Firmy windykacyjne odzyskują długi na zlecenie wierzycieli albo kupują je na własny rachunek. Wyjaśniamy, co mogą, czego nie wolno im robić, ile kosztuje zaległość i gdzie szukać pomocy – według przepisów z października 2026 r.
Jak działają firmy windykacyjne
Firma windykacyjna działa w jednym z dwóch modeli. Albo odzyskuje dług na zlecenie wierzyciela, albo kupuje wierzytelność i staje się nowym wierzycielem.
Wynagrodzenie za windykację na zlecenie wynika z umowy z wierzycielem. Zwykle jest to prowizja od odzyskanych kwot.
Windykacja polubowna to wezwania do zapłaty, rozmowy i propozycje ugody. Gdy nie przynosi skutku, wierzyciel może skierować sprawę do sądu.
Firma, która kupiła dług, pozywa we własnym imieniu jako wierzyciel. Firma działająca na zlecenie może być pełnomocnikiem tylko w granicach kodeksu postępowania cywilnego.
Pełnomocnikiem może być m.in. adwokat, radca prawny albo osoba w stałym stosunku zlecenia z wierzycielem, jeśli sprawa mieści się w tym zleceniu.
Czy firma windykacyjna potrzebuje licencji
Windykacja polubowna co do zasady nie wymaga licencji ani wpisu do rejestru. Żadna ustawa nie reguluje ogólnie działalności windykacyjnej.
Rządowy projekt ustawy o działalności windykacyjnej i zawodzie windykatora (UD435) utknął na etapie opiniowania. Ostatnia zmiana w projekcie pochodzi z lipca 2023 r.
Zezwolenie KNF jest potrzebne w dwóch przypadkach. Pierwszy to obsługa nieobsługiwanych kredytów bankowych przeniesionych po 19 lutego 2025 r.
Drugi to zarządzanie wierzytelnościami funduszu wierzytelności przez podmiot inny niż towarzystwo funduszy inwestycyjnych.
Fundusz wierzytelności to fundusz inwestycyjny zamknięty, który inwestuje w wierzytelności. Potocznie bywa nazywany funduszem sekurytyzacyjnym.
Windykator a komornik
Windykator nie ma uprawnień władczych. Egzekucję prowadzą sądy rejonowe i działający przy nich komornicy.
Komornik jest funkcjonariuszem publicznym. Do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny z klauzulą wykonalności.
Tytułem egzekucyjnym jest m.in. prawomocne orzeczenie sądu, np. wyrok lub nakaz zapłaty, ugoda sądowa albo akt notarialny z poddaniem się egzekucji.
Wierzyciel może wybrać komornika w obszarze właściwości sądu apelacyjnego. Wyjątkiem jest m.in. egzekucja z nieruchomości.
Więcej piszemy w tekście o różnicy między egzekucją a windykacją.
Przebieg egzekucji opisujemy w tekście o egzekucji komorniczej.
Sprzedaż długu – co się zmienia dla dłużnika
Wierzyciel może sprzedać dług bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, umowa albo właściwość zobowiązania.
Z długiem przechodzą związane z nim prawa, m.in. roszczenie o zaległe odsetki.
Dopóki dłużnik nie dostanie zawiadomienia o przelewie, zapłata poprzedniemu wierzycielowi jest skuteczna. Wyjątek: dłużnik wiedział już o sprzedaży.
Wobec nowego wierzyciela dłużnik zachowuje wszystkie zarzuty, które miał wobec poprzedniego. Dotyczy to także zarzutu przedawnienia.
Przy nieobsługiwanych kredytach bankowych sprzedanych po 19 lutego 2025 r. kredytobiorca dostaje bezpłatną informację w ciągu 21 dni. Zawiera ona m.in. datę nabycia i dane nabywcy.
Przedawnienie i nakaz zapłaty w EPU
Podstawowy termin przedawnienia to 6 lat. Dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą wynosi 3 lata.
Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata. Bieg zaczyna się od dnia wymagalności.
Wobec konsumenta po upływie terminu nie można domagać się zapłaty. Sąd może wyjątkowo nie uwzględnić przedawnienia, jeśli wymagają tego względy słuszności.
Bieg przedawnienia przerywa m.in. uznanie długu. Dlatego przed podpisaniem ugody albo uznania długu warto sprawdzić, czy dług nie jest przedawniony.
W elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU) można dochodzić tylko roszczeń wymagalnych w ciągu 3 lat przed wniesieniem pozwu.
Od nakazu zapłaty przysługuje sprzeciw w ciągu dwóch tygodni od doręczenia. W EPU nie dołącza się do niego dowodów, a sąd umarza postępowanie w zaskarżonej części.
Opłata od pozwu o 5 000 zł wynosi 400 zł, a w EPU – czwartą część, czyli 100 zł.
Szczegóły opisujemy w tekście o przedawnieniu długu.
Granice działań windykatora
Ustawa nie określa godzin kontaktu windykatora. Ochronę dają przepisy karne, kodeks wykroczeń i przepisy o dobrach osobistych.
| Zachowanie | Przepis | Kara |
|---|---|---|
| groźba popełnienia przestępstwa | art. 190 kk | do 3 lat pozbawienia wolności |
| uporczywe nękanie | art. 190a kk | od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności |
| zmuszanie przemocą lub groźbą do zwrotu wierzytelności | art. 191 § 2 kk | od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności |
| podawanie się za komornika | art. 227 kk | grzywna, ograniczenie wolności albo do roku pozbawienia wolności |
| złośliwe niepokojenie | art. 107 kw | ograniczenie wolności, grzywna albo nagana |
Naruszenie dóbr osobistych, np. czci czy nietykalności mieszkania, daje prawo żądać zaniechania, usunięcia skutków i zadośćuczynienia.
Przy kredytach bankowych objętych ustawą o podmiotach obsługujących kredyty nabywca musi komunikować się bez nękania, przymusu i bezprawnego nacisku.
Członków Związku Przedsiębiorstw Finansowych wiążą zasady dobrych praktyk. Telefony i wizyty dopuszczają one w dni powszednie w godz. 7–21, a w soboty w godz. 8–19.
Według tych zasad windykator przedstawia się imieniem i nazwiskiem i podaje nazwę firmy. Korespondencja idzie w zamkniętej kopercie bez oznaczeń, że dotyczy długu.
Można poprosić o kontakt wyłącznie pisemny, ale żaden przepis tego nie gwarantuje.
Wpis do BIG
Wierzyciel może przekazać dane konsumenta do biura informacji gospodarczej, gdy spełnione są łącznie cztery warunki:
- dług wynosi co najmniej 200 zł
- dług jest wymagalny od co najmniej 30 dni
- minął co najmniej miesiąc od wysłania listem poleconym lub doręczenia wezwania z ostrzeżeniem o wpisie i nazwą biura
- od wymagalności nie minęło 6 lat
Przy firmach próg wynosi 500 zł, a wezwanie może przyjść e-mailem, jeśli przewiduje to umowa.
Koszty zaległości – konsument i firma
Odsetki ustawowe za opóźnienie to stopa referencyjna NBP plus 5,5 p.p. Przy stopie 3,75% wynoszą 9,25% rocznie, a maksymalne – 18,5%.
Przy kredycie konsumenckim opłaty za zaległość razem z odsetkami za opóźnienie nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie.
Przy zaległości 5 000 zł to najwyżej ok. 925 zł rocznie, czyli ok. 77 zł miesięcznie (wyliczenie własne).
Rekompensata za koszty odzyskania należności – 40, 70 albo 100 euro – dotyczy tylko transakcji między firmami. Konsumentów nie obejmuje.
| Etap | Koszt dla dłużnika |
|---|---|
| przegrana sprawa w sądzie | zwrot kosztów procesu drugiej stronie |
| egzekucja komornicza | opłata 10% wyegzekwowanej kwoty |
| wpłata komornikowi w ciągu miesiąca od zawiadomienia o egzekucji | opłata 3% |
Z kwot uzyskanych w egzekucji najpierw pokrywa się koszty egzekucyjne. Wyjątkiem są koszty zastępstwa prawnego przyznane przez komornika.
Gdzie szukać pomocy
Rzecznik Finansowy zajmuje się m.in. sprawami z funduszami inwestycyjnymi i TFI. Od 2025 r. także z nabywcami kredytów i podmiotami obsługującymi kredyty.
Zwykła firma windykacyjna spoza tych kategorii nie jest podmiotem rynku finansowego w rozumieniu tej ustawy.
W sprawach danych osobowych skargę rozpatruje Prezes UODO. Groźby, nękanie czy podszywanie się pod komornika zgłasza się policji lub prokuraturze.
Na firmy należące do ZPF można złożyć wniosek do Komisji Etyki związku.
Najczęstsze pytania o firmy windykacyjne
Nie. Egzekucję prowadzą sądy rejonowe i komornicy, na podstawie tytułu wykonawczego, np. nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności. Windykator może wezwać do zapłaty, zaproponować ugodę albo skierować sprawę do sądu.
Co do zasady po 6 latach, a świadczenia okresowe i roszczenia związane z działalnością gospodarczą – po 3 latach. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku. Uznanie długu przerywa bieg przedawnienia.
Gdy dług wynosi co najmniej 200 zł, jest wymagalny od co najmniej 30 dni i minął miesiąc od wysłania wezwania z ostrzeżeniem o wpisie. Od wymagalności nie może upłynąć 6 lat.
Tak, po zawiadomieniu o przelewie. Wcześniejsza zapłata poprzedniemu wierzycielowi jest skuteczna. Wobec nabywcy dłużnik zachowuje wszystkie zarzuty, w tym przedawnienie.
Źródła:
- Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), art. 23, 24, 117–123, 481, 509, 512, 513
- Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.), art. 87, 98, 480², 505, 505²⁹ᵃ–505³⁷, 758, 770, 776, 777, 1025
- Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1342), art. 115, 190, 190a, 191, 227
- Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1372), art. 107
- Ustawa o komornikach sądowych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 881), art. 2, 3, 10
- Ustawa o kosztach komorniczych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 377), art. 27
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 13, 19
- Ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 85), art. 14, 15
- Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790), art. 2, 10
- Ustawa o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1362), art. 33a
- Ustawa o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (t.j. Dz.U. 2026 poz. 60 ze zm.), art. 38, 183, 192
- Ustawa z 20.12.2024 o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów (Dz.U. 2025 poz. 146), art. 2, 4, 26
- Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 823), art. 2
- Ustawa – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1480), art. 8, 37, 43
- Ustawa o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. 2019 poz. 1781), art. 34
- Rządowe Centrum Legislacji – projekt ustawy o działalności windykacyjnej i zawodzie windykatora (UD435)
- Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce – Zasady Dobrych Praktyk, Księga III (od 1.01.2026)
- NBP – podstawowe stopy procentowe (dane XML, stan od 5.03.2026)
Firmy windykacyjne działają na różnych etapach odzyskiwania należności – mogą przypominać o terminach płatności, negocjować spłaty lub skierować sprawę do sądu.
Ciekawe podejście do tematu windykacji! Warto wiedzieć, że polubowne negocjacje mogą naprawdę pomóc i oszczędzić sporo stresu. Dobrze, że firmy windykacyjne proponują różne opcje spłat, bo to może ułatwić sytuację wielu dłużnikom.
Ciekawe, jak ważna jest świadomość praw dłużnika! Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że windykujący nie mogą stosować groźb. Dobrze, że poruszacie ten temat — edukacja w tym zakresie jest kluczowa.
Ciekawe, jak wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, jakie prawa mają dłużnicy w kontaktach z firmami windykacyjnymi. Fajnie, że o tym wspomniano – świadomość to klucz do lepszego rozwiązywania problemów z długami!