EFTA – Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu to organizacja skupiająca państwa współpracujące w handlu poza strukturami Unii Europejskiej. Jej członkami są Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria. Państwa te zawierają porozumienia ułatwiające wymianę gospodarczą, ale nie tworzą wspólnego obszaru celnego. Członkostwo w EFTA nie oznacza też automatycznego udziału we wszystkich zasadach rynku Unii Europejskiej.
W praktyce pojęcie pojawia się przy sprzedaży towarów za granicę, ustalaniu ich pochodzenia oraz sprawdzaniu warunków dostępu do danego rynku. Dla przedsiębiorcy ważniejsza od samej nazwy organizacji jest konkretna umowa, która obejmuje jego transakcję.
Jak działa współpraca w EFTA
Podstawą współpracy członków EFTA jest konwencja regulująca ich wzajemne stosunki gospodarcze. Organizacja służy również zawieraniu umów handlowych z partnerami spoza niej. Zakres takich umów nie musi być jednakowy. Jedna może koncentrować się na towarach, inna obejmować także usługi, inwestycje lub zamówienia publiczne. Dlatego hasło „umowa z EFTA” nie wystarcza do ustalenia warunków konkretnej sprzedaży.
EFTA nie jest unią celną: jej członkowie nie stosują jednej, wspólnej taryfy celnej wobec pozostałych państw. Przy eksporcie towarów trzeba więc ustalić, do którego kraju trafią produkty. Znaczenie mają również rodzaj towaru i warunki właściwej umowy. Nie można zakładać, że takie same zasady obowiązują przy każdej dostawie do państwa należącego do stowarzyszenia.
Czym EFTA różni się od EOG i Unii Europejskiej
EFTA, Unia Europejska i Europejski Obszar Gospodarczy to różne formy współpracy. Do EOG należą Islandia, Liechtenstein i Norwegia, lecz nie Szwajcaria. Porozumienie o EOG wiąże uczestniczące w nim państwa EFTA z rynkiem wewnętrznym Unii Europejskiej. Dotyczy to określonych zasad swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału. Porozumienie podpisano 2 maja 1992 r., a weszło w życie 1 stycznia 1994 r. Jego stronami są też wszystkie państwa Unii. Więcej o tym rozróżnieniu wyjaśnia hasło Europejski Obszar Gospodarczy.
Szwajcaria współpracuje z Unią Europejską na podstawie odrębnych umów, a nie porozumienia o EOG. Chodzi m.in. o pakiety umów dwustronnych z 1999 i 2004 r. Nie należy więc przenosić na nią każdej zasady dotyczącej państw EOG. Różnica ma znaczenie choćby wtedy, gdy oceniasz warunki świadczenia usług lub przemieszczania towarów. Samo członkostwo kraju w EFTA nie rozstrzyga, jakie uprawnienia wynikają z jego relacji z Unią Europejską. Osoby z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii prowadzą w Polsce firmę na tych samych zasadach co Polacy. Wynika to z art. 4 ust. 1 ustawy o uczestnictwie przedsiębiorców zagranicznych.
Co oznacza EFTA przy handlu towarami
Przy transakcji między Polską a państwem EFTA najpierw sprawdź, jaka umowa dotyczy danego kraju i towaru. Preferencyjne traktowanie celne zależy zwykle od spełnienia warunków przewidzianych w tej umowie. Szczególnie ważne są reguły pochodzenia. Samo wysłanie produktu z państwa objętego umową nie dowodzi jeszcze, że produkt ma wymagane pochodzenie.
Przedsiębiorca powinien odróżnić pochodzenie towaru od miejsca jego nadania oraz od siedziby sprzedawcy. Towar może przejechać przez państwo EFTA, nie uzyskując przez to pochodzenia uprawniającego do preferencji. Umowa określa też, jak wykazać pochodzenie przy odprawie. Bez potwierdzenia wymaganego w danej sytuacji nie należy zakładać, że organ celny zastosuje korzystniejsze warunki.
Czy dostęp do rynku oznacza brak wszystkich formalności
Ułatwienia w handlu nie znoszą automatycznie obowiązków celnych, podatkowych ani wymagań dotyczących produktu. Trzeba oddzielnie ocenić możliwość sprzedaży, zasady odprawy oraz rozliczenie podatków. Warunki mogą zależeć od kraju, towaru i sposobu przeprowadzenia transakcji. Znaczenie mogą mieć również zharmonizowane przepisy UE, jeśli dany produkt podlega takim wymaganiom.
EOG nie jest tym samym co unia celna ani wspólny system podatkowy. Według Parlamentu Europejskiego porozumienie o EOG nie obejmuje m.in. unii celnej, wspólnej polityki handlowej ani unii gospodarczej i walutowej. Udział państwa w tym obszarze nie pozwala samodzielnie wywnioskować, czy potrzebna będzie odprawa albo jak rozliczyć podatek. Podobnie umowa handlowa może przewidywać preferencję celną, ale nie usuwać pozostałych formalności. Przy planowaniu sprzedaży sprawdzaj zatem każdą z tych kwestii osobno.
Kiedy ta nazwa ma znaczenie dla osoby prywatnej
Konsument może spotkać nazwę EFTA przy zakupie towaru z zagranicy lub czytaniu informacji o prawach na określonym rynku. Nie jest to jednak oznaczenie metody płatności, wspólnej waluty ani gwarancji jednakowych warunków zakupu w każdym państwie członkowskim. O kosztach i formalnościach decydują cechy konkretnej transakcji oraz właściwe przepisy.
Gdy sklep albo sprzedawca powołuje się na EFTA, zapytaj, co dokładnie ma z tego wynikać. Może chodzić o pochodzenie produktu, umowę handlową lub dostęp do rynku. Każda z tych kwestii wymaga innego sprawdzenia. Sama nazwa stowarzyszenia nie przesądza o cle, podatku, warunkach dostawy ani prawach kupującego.
Najczęstsze pytania
Nie. EFTA jest odrębną organizacją. Część jej członków uczestniczy w Europejskim Obszarze Gospodarczym, który łączy ich z rynkiem wewnętrznym Unii Europejskiej. Szwajcaria nie należy do EOG i opiera współpracę z Unią na odrębnych umowach.
Nie. Do Europejskiego Obszaru Gospodarczego należą Islandia, Liechtenstein i Norwegia. Szwajcaria pozostaje poza EOG. To rozróżnienie jest ważne, ponieważ członkostwo w EFTA samo w sobie nie daje identycznych zasad dostępu do rynku wewnętrznego Unii Europejskiej.
Nie. Możliwość skorzystania z preferencji zależy od właściwej umowy oraz od cech produktu. Istotne bywają reguły pochodzenia i sposób jego potwierdzenia. Nawet gdy preferencja przysługuje, nie oznacza to automatycznie braku formalności ani innych należności związanych z zakupem.
To sygnał, by sprawdzić zasady handlu z konkretnym państwem członkowskim. Firma powinna ustalić, czy jej towar obejmuje właściwa umowa, jakie obowiązują reguły pochodzenia oraz które formalności dotyczą dostawy. Sama informacja o członkostwie odbiorcy w EFTA nie daje pełnej odpowiedzi.
Źródła:
