Bony skarbowe to krótkoterminowe papiery dłużne emitowane przez Skarb Państwa. Ich pierwotny termin wykupu nie przekracza roku (art. 96 i 99 ustawy o finansach publicznych). Kupujący płaci za bon określoną cenę, a w terminie wykupu otrzymuje jego wartość nominalną. Bony są zwykle sprzedawane poniżej tej wartości. Różnica może być dochodem inwestora. Nie działa to więc tak, jak w przypadku lokaty z okresowo wypłacanymi odsetkami. Dla kupującego znaczenie mają nie tylko cena i termin wykupu, lecz także możliwość wcześniejszej sprzedaży oraz ryzyko związane z inwestycją.
Jak działa zakup i wykup bonu skarbowego
Przy emisji określa się warunki bonu, w tym wartość nominalną i termin wykupu. Wartość nominalna jednego bonu wynosi 10 000 zł. Bony emituje się na okres od 1 do 90 dni albo od 1 do 52 tygodni (§ 4 rozporządzenia MF w sprawie warunków emitowania bonów). Inwestor płaci cenę zakupu, która może być niższa od kwoty należnej przy wykupie. Jeśli zachowa bon do końca i emitent wykona zobowiązanie, otrzyma wartość nominalną. Dochód powstaje wtedy z różnicy między otrzymaną kwotą a ceną zapłaconą za papier. Nie jest to dodatkowa wypłata odsetek doliczana do wartości nominalnej.
Bony mogą trafiać do nabywców w ramach organizowanej sprzedaży, a później zmieniać właściciela. Przetargi organizuje NBP, a bezpośredni dostęp do nich mają Dealerzy Skarbowych Papierów Wartościowych i BGK. Pozostali inwestorzy kupują bony za pośrednictwem dealerów. Cena przy pierwszej sprzedaży nie musi więc być ceną, po której kolejny inwestor kupi ten sam papier. Sposób sprzedaży i ustalania ceny opisuje hasło o aukcji skarbowej. Przy zakupie trzeba odróżnić warunki emisji od warunków konkretnej transakcji, zwłaszcza gdy bon był już przedmiotem obrotu.
Skąd bierze się rentowność bonu
Im mniej zapłacisz za bon względem kwoty otrzymywanej przy wykupie, tym większy może być dochód z utrzymania go do tego dnia. Sama kwota różnicy nie mówi jednak, jak atrakcyjna jest inwestycja. Przy porównywaniu papierów uwzględnia się również czas pozostały do wykupu. Trzeba też sprawdzić, co oznacza podawana rentowność inwestycji: stopę zwrotu za okres posiadania czy wynik przeliczony na okres roczny.
Przyjmijmy, że kupujesz bon za 950 zł i otrzymujesz przy wykupie 1000 zł. Zysk wynosi 50 zł, czyli około 5,26% ceny zakupu. To umowna stopa zwrotu za cały okres posiadania, a nie automatycznie rentowność roczna. Rachunek pomija koszty transakcji i podatki, które mogą zmienić wynik inwestora. Aby porównać taką inwestycję z inną, potrzebujesz jeszcze informacji o czasie do wykupu i zasadach liczenia prezentowanej stopy.
Zakup i sprzedaż przed terminem wykupu
Osoba prywatna nie powinna zakładać, że kupi bon tak samo jak detaliczną obligację skarbową. Przepisy pozwalają nabywać bony także osobom fizycznym (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Ministerstwo Finansów adresuje je jednak do inwestorów instytucjonalnych. Dostęp zależy od zasad sprzedaży oraz od tego, czy pośrednik umożliwia obrót danym papierem. Przed złożeniem dyspozycji trzeba poznać cenę, koszty transakcji i sposób rozliczenia. Bony należą do instrumentów kojarzonych z rynkiem pieniężnym, ale samo istnienie rynku nie gwarantuje możliwości szybkiej sprzedaży po oczekiwanej cenie.
Jeśli sprzedasz bon przed wykupem, nie otrzymasz od emitenta jego wartości nominalnej. Dostaniesz cenę uzgodnioną z kupującym, pomniejszoną o ewentualne koszty transakcji. Ta cena może się zmieniać wraz z warunkami rynkowymi i czasem pozostałym do wykupu. Wcześniejsza sprzedaż może więc przynieść wynik inny niż różnica między pierwotną ceną zakupu a wartością nominalną.
Przy ocenie możliwości wyjścia z inwestycji sprawdź, czy istnieje nabywca i jaką cenę proponuje. Istotna jest również różnica między ceną, po której możesz kupić papier, a ceną, po której możesz go sprzedać. Nawet krótki termin do wykupu nie usuwa ryzyka niekorzystnej ceny przy wcześniejszej sprzedaży. Jeśli planujesz wykorzystać pieniądze przed terminem, oceniaj bon także pod kątem dostępności środków.
Czym bon różni się od obligacji skarbowej
Bon skarbowy i obligacja skarbowa są papierami dłużnymi, lecz mogą różnić się terminem, sposobem naliczania dochodu i zasadami sprzedaży. W przypadku bonu sprzedawanego z dyskontem podstawą dochodu jest różnica między ceną zakupu a kwotą wykupu. Obligacje skarbowe mogą mieć inne zasady wypłaty świadczeń. Dlatego nie należy przenosić na bony warunków poznanych przy zakupie konkretnej obligacji.
Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania z bonów całym majątkiem (art. 95 ust. 6 ustawy o finansach publicznych). Państwowy emitent nie oznacza jednak braku ryzyka ani gwarancji zysku przy sprzedaży przed terminem. Nawet przy utrzymaniu bonu do wykupu nominalny dochód może mieć inną wartość, niż sugeruje sama różnica cen. Wpływ mają choćby koszty, podatki oraz zmiana siły nabywczej pieniądza. Od dyskonta osoba fizyczna płaci 19% zryczałtowanego podatku (art. 30a ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT). Przed zakupem porównaj więc kwotę, którą wydasz, z oczekiwanym wpływem i sprawdź warunki konkretnego papieru.
Najczęstsze pytania
Bon sprzedawany z dyskontem nie wymaga okresowych wypłat odsetek. Kupujący płaci za niego mniej niż wartość nominalna, a przy wykupie otrzymuje tę wartość. Różnica stanowi nominalny dochód przed uwzględnieniem kosztów i podatków. Warunki konkretnej emisji należy sprawdzić przed zakupem.
Możliwość zakupu zależy od zasad sprzedaży i oferty pośrednika. Nie należy utożsamiać bonów z obligacjami przeznaczonymi do sprzedaży detalicznej. Jeśli pośrednik udostępnia dany papier, przed transakcją sprawdź cenę, koszty oraz sposób jego późniejszej sprzedaży.
Tak, szczególnie gdy trzeba sprzedać bon przed wykupem po niekorzystnej cenie. Zysk nominalny przy utrzymaniu papieru do wykupu także nie przesądza o wyniku po kosztach i podatkach ani o zachowaniu siły nabywczej pieniędzy. Bon skarbowy nie jest odpowiednikiem gotówki dostępnej bez ryzyka zmiany ceny.
Przy utrzymaniu bonu kupionego z dyskontem do wykupu odejmij cenę zakupu od otrzymanej wartości nominalnej. Aby ocenić stopę zwrotu za okres posiadania, podziel tę różnicę przez cenę zakupu. Przy porównywaniu ofert zwróć też uwagę na czas do wykupu, koszty i sposób prezentacji rentowności.
Źródła:
- Ustawa o finansach publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1483), art. 95, 96 i 99 – skarbowe papiery wartościowe i bon skarbowy
- Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie warunków emitowania bonów skarbowych (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1148), § 3–8
- Ministerstwo Finansów – Bony i obligacje hurtowe
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 30a ust. 1 pkt 2
