Certyfikat depozytowy to bankowy instrument potwierdzający prawo do zwrotu przekazanych bankowi pieniędzy na warunkach określonych przy jego emisji. Warunki wskazują między innymi, kiedy następuje spłata i jak ustala się należną kwotę. Nazwa może oznaczać instrument o różnej konstrukcji prawnej, dlatego sama nie przesądza o możliwości sprzedaży ani o ochronie środków.
Certyfikat przypomina lokatę tym, że klient powierza pieniądze bankowi na uzgodnionych zasadach. Może się jednak różnić sposobem przenoszenia praw i zakończenia inwestycji przed terminem. Przed zakupem trzeba więc sprawdzić dokumenty konkretnej emisji, a nie kierować się samą nazwą.
Jak działa certyfikat depozytowy
Nabywca przekazuje pieniądze bankowi i uzyskuje wynikające z certyfikatu roszczenie. Bank powinien rozliczyć je zgodnie z warunkami emisji. Mogą one przewidywać odsetki naliczane według ustalonej stopy albo stopy zmiennej. Określają też termin wykupu i sposób wypłaty. Jeśli warunki przewidują wcześniejszy wykup, wskazują jego zasady. Bez takiego zapisu nie należy zakładać, że bank odda pieniądze na żądanie. Jeśli certyfikat wyemitowano jako bankowy papier wartościowy (art. 89–90 Prawa bankowego), zawiera on m.in. wartość nominalną, oprocentowanie, terminy wypłaty i zasady przenoszenia praw. Posiadacz nie może wtedy żądać wykupu przed terminem, chyba że treść papieru stanowi inaczej.
Roszczenie wobec banku nie oznacza, że pieniądze przez cały czas leżą na osobnym rachunku nabywcy. Nabywca ma prawo do świadczenia określonego w dokumentach, a bank pozostaje zobowiązany do jego spełnienia. Dlatego przed zakupem trzeba ustalić, kto jest emitentem i co dokładnie obiecuje wypłacić. Pomocne jest też odróżnienie certyfikatu od zwykłego depozytu bankowego.
Czy certyfikat można sprzedać przed terminem
Możliwość przeniesienia praw zależy od konstrukcji certyfikatu i warunków emisji. Niektóre certyfikaty mogą być zbywalne, ale zbywalność nie zapewnia kupującego. Nawet gdy sprzedaż jest dopuszczalna, znalezienie nabywcy może zająć czas. Cena oferowana przed wykupem może być niższa od kwoty wpłaconej bankowi. Wcześniejsza sprzedaż i wykup przez emitenta to różne sposoby zakończenia inwestycji.
Przed przekazaniem pieniędzy sprawdź, czy prawa można przenieść oraz czy istnieją ograniczenia takiej transakcji. Ustal też, kto prowadzi ewidencję uprawnionych i jakie czynności są potrzebne do zmiany właściciela. Jeżeli potrzebujesz swobodnego dostępu do środków, sama informacja o możliwości sprzedaży nie wystarczy. Porównaj ją z zasadami wcześniejszego zakończenia lokaty terminowej.
Czy pieniądze są chronione jak na lokacie
Bankowy emitent nie oznacza automatycznie, że każde roszczenie z certyfikatu podlega gwarancjom depozytów. O ochronie decyduje prawny charakter środków i instrumentu, a nie jego handlowa nazwa. Jeśli certyfikat ma postać papieru wartościowego, trzeba osobno ustalić zasady jego traktowania. Ustawa o BFG obejmuje gwarancją należności z bankowych papierów wartościowych tylko w wąskim zakresie. Muszą być potwierdzone dokumentami imiennymi i wyemitowane przed 2 lipca 2014 r. (art. 17 ust. 1 pkt 4). Nie należy przenosić zasad dotyczących rachunku lub lokaty na każdy produkt opisany jako depozytowy.
Przed zakupem poproś o jasną informację, czy dane roszczenie obejmuje system gwarantowania depozytów. Sprawdź ją w dokumentach produktu i zasadach opisanych przez BFG. Osobno oceń ryzyko niewypłacalności emitenta oraz ryzyko sprzedaży poniżej wpłaconej kwoty. To drugie może wystąpić także wtedy, gdy bank terminowo wywiązuje się ze swoich zobowiązań. Więcej o zakresie ochrony wyjaśnia opis systemu gwarantowania depozytów.
Czym różni się od lokaty i co sprawdzić w dokumentach
Przy lokacie klient zawiera z bankiem umowę dotyczącą środków ulokowanych na określonych zasadach. Przy certyfikacie podstawą oceny są również dokumenty opisujące jego emisję i prawa nabywcy. Różnica ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy certyfikat można zbyć innej osobie. Nie zakładaj jednak, że każdy certyfikat jest papierem wartościowym albo że każdy da się sprzedać. Odpowiedź musi wynikać z dokumentów danego instrumentu.
Przeczytaj warunki ustalania wypłaty, termin wykupu oraz zasady wcześniejszego zakończenia inwestycji. Ustal, czy oprocentowanie jest stałe, czy zmienne, i od czego zależy jego wysokość. Sprawdź również opłaty, sposób przenoszenia praw oraz skutki braku nabywcy przy próbie sprzedaży. Jeśli dokumenty nie wyjaśniają ochrony środków lub prawnej formy certyfikatu, poproś bank o doprecyzowanie przed podjęciem decyzji.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Oba rozwiązania mogą wiązać się z przekazaniem pieniędzy bankowi i wypłatą na ustalonych zasadach. Certyfikat może jednak mieć odmienną formę prawną oraz inne reguły przenoszenia praw. Porównaj dokumenty obu produktów, zwłaszcza warunki wcześniejszego odzyskania pieniędzy i ochrony środków.
Nie wynika to z samej nazwy. Trzeba ustalić, jaki charakter prawny ma konkretny certyfikat i wynikające z niego roszczenie. Przed zakupem poproś bank o informację dotyczącą gwarancji i porównaj ją z zasadami podawanymi przez BFG.
Zależy to od warunków emisji. Bank może przewidzieć wcześniejszy wykup, ale nie należy go zakładać bez sprawdzenia dokumentów. Inną możliwością bywa sprzedaż certyfikatu, jeśli wolno przenieść wynikające z niego prawa i znajdzie się nabywca. Uzyskana cena może różnić się od wpłaconej kwoty.
Źródła:
