Konwencja MLI to wielostronna umowa międzynarodowa, która pozwala zmieniać sposób stosowania wybranych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jej celem jest ograniczenie nadużyć polegających na korzystaniu z postanowień tych umów wbrew ich przeznaczeniu. Skrót MLI pochodzi od angielskiego określenia instrumentu wielostronnego (Multilateral Instrument). Konwencję sporządzono w Paryżu 24 listopada 2016 r. i ogłoszono w Dz.U. z 2018 r. poz. 1369. Wobec Polski obowiązuje od 1 lipca 2018 r.
MLI nie jest nowym podatkiem ani jedną umową podatkową zastępującą wszystkie pozostałe. Działa łącznie z konkretną umową między państwami, jeśli spełnione są warunki jej zastosowania. Dlatego przed oceną rozliczenia trzeba ustalić, czy i w jakim zakresie zmieniła daną umowę.
Kiedy MLI zmienia umowę podatkową
Państwa wskazują umowy podatkowe, które chcą objąć konwencją MLI. Aby MLI mogła wpłynąć na konkretną umowę, obie jej strony muszą wskazać tę samą umowę i spełnić warunki związania konwencją. Samo podpisanie MLI przez państwo nie wystarcza więc do zmiany każdej jego umowy podatkowej (art. 2 ust. 1 lit. a). Polska przy ratyfikacji wskazała 78 umów. Stosowanie MLI w relacji z danym państwem ogłaszane jest osobnym oświadczeniem rządowym w Dzienniku Ustaw.
Zakres zmian zależy również od stanowisk państw wobec poszczególnych postanowień MLI. Konwencja dopuszcza określone zastrzeżenia i wybory. Nie można zatem zakładać, że ta sama reguła działa identycznie w każdej umowie. Przy analizie trzeba zestawić tekst umowy podatkowej z właściwymi stanowiskami obu państw.
Istotny jest także moment, od którego dane postanowienie ma zastosowanie do określonego rodzaju podatku. Umowa może być objęta MLI, ale nie oznacza to automatycznie stosowania wszystkich zmian do wcześniejszych rozliczeń. Ocena zależy od konkretnych postanowień i okresu, którego dotyczy przychód. Przy podatku u źródła zmiany działają od początku kolejnego roku kalendarzowego po wejściu MLI w życie dla obu państw. Przy pozostałych podatkach obejmują okresy podatkowe rozpoczęte po upływie 6 miesięcy od tej daty (art. 35 ust. 1).
Jak działa test głównego celu
Jednym z mechanizmów MLI jest test głównego celu, znany pod angielskim skrótem PPT. Pozwala on odmówić korzyści wynikającej z umowy podatkowej, jeżeli uzyskanie tej korzyści było jednym z głównych celów określonego działania. Uwzględnia się wszystkie istotne fakty i okoliczności (art. 7 ust. 1 MLI). Korzyść przysługuje jednak, jeśli jej przyznanie jest zgodne z przedmiotem i celem odpowiednich postanowień umowy.
Sam fakt, że podatnik bierze pod uwagę skutki podatkowe, nie przesądza o odmowie korzyści. Znaczenie ma rzeczywisty przebieg transakcji i to, czy przyznanie korzyści odpowiadałoby celowi umowy. Przy analizie optymalizacji podatkowej trzeba więc odróżnić planowanie rozliczeń od konstrukcji nastawionej na nadużycie umowy.
Nie każda umowa objęta MLI otrzymuje identyczny zestaw klauzul przeciw nadużyciom. Konwencja przewiduje różne rozwiązania, a ich zastosowanie zależy od stanowisk państw i treści danej umowy. Dlatego określenie „umowa zmieniona przez MLI” nie mówi jeszcze, która reguła rozstrzyga konkretną sprawę.
Jakie znaczenie ma MLI dla rozliczeń w Polsce
MLI może mieć znaczenie, gdy dochód wiąże się z więcej niż jednym państwem. Dotyczy to zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby prywatnej. Przy wypłatach zagranicznych szczególnej uwagi wymaga podatek u źródła, ponieważ umowa podatkowa może wpływać na sposób jego poboru. Nie oznacza to jednak, że MLI automatycznie zmienia stawkę przy każdej wypłacie.
Umowy podatkowe pomagają ustalić, które państwo może opodatkować dany dochód i jak unikać podwójnego opodatkowania. MLI oddziałuje na wybrane postanowienia takich umów, a nie zastępuje krajowych zasad ustalania przychodu czy kosztów. Przy rozliczaniu podatku dochodowego trzeba zatem uwzględnić zarówno właściwe przepisy krajowe, jak i umowę podatkową.
W praktyce znaczenie mogą mieć między innymi miejsce zamieszkania lub siedziby podatnika, rodzaj dochodu oraz okoliczności transakcji. Żadna z tych informacji samodzielnie nie odpowiada na pytanie, czy MLI wpływa na rozliczenie. Najpierw trzeba ustalić właściwą umowę podatkową, a dopiero potem sprawdzić dotyczące jej zmiany.
Jak ustalić właściwe zasady
Analizę zacznij od wskazania państw związanych z dochodem i umowy podatkowej, która może mieć zastosowanie. Następnie sprawdź, czy oba państwa wskazały ją jako objętą MLI. Kolejny krok to porównanie ich stanowisk wobec postanowienia istotnego dla sprawy. Pominięcie któregokolwiek z tych etapów może prowadzić do błędnego wniosku.
Trzeba też ustalić, od kiedy odpowiednia zmiana ma zastosowanie. Data związania się konwencją przez państwo nie musi być datą, od której dana reguła wpływa na konkretny podatek. Dla rozliczenia znaczenie mają właściwe postanowienia o stosowaniu MLI, rodzaj podatku i okres uzyskania dochodu.
Tekst umowy podatkowej czytany samodzielnie może nie pokazywać całego skutku MLI. Pomocne bywają opracowane teksty uwzględniające zmiany, lecz rozstrzygające pozostają obowiązujące postanowienia umowy i konwencji. Przy złożonej transakcji należy dodatkowo sprawdzić faktyczne uzasadnienie jej struktury, zwłaszcza gdy podatnik zamierza skorzystać z preferencji umownej.
Najczęstsze pytania
Nie. MLI nie ustanawia osobnej daniny. Wpływa na stosowanie wybranych umów podatkowych między państwami. Może przez to zmienić ocenę, czy podatnikowi przysługuje korzyść przewidziana w konkretnej umowie, ale sama nie zastępuje krajowych przepisów podatkowych.
Tak, może mieć znaczenie również dla osoby prywatnej uzyskującej dochód związany z innym państwem. Zależy to od właściwej umowy podatkowej, rodzaju dochodu i postanowienia, które ma zastosowanie. Nie każda zagraniczna płatność wymaga jednak analizy MLI.
Nie. Państwa wskazują umowy, które chcą objąć konwencją. Zmiana konkretnej umowy wymaga odpowiedniego działania obu jej stron. Ponadto zastrzeżenia i wybory państw wpływają na zakres zmian, więc nie można przenosić wniosków z jednej umowy na inną.
Ustal właściwą umowę między państwami, a następnie porównaj ich stanowiska wobec MLI. Sprawdź też, które postanowienie dotyczy Twojego dochodu i od kiedy ma zastosowanie. Oświadczenia rządowe o stosowaniu MLI wobec poszczególnych państw ogłasza Dziennik Ustaw. Wykaz stron konwencji i ich stanowisk prowadzi OECD.
Źródła:
- Konwencja wielostronna implementująca środki traktatowego prawa podatkowego (MLI), Dz.U. 2018 poz. 1369 – art. 1, 2, 7, 34, 35
- Oświadczenie rządowe z 6 czerwca 2018 r. w sprawie mocy obowiązującej konwencji MLI (Dz.U. 2018 poz. 1370) – notyfikacje i zastrzeżenia Polski
- Oświadczenie rządowe z 10 grudnia 2024 r. – przykład stosowania MLI w relacjach z Mongolią (Dz.U. 2025 poz. 120)
