funduszy inwestycyjnych, nazywane TFI. Fundusz jest osobą prawną, a TFI go tworzy i reprezentuje wobec osób trzecich. Utworzenie funduszu wymaga zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Odrębną rolę pełni depozytariusz, który wykonuje zadania związane między innymi z przechowywaniem aktywów i kontrolą określonych działań funduszu. Jego udział nie oznacza, że inwestycja jest bezpieczna od strat. Nadzór i kontrola dotyczą sposobu działania funduszu, a nie gwarantowania uczestnikom dodatniego wyniku. Więcej o tej roli wyjaśnia hasło zadania depozytariusza funduszu.
Jednostka uczestnictwa czy certyfikat inwestycyjny
Fundusze otwarte i specjalistyczne fundusze otwarte zbywają jednostki uczestnictwa. Jednostka wyraża udział uczestnika w aktywach funduszu, ale nie jest akcją spółki. Gdy inwestor wpłaca pieniądze, nabywa jednostki według zasad wyceny obowiązujących w danym funduszu. Gdy chce zakończyć inwestycję, składa zlecenie ich odkupienia. Szczegóły ustalania wartości opisuje hasło wycena jednostki funduszu.
Fundusz zamknięty emituje certyfikaty inwestycyjne. Wyjście z takiej inwestycji nie musi polegać na odkupieniu certyfikatu przez fundusz. Może zależeć od warunków emisji, zasad wykupu albo możliwości znalezienia kupującego. Przed nabyciem trzeba więc sprawdzić, jak można sprzedać lub wykupić posiadany certyfikat. Sama możliwość obrotu nim nie zapewnia szybkiej sprzedaży po oczekiwanej cenie. Różnicę tę rozwija hasło zasady certyfikatu inwestycyjnego.
Od czego zależy wynik inwestycji
Wartość udziału w funduszu wynika przede wszystkim z wyceny aktywów, którymi fundusz dysponuje. Jeśli ich wartość spada, może spaść również wartość inwestycji uczestnika. Na wynik wpływają ponadto koszty ponoszone przez fundusz i ewentualne opłaty związane z nabyciem lub wyjściem. Przy aktywach wycenianych w obcej walucie znaczenie mogą mieć także zmiany kursów. Wzrost wartości portfela nie musi więc oznaczać takiego samego wzrostu kwoty otrzymanej przez inwestora.
Nazwa „fundusz akcyjny” lub „fundusz obligacyjny” wskazuje główny kierunek inwestowania, lecz nie opisuje całego ryzyka. Obligacje również mogą tracić na wartości, a fundusze o podobnych nazwach mogą stosować różne strategie. Rozproszenie środków między aktywa ogranicza zależność od pojedynczej inwestycji, ale nie usuwa ryzyka spadku całego portfela. Historyczny wynik pokazuje przeszłość funduszu, nie stanowi obietnicy przyszłego zysku.
Czy ETF jest funduszem inwestycyjnym
ETF to fundusz, którego tytułami uczestnictwa można handlować na rynku giełdowym. Często stara się odwzorować zachowanie określonego indeksu, zamiast samodzielnie wybierać aktywa w celu pobicia rynku. Nie każdy fundusz stosujący strategię indeksową jest jednak ETF-em. Sposób zawierania transakcji również ma znaczenie: inwestor powinien odróżnić cenę na giełdzie od wartości aktywów przypadającej na udział. Więcej wyjaśnia hasło działanie funduszy ETF.
Fundusz dostępny poza giełdą działa dla inwestora inaczej niż zakup papieru notowanego na rynku. Zlecenie nabycia lub odkupienia jednostek rozlicza się według zasad wyceny danego funduszu, a nie po cenie wskazanej przez inwestora w chwili złożenia zlecenia. Na giełdzie cena transakcji zależy natomiast od ofert kupna i sprzedaży. Dlatego sama informacja, w jakie aktywa inwestuje fundusz, nie wystarcza do zrozumienia sposobu wyjścia z inwestycji.
Co sprawdzić przed wpłatą pieniędzy
Najpierw ustal, w co fundusz może inwestować i jakie straty są możliwe przy jego strategii. Potem sprawdź wszystkie rodzaje kosztów: te uwzględniane w wartości aktywów oraz te pobierane przy transakcji. Przeczytaj również zasady wyceny, składania zleceń i otrzymywania pieniędzy po zakończeniu inwestycji. Takie informacje należy zestawić z własnym celem oraz czasem, przez jaki możesz pozostawić środki bez dostępu do nich.
Pomocne są dokumenty funduszu, w szczególności statut i dokument zawierający kluczowe informacje. Opisują one zasady działania, ryzyko i koszty, choć nie zastępują uważnego sprawdzenia warunków konkretnej transakcji. Inwestycja w fundusz nie jest lokatą bankową i nie zapewnia zwrotu wpłaconego kapitału. Nawet fundusz skupiony na aktywach uznawanych za względnie stabilne może wykazać stratę, gdy zmieni się ich wartość.
Najczęstsze pytania
Tak. Wartość inwestycji może spaść wraz z wyceną aktywów funduszu. Na kwotę otrzymaną przy wyjściu mogą też wpływać koszty i opłaty. Profesjonalne zarządzanie ani rozproszenie portfela nie gwarantują odzyskania wpłaconych pieniędzy. Uczestnik nie odpowiada jednak za zobowiązania funduszu.
To zależy od rodzaju posiadanego udziału i zasad funduszu. Przy jednostkach uczestnictwa inwestor składa zlecenie odkupienia. W przypadku certyfikatów trzeba sprawdzić warunki wykupu lub możliwość sprzedaży innemu nabywcy. Cena i czas otrzymania pieniędzy mogą się różnić.
Podstawowa różnica dla inwestora dotyczy praw, które nabywa, oraz sposobu zakończenia inwestycji. Fundusz otwarty zbywa i odkupuje jednostki uczestnictwa. Fundusz zamknięty emituje certyfikaty inwestycyjne, a zasady ich sprzedaży lub wykupu trzeba sprawdzić osobno.
Nie. Przy lokacie warunki naliczania odsetek wynikają z umowy. W funduszu wynik zależy od wartości jego aktywów i kosztów inwestowania. Może być dodatni albo ujemny, dlatego funduszu nie należy traktować jako lokaty o nieznanym oprocentowaniu.
Źródła:
