Smart cities, czyli inteligentne miasta, wykorzystują technologie cyfrowe i dane do zarządzania usługami miejskimi. Pokazujemy, jak wygląda to w Polsce – od płatności kartą w transporcie po budżet obywatelski.
Czym jest smart city
Rządowa Krajowa Polityka Miejska 2030 nie używa określenia smart city. Opisuje za to model „miasta cyfrowego”.
Miasto cyfrowe to wykorzystanie transformacji cyfrowej do wzmacniania relacji między władzami miasta, mieszkańcami, organizacjami pozarządowymi i przedsiębiorcami. Celem jest efektywne zarządzanie rozwojem miasta.
Obok miasta cyfrowego dokument wymienia m.in. miasto zielone, produktywne, dostępne i sprawne. Wspomina też o inteligentnych systemach transportowych i centrach zarządzania ruchem.
Technologia jest więc narzędziem, a nie celem. Liczy się to, czy ułatwia życie mieszkańcom i zarządzanie miastem.
Polskie miasta w unijnej misji inteligentnych miast
Unia Europejska prowadzi misję „100 neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast do 2030 r.”. Wybrane miasta mają być centrami innowacji, by pozostałe miasta UE dołączyły do 2050 r.
Misja obejmuje 100 miast z UE i 12 z państw stowarzyszonych z programem „Horyzont Europa”. Wybrano je spośród 377 kandydatów.
Z Polski na liście z kwietnia 2022 r. znalazły się Kraków, Łódź, Rzeszów, Warszawa i Wrocław. Na lata 2022–2023 misja otrzymała 360 mln euro z programu „Horyzont Europa”.
Obszary badań to m.in. czysta mobilność, efektywność energetyczna i ekologiczne planowanie przestrzenne. Podstawą udziału są klimatyczne umowy miejskie (Climate City Contracts).
W maju 2025 r. Wrocław odebrał certyfikat potwierdzający realizację celów misji.
Płatność kartą w transporcie – przykład Systemu FALA
Dobrym przykładem finansowej strony smart city jest System FALA w województwie pomorskim. Służy do planowania podróży i płacenia za przejazdy transportem publicznym.
Obejmuje pociągi POLREGIO i PKP SKM w Trójmieście oraz komunikację miejską w ośmiu miastach, m.in. w Gdańsku, Gdyni, Słupsku i Wejherowie.
Za przejazd można zapłacić własną kartą zbliżeniową, przykładając ją do czytnika lub falomatu. Konto w systemie nie jest wymagane.
Konto FALA pozwala za to automatycznie dobrać opłatę z uwzględnieniem ulg i najkorzystniejszych opcji cenowych.
Przy płaceniu kartą warto pamiętać, że:
- numer karty jest zastępowany tokenem płatniczym,
- opłata może pojawić się na koncie dopiero następnego dnia,
- przy zakupie może zostać pobrana preautoryzacja, zwracana automatycznie,
- przy kontroli trzeba przyłożyć tę samą kartę, którą kupiono bilet,
- kontroler nie ma dostępu do danych karty,
- urządzenia nie drukują biletów ani paragonów.
Na czym polega zamiana numeru karty na token, wyjaśniamy w tekście o tokenizacji płatności.
Różnice między płatnością kartą, telefonem i zegarkiem opisujemy w porównaniu metod płatności.
Budżet obywatelski – mieszkańcy decydują o wydatkach
Smart city to także udział mieszkańców w decyzjach. Konkretnym narzędziem jest budżet obywatelski.
Mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują w nim co roku o części wydatków gminy (art. 5a ustawy o samorządzie gminnym).
W miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy. Wynosi co najmniej 0,5% wydatków gminy z ostatniego sprawozdania z wykonania budżetu.
Rada gminy nie może usunąć ani istotnie zmienić wybranych projektów. Wymagana liczba podpisów poparcia nie może przekraczać 0,1% mieszkańców obszaru objętego pulą.
W Warszawie w edycji na 2027 r. mieszkańcy wybierali spośród 1185 projektów. Do realizacji trafiły 582 propozycje, a w głosowaniu wzięło udział 55 366 osób.
Aż 99% głosów oddano drogą elektroniczną.
E-usługi publiczne w telefonie
Częścią cyfrowego miasta są też usługi państwa w telefonie. W styczniu 2026 r. liczba wydanych mDowodów przekroczyła 11 milionów.
W 2025 r. do aplikacji mObywatel logowano się średnio 1,5 mln razy dziennie. Przybyło w niej 16 nowych dokumentów i 20 usług.
Wiele spraw urzędowych wymaga profilu zaufanego. Jak założyć go w bankowości internetowej, opisujemy w tekście o profilu zaufanym przez bank.
Prywatność i monitoring miejski
Więcej kamer i czujników oznacza więcej danych o mieszkańcach. Dlatego monitoring gminny ma ustawowe granice (art. 9a ustawy o samorządzie gminnym).
- służy porządkowi publicznemu, bezpieczeństwu oraz ochronie przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej,
- nie obejmuje pomieszczeń sanitarnych, szatni, stołówek, palarni i obiektów socjalnych,
- nagrania z danymi osobowymi przechowuje się najwyżej 3 miesiące,
- obiekty objęte monitoringiem oznacza się w sposób widoczny i czytelny.
Przy płatnościach w transporcie dane chroni tokenizacja. W Systemie FALA kontroler widzi tylko uprawnienia do przejazdu, a nie dane karty.
Wyzwania inteligentnych miast
Jednym z wyzwań jest finansowanie i łączenie systemów różnych operatorów w jedną usługę. Wspólny bilet dla kilku przewoźników wymaga wspólnych zasad i taryf.
Ważne jest też bezpieczeństwo systemów i to, by usługi cyfrowe nie wykluczały osób bez smartfona. W Systemie FALA konto jest opcjonalne, a zapłacić można zwykłą kartą.
Najczęstsze pytania o smart cities
To miasto, które wykorzystuje technologie cyfrowe i dane do zarządzania usługami i współpracy z mieszkańcami. Krajowa Polityka Miejska 2030 opisuje ten model jako „miasto cyfrowe”.
Kraków, Łódź, Rzeszów, Warszawa i Wrocław. Wybrano je w kwietniu 2022 r. do misji „100 neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast do 2030 r.” spośród 377 kandydatów.
Na Pomorzu w Systemie FALA tak – kartę zbliżeniową przykłada się do czytnika, także bez zakładania konta. Opłata może pojawić się na koncie dopiero następnego dnia.
Tak, przez budżet obywatelski. W miastach na prawach powiatu jest obowiązkowy i wynosi co najmniej 0,5% wydatków gminy.
Źródła:
- Uchwała nr 136 Rady Ministrów z 14.06.2022 w sprawie Krajowej Polityki Miejskiej 2030 (M.P. 2022 poz. 746)
- Komisja Europejska – EU Mission: Climate-Neutral and Smart Cities
- Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce – Misja „Miasta” (28.04.2022)
- Wrocław – Wrocław na drodze do neutralności klimatycznej (07.05.2025)
- System FALA – Czym jest System FALA?
- System FALA – Czy można podróżować z własną kartą płatniczą?
- System FALA – O czym pamiętać, podróżując z kartą płatniczą?
- Ustawa o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 662), art. 5a i 9a
- Warszawa 19115 – Budżet obywatelski na 2027 r.
- Ministerstwo Cyfryzacji – 11 milionów mObywateli i rekordowy rok w aplikacji (28.01.2026)
Smart Cities wydają się coraz mniej futurystyczne. Aplikacje miejskie, inteligentne latarnie czy płatności za parkowanie telefonem naprawdę ułatwiają życie.
To niesamowite, jak zastosowanie technologii w miastach może realnie poprawić jakość życia mieszkańców! Fajnie, że np. Amsterdam ma inteligentne systemy oświetleniowe, to nie tylko oszczędność energii, ale też większe bezpieczeństwo. Ciekawe, jakie jeszcze innowacje nas czekają!
Inteligentne systemy zarządzania ruchem to naprawdę świetna rzecz! Dzięki nim można sporo zaoszczędzić czasu w codziennych dojazdach. Fajne, że technologie zaczynają działać na korzyść mieszkańców i środowiska!
Fajnie, że inteligentne miasta zaczynają stawiać na zaawansowane technologie! Rozwiązania takie jak dynamiczne oświetlenie w Amsterdamie czy monitorowanie zanieczyszczeń w Singapurze pokazują, jak można poprawić jakość życia i zatroszczyć się o środowisko. To przyszłość, której potrzebujemy!